Rijksmonumentenregister · Netherlands
Militair verblijfsgebouw, Fort aan de Uppelse Dijk Werkendam (Altena 30)
Werkendam, Noord-Brabant, Netherlands
The record
- Designation
- National monument (rijksmonument)
- Class
- Militair verblijfsgebouw
- Category
- onroerend gebouwd
- Address
- Fort aan de Uppelse Dijk Werkendam (Altena 30)
- Place
- Werkendam
- Municipality
- Altena
- Province
- Noord-Brabant
- Country
- Netherlands
- Coordinates
- 51.79820, 4.93232
- Part of complex
- 531951
- Monument number
- 531956
Slide toward Today to fade the historical sheet and see the modern map underneath.
David Rumsey Map Collection, Stanford LibrariesUniversity Library, Vrije Universiteit AmsterdamDavid Rumsey Map Collection, Stanford LibrariesDavid Rumsey Map Collection, Stanford Libraries
4 historical maps cover this location, the earliest the 1636 map "Zeelandiae Comitatus" (David Rumsey Map Collection, Stanford Libraries).
This monument in the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed's register ↗
The register's description
Omschrijving
Cluster 80.
NIEUWE HOLLANDSE WATERLINIE
Inleiding
BOMVRIJ GEBOUW, REMISE D als representant van een type bomvrije bouwwerken dat aan drie zijden en bovenop is voorzien van een aarden dekking en dat alleen een gevel aan de keelzijde bezit. Het bomvrije gebouw D, gelegen op het zuidwestelijk halfbastion, is ingericht als kruitmagazijn en geschutsremise. Met de toename van de draagwijdte van het geschut, de kracht van de inslagen van projectielen en de explosieve kracht van (brisant)granaten werd het steeds moeilijker weerstand te bieden tegen beschietingen. Verzwaring van metselwerk, toepassing van schokabsorberende metselsystemen (onder meer door middel van bogen en gewelven), flauwe hellingshoeken en gebogen of juist puntige vormen, gebruik van beton - en later van gewapend beton - in steeds zwaardere uitvoering, was een van de manieren om de vestingwerken bestand te houden tegen toenemende aanvalskracht. Bovendien was het aanbrengen van aarddekkingen een goed middel gebleken om de energie van inslagen te absorberen of te dempen. Dit is de reden waarom vele gemetselde of betonnen werken van een aardlaag of een frontbescherming van zand of aarde zijn voorzien. Afhankelijk van de periode van ontstaan - en daarmee van de te verwachten inslagkracht van projectielen - werd van 'bomvrije gebouwen' gesproken, wanneer ze werden geacht bestand te zijn tegen een van tevoren bepaald aantal inslagen van zwaar kaliber. Het bomvrije gebouw, remise D, is uitgevoerd in baksteen en omvat, door de ligging van het werk in het waltalud, bovengrondse bouwlagen op twee niveaus en een kelderverdieping. Toegangsdeur rechts later ingebracht in verkleind kozijn.
Omschrijving
Het BOMVRIJ GEBOUW, REMISE D bevindt zich aan de zuidwestzijde van het werk in de frontwal en strekt zich daar met een ca. 40 m lange, relatief lage gevel uit over twee 'gelijkvloerse' niveaus: het rechter deel van de remise ligt op een verdiepingniveau hoger dan in het linker deel. Dit niveauverschil hield verband met de (oorspronkelijke) inrichting van de hoofdwal ter plaatse met een lage flank voor grachtverdediging en een hoge flank voor de bestrijking van de Uppelsedijk en het voorterrein. Het werk is bovenop en aan de drie frontzijden gedekt met aardwerken; alleen een gevel aan de noordzijde is zichtbaar. De gevel van het rechter deel eindigt in een stompe punt, helt flauw naar links en verloopt verder horizontaal, om dan in een schuine keermuur te eindigen. Het bomvrij gebouw, remise D is uitgevoerd in baksteen, kreeg een sobere vorm, vrijwel zonder plastiek of kenmerken van geleding. Een beperkt aantal, deels dichtgezette gevelopeningen, waaronder een later gewijzigde, onder drie rollagen getoogde toegang rechts en een van oorsprong kleinere toegang, lager in het linkse geveldeel. In het interieur onder meer een gemetselde trap die langs meerdere getoogde ruimten voert en een gang die eveneens toegang geeft tot verschillende aanliggende ruimten. Een munitielift, een eenvoudig privaat, vele houten deuren en inwendige vensters maken deel uit van het in belangrijke mate authentieke interieur van het bouwwerk. Behoudens enkele wijzigingen in de gevel is het gebouw gaaf en tevens is het in goede staat.
Waardering
Het BOMVRIJ GEBOUW, REMISE D van het Fort aan de Uppelse Dijk / Fort Altena is van algemeen belang vanwege:
* Cultuurhistorische waarden als onderdeel van de Nieuwe Hollandse Waterlinie zoals deze is ontworpen door C.R.T. Kraijenhoff en in eerste aanleg vanaf 1815 door hem, Jan Blanken en majoor-ingenieur Willem Offerhaus is gerealiseerd en daarna door anderen gedurende ongeveer 125 jaar is versterkt en verbeterd.
* Architectuurhistorische waarden, in het bijzonder als uiting van de militair-strategische bouwkunde, die gebaseerd is op: a. het systeem van inundatie en accesverdediging (19de eeuw), b. de wedloop met de zich versterkende offensieve middelen (19de eeuw).
