TreeAlive
‹ Rijksmonumentenregister, Netherlands

Rijksmonumentenregister · Netherlands

Fort Pannerden

Doornenburg, Gelderland, Netherlands

The record

Designation
National monument (rijksmonument)
Class
Kazemat
Category
onroerend gebouwd
Built
1869 - 1871
Address
Waaldijk bij 1, 6686 MV Doornenburg (Lingewaard 25)
Place
Doornenburg
Municipality
Lingewaard
Province
Gelderland
Country
Netherlands
Coordinates
51.88155, 6.02684
Part of complex
532472
Monument number
532477

Slide toward Today to fade the historical sheet and see the modern map underneath.

TU Delft Library

5 historical maps cover this location, the earliest the 1873 map "02. Kekerdom (1873)" (TU Delft Library).

Get directions ↗

This monument in the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed's register ↗

The register's description

7 Kazematten type S 3.

NIEUWE HOLLANDSE WATERLINIE

Inleiding

7 KAZEMATTEN TYPE S 3, als aan het einde van het Interbellum rond het Fort Pannerden gebouwde kleine betonnen verdedigingswerken.In 1939, kort voor het begin van de Tweede Wereldoorlog, werd besloten tot de bouw van enkele kazemattenlinies. Deze linies zouden zich onder meer uitstrekken langs de Maas, het Maas-Waalkanaal en de IJssel; de bedoeling was in totaal een 2000- tal werken tot stand te brengen. Er werden vier hoofdtypes ontworpen, waarvan er twee voorkomen rond het Fort Pannerden. Het betreft twee varianten van een eenvoudig, zeskantig, gewapend betonnen werk met drie schietgaten. Het ontwerp was gebaseerd op een Duits ontwerp dat dateerde uit de Eerste Wereldoorlog. De werken kregen de aanduiding S-kazematten, met als bijnaam: Stekelvarken, vanwege de uit het betonstekende ijzers voor het aanbrengen van camouflagemateriaal. De twee varianten onderscheidden zich door de bewapening - respectievelijk een lichte en een zware mitrailleur. Qua vorm zijn ze het best te onderscheiden door de grotere totaalbreedte van het laatste type. In totaal zijn er - inclusief aparte uitvoeringen - zo'n 800 tot stand gekomen, waarvan nog ongeveer een derde bestaat - de meeste in de Peel-Raamstelling (NB). De kazematten werden gebouwd van april 1939 t/m begin mei 1940 door een toen nieuwe organisatie: Bureau Stellingbouw. Er werd geen gebruik gemaakt van de richtlijnen die het Voorschrift Inrichten Stellingen (VIS, 1928) gaf, omdat ervan werd uitgegaan dat slechts gedurende korte tijd weerstand geboden zou (kunnen en hoeven te) worden aan de (eventuele Duitse) agressor. Beide typen zijn thans deels door grond omgeven, maar de oplevering van het betonwerk was zo kort voor de 10de mei 1940 dat de werken niet zijn voltooid en ook nooit een aarden dekking hebben gekregen. Tijdens de oorlog zijn onderdelen verwijderd, maar later zijn enkele nieuwe deuren en luiken voor schietgaten geplaatst. Sommige exemplaren hebben oorlogsschade opgelopen. Zeldzaam is met name het type voor de lichte mitrailleur niet, maar een compleet lokaal ensemble met een specifiek doel is dat wel.

Omschrijving

7 KAZEMATTEN TYPE S 3 rond het Fort Pannerden, onderdeel van zowel de verdediging van deze strategische locatie, als onderdeel / voorpost van de linie langs de Maas en de IJssel.De kazematten zijn uitgevoerd in gewapend beton en kennen een zeskantig symmetrisch grondplan - dat een trapezium 'met tussenlid' vormt. De opstand op deze grondvorm wordt gevormd door een geheel rechte achterzijde (keelzijde) en haaks daarop twee korte zijden, die aan de frontzijde zijn verbonden door drie ongeveer even lange zijden. Deze laatste drie zijden zijn elk voorzien van een schietgat dat afsluitbaar was / zou worden met een stalen luik. De achterzijde bezit een centrale toegangsopening - die eveneens afsluitbaar is (geweest) met een stalen deur. De breedte van de variant die bestemd was voor lichte mitrailleur (4 exemplaren) is ongeveer vijf meter, bij een diepte van ongeveer drie meter. De variant voor de zware mitrailleur (3 exemplaren) is ongeveer zeven breed en bijna vier meter diep. De ongeveer 1 meter dikke betonnen gevels / wanden eindigen rondom in een knik naar het ongeveer even dikke gewapend betonnen dak. Inwendig bevinden zich hier en daar klimijzers en andere ijzeren elementen.

Waardering

De 7 KAZEMATTEN TYPE S 3 rond Fort Pannerden zijn van algemeen belang vanwege:

* Cultuurhistorische waarden als onderdeel van de Nieuwe Hollandse Waterlinie zoals deze is ontworpen door C.R.T. Kraijenhoff en in eerste aanleg vanaf 1815 door hem, Jan Blanken en majoor-ingenieur Willem Offerhaus is gerealiseerd en daarna door anderen gedurende ongeveer 125 jaar versterkt en verbeterd.

* Architectuurhistorische waarden, in het bijzonder als uiting van de militair-strategische bouwkunde, die gebaseerd is op het systeem van: a. het systeem van inundatie en accesverdediging (19de en 20ste eeuw), b. de wedloop met de zich versterkende offensieve middelen (19de en 20ste eeuw), c. het systeem van linieversterking en 'levende' veldversterking in de diepte (20ste eeuw).

Het betreft hier onderdelen uit de periode 1939-1940, namelijk twee varianten van kazematten Type S 3.

* Krijgshistorische en systeemwaarden, als onderdelen van een vooruitgeschoven deel van de verder vrijwel aaneengesloten militaire verdedigingslinie tussen de voormalige Zuiderzee en de Biesbosch. Deze bestond hoofdzakelijk uit een samenhangend systeem van inundatievelden en bijbehorende inundatiemiddelen en van schootsvelden. Dit systeem werd aangevuld met diverse, uit verschillende perioden daterende typen gebouwde of aangelegde (verdedigings)werken die dienden tot of bijdroegen aan afsluiting en verdediging van niet te inunderen terreinen of andere accessen.

* Ensemblewaarde en situationele waarden als onderdeel en voorpost van de Nieuwe Hollandse Waterlinie en van de stellingen langs de Maas, het Maas-Waalkanaal en de IJssel in het algemeen en vanwege de onderlinge functionele, functioneel-ruimtelijke en fysieke samenhang en vanwege de samenhang met de overige onderdelen van het complex.

* De onderdelen zijn representatief (karakteristiek) omdat ze duidelijk herkenbaar in het veld bewaard zijn gebleven en in hun posities ook hun functies duidelijk laten zien.

* De onderdelen zijn tamelijk gaaf bewaard omdat belangrijke fysieke kenmerken, ondanks moedwillige, gedeeltelijke ontmanteling en schade herkenbaar aanwezig zijn gebleven.

English translation

The text above is the record as published by the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, in Dutch. The English below is a machine translation made by TreeAlive, not by the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed; it has not been checked by a person. Where the two differ, the original is the record. Report a translation error: privacy@treealive.com