Het onderdeel is relatief zeldzaam en representatief omdat het een van de weinige gebouwen is, die ingericht ten behoeve van een lage en hoge flank.
Het betreft hier een onderdeel van omstreeks 1880, namelijk een voorbeeld van een door aardwerken beschermd, bomvrij gebouw voor opslag van materieel.
* Ensemblewaarde en situationele waarden als onderdeel van de Nieuwe Hollandse Waterlinie en vanwege de functionele en fysieke samenhang met de overige onderdelen van het complex.
* Het onderdeel is representatief omdat het een goed voorbeeld is van een onderkomen voor materieel als onderdeel van een fort in het laatste kwart van de 19e eeuw.
* Het onderdeel is goed bewaard omdat diverse kenmerkende onderdelen in exterieur en interieur behouden en herkenbaar zijn gebleven.
English translation
The text above is the record as published by the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, in Dutch. The English below is a machine translation made by TreeAlive, not by the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed; it has not been checked by a person. Where the two differ, the original is the record. Report a translation error: privacy@treealive.com
Description
Cluster 80.
NEW HOLLAND WATERLINE
Introduction
BOMBPROOF BUILDING, REMISE D as representative of a type of bombproof structures provided with an earth covering on three sides and on top and possessing only a facade on the gorge side. The bombproof building D, located on the south-west half-bastion, is fitted out as a powder magazine and gun remise. With the increase in the range of artillery, the force of projectile impacts and the explosive power of (brisance) grenades it became increasingly difficult to withstand bombardment. Thickening of brickwork, application of shock-absorbing masonry systems (amongst other things by means of arches and vaults), shallow slope angles and curved or conversely pointed forms, use of concrete - and later of reinforced concrete - in increasingly heavy execution, was one of the ways to keep the fortifications resistant to increasing attack power. Furthermore, the application of earth coverings had proved to be a good means to absorb or dampen the energy of impacts. This is the reason why many masonry or concrete structures were provided with an earth layer or a front protection of sand or earth. Depending on the period of construction - and thereby of the expected impact force of projectiles - 'bombproof buildings' were spoken of when they were deemed to be able to withstand a predetermined number of impacts from heavy calibre. The bombproof building, remise D, is executed in brick and, due to the location of the structure in the wall slope, comprises above-ground building storeys on two levels and a basement storey. Access door on the right, later inserted in a reduced frame.
Description
The BOMBPROOF BUILDING, REMISE D is situated on the south-west side of the structure in the front wall and extends there with an approximately 40 m long, relatively low facade over two 'ground' levels: the right part of the remise is situated one storey higher than the left part. This level difference was related to the (original) arrangement of the main wall at this location with a low flank for moat defence and a high flank for sweeping the Uppelse Dijk and the fore-terrain. The structure is covered on top and on three front sides with earthworks; only a facade on the north side is visible. The facade of the right part ends in a blunt point, slopes gently to the left and continues further horizontally, then ending in a sloping retaining wall. The bombproof building, remise D is executed in brick, has a sober form, virtually without plastic or characteristics of articulation. A limited number of, partly blocked facade openings, including a later modified access under three roll-mouldings arched on the right and an originally smaller access, lower in the left facade part. In the interior amongst other things a masonry staircase which leads past several arched rooms and a corridor which also provides access to various adjoining rooms. A munitions lift, a simple privy, many wooden doors and internal windows form part of the largely authentic interior of the structure. Apart from some modifications in the facade the building is intact and furthermore is in good condition.
Valuation
The BOMBPROOF BUILDING, REMISE D of the Fort on the Uppelse Dijk / Fort Altena is of general importance on account of:
* Cultural-historical values as part of the New Holland Waterline as designed by C.R.T. Kraijenhoff and initially from 1815 realised by him, Jan Blanken and major-engineer Willem Offerhaus and subsequently by others strengthened and improved over approximately 125 years.
* Architectural-historical values, in particular as an expression of military-strategic building design, which is based on: a. the system of inundation and access defence (19th century), b. the race with increasingly strengthening offensive means (19th century).
The component is relatively rare and representative because it is one of the few buildings which was fitted out for the benefit of a low and high flank.
This concerns a component from around 1880, namely an example of an earth-protected, bombproof building for storage of materiel.
* Ensemble value and situational values as part of the New Holland Waterline and on account of the functional and physical coherence with the other components of the complex.
* The component is representative because it is a good example of an accommodation for materiel as part of a fort in the last quarter of the 19th century.
* The component is well-preserved because diverse characteristic components in exterior and interior have been retained and remain recognisable.
Nearby in the register
- Militair verblijfsgebouw, Fort aan de Uppelse Dijk Werkendam (Altena 30)Militair verblijfsgebouwunder 1 mi
- Militair verblijfsgebouw, Fort aan de Uppelse Dijk Werkendam (Altena 30)Militair verblijfsgebouwunder 1 mi
- Fort, vesting en -onderdelen, Fort aan de Uppelse Dijk AlmkerkFort, vesting en -onderdelenunder 1 mi
- Waarnemingspost(B11), Fort aan de Uppelse Dijk Werkendam (Altena 30)Waarnemingspostunder 1 mi
Other entries of the same register within about three miles of this one, by straight line.