7 S 3 TYPE CASEMATES.

NEW HOLLAND WATERLINE

Introduction

7 S 3 TYPE CASEMATES, as small concrete defensive works built around Fort Pannerden at the end of the Interbellum period. In 1939, shortly before the start of the Second World War, it was decided to build several casemate lines. These lines would extend, among other places, along the Meuse, the Meuse-Waal Canal and the IJssel; the intention was to construct a total of some 2000 works. Four main types were designed, two of which occur around Fort Pannerden. These are two variants of a simple, hexagonal, reinforced concrete work with three firing ports. The design was based on a German design that dated from the First World War. The works were designated S-casemates, with the nickname: Porcupine, because of the iron rods protruding from the concrete for attaching camouflage material. The two variants distinguished themselves by their armament - a light and a heavy machine gun respectively. In terms of shape they are best distinguished by the greater overall width of the latter type. In total, some 800 were built - including separate versions - of which approximately one third still exist - most in the Peel-Raam position (NB). The casemates were built from April 1939 to early May 1940 by a then new organisation: Bureau Stellingbouw. Use was not made of the guidelines that the Regulation for Arranging Positions (VIS, 1928) provided, because it was assumed that resistance would (only be able to and need to) be offered only for a short time against the (potential German) aggressor. Both types are now partly surrounded by earth, but the completion of the concrete work was so close to 10 May 1940 that the works were not finished and never received an earthen covering. During the war components were removed, but later some new doors and shutters for firing ports were installed. Some specimens sustained war damage. The type for the light machine gun is not particularly rare, but a complete local ensemble with a specific purpose is.

Description

7 S 3 TYPE CASEMATES around Fort Pannerden, part of both the defence of this strategic location and part / outpost of the line along the Meuse and the IJssel. The casemates are executed in reinforced concrete and have a hexagonal symmetrical ground plan - which forms a trapezium 'with an intermediate element'. The elevation on this ground form is formed by a completely straight rear side (gorge side) and perpendicular to it two short sides, which are connected at the front side by three roughly equally long sides. Each of these latter three sides is provided with a firing port that was / would be closeable with a steel shutter. The rear side has a central access opening - which was / is (also closeable with a steel door. The width of the variant intended for light machine gun (4 specimens) is approximately five metres, with a depth of approximately three metres. The variant for the heavy machine gun (3 specimens) is approximately seven metres wide and almost four metres deep. The approximately 1 metre thick concrete walls / sides end all around with a kink to the approximately equally thick reinforced concrete roof. Internally there are here and there climbing irons and other iron elements.

Valuation

The 7 S 3 TYPE CASEMATES around Fort Pannerden are of general importance because of:

* Cultural-historical values as part of the New Holland Waterline as designed by C.R.T. Kraijenhoff and initially realised from 1815 by him, Jan Blanken and Major-engineer Willem Offerhaus and subsequently strengthened and improved by others for approximately 125 years.

* Architectural-historical values, in particular as an expression of military-strategic building, which is based on the system of: a. the system of inundation and access defence (19th and 20th centuries), b. the race with increasingly strengthened offensive means (19th and 20th centuries), c. the system of line reinforcement and 'living' field reinforcement in depth (20th century).

These are components from the period 1939-1940, namely two variants of S 3 type casemates.

* Military-historical and systemic values, as components of an advanced section of the otherwise virtually continuous military defence line between the former Zuiderzee and the Biesbosch. This consisted mainly of a coherent system of inundation fields and associated inundation means and of fields of fire. This system was supplemented with various types of built or constructed (defensive) works dating from different periods that served to or contributed to the closure and defence of non-inundable terrain or other accesses.

* Ensemble value and situational values as part and outpost of the New Holland Waterline and of the positions along the Meuse, the Meuse-Waal Canal and the IJssel in general and because of the mutual functional, functionally spatial and physical coherence and because of the coherence with the other components of the complex.

* The components are representative (characteristic) because they are clearly recognisable in the field and in their positions also clearly show their functions.

* The components are reasonably well preserved because important physical characteristics have remained recognisable despite wilful partial dismantling and damage.

Nearby in the register

Other entries of the same register within about three miles of this one, by straight line.

Rijksmonumentenregister data: Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, released under CC0 1.0. Record text is reproduced unchanged. Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed · CC0 1.0
See your own family's places on a living map