Rijksmonumentenregister · Netherlands
Waterweg, werf en haven, Willemsoord
Den Helder, Noord-Holland, Netherlands
The record
- Designation
- National monument (rijksmonument)
- Class
- Waterweg, werf en haven
- Category
- onroerend gebouwd
- Address
- Willemsoord, Weststraat Den Helder
- Place
- Den Helder
- Province
- Noord-Holland
- Country
- Netherlands
- Coordinates
- 52.96063, 4.77161
- Part of complex
- 508460
- Monument number
- 531547
Slide toward Today to fade the historical sheet and see the modern map underneath.
David Rumsey Map Collection, Stanford LibrariesUniversity Library, Vrije Universiteit AmsterdamDavid Rumsey Map Collection, Stanford Libraries
3 historical maps cover this location, the earliest the 1764 map "Carte du Comté de Hollande" (David Rumsey Map Collection, Stanford Libraries).
This monument in the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed's register ↗
The register's description
Omschrijving
Inleiding
De historische ontwikkeling van de TERREINAANLEG/TERREININRICHTING van Rijkswerf Willemsoord wordt beschreven in de bijbehorende complexomschrijving (complexnummer 508460).
De nummering van de verschillende gebouwen (gebouw 1, 3, 29, enzovoort) komt alleen in de redengevende omschrijvingen per beschermd onderdeel voor en komt overeen met de nummering zoals in de jaren '50 van deze eeuw aan de verschillende gebouwen gegeven door de bouwkundige dienst van Rijkswerf Willemsoord. Onder deze nummers zijn de gebouwen plaatselijk bekend.
Omschrijving
Het beschermde terrein betreft de in het noordoosten van de gemeente Den Helder gelegen (oude) Rijkswerf Willemsoord, met bijbehorende watergangen. De Rijkswerf, officieel geheten Maritiem Etablissement Willemsoord, is gesitueerd tussen het Marsdiep (in het noorden), het Nieuwe Diep (in het oosten) de Zuidstraat (in het zuiden) en de Weststraat en het Molenplein (in het westen).
De begrenzing van de TERREINAANLEG/TERREININRICHTING van het complex "Rijkswerf Willemsoord" berust op de historisch functionele samenhang. De begrenzing van de beschermde aanleg loopt in het noordwesten, westen en zuidwesten over (tot en met) de buitengrachtboorden van het Afsluitingskanaal, in het zuidoosten tot en met de buitenboorden van de Maritieme Binnenhaven, in het oosten en noordoosten volgt de grens de kadastrale eigendomsgrenzen van het zuidoostelijke compartiment en het noordoostelijke compartiment voor zover in gebruik bij de Marine. Derhalve vallen de vier compartimenten, de dokken, dokkanaal, Afsluitingskanaal en Maritieme Binnenhaven binnen de begrenzing van de bescherming van de aanleg.
Rijkswerf Willemsoord is aangelegd op een noord-zuid gericht rechthoekig grondplan met een inham in de oostzijde. In deze inham wordt via een zeedoksluis de verbinding tot stand gebracht tussen het Nieuwe Diep en het natte dok. Het natte dok (monumentnummer 508472) met een rechthoekig noord-zuid gericht grondplan vormt de kern van het Rijkswerfterrein. Om het natte dok heen bevinden zich als het ware vier compartimenten: een noordoostelijk, een zuidoostelijk, een zuidwestelijk en een noordwestelijk gelegen compartiment, waarbij de scheidingen tussen de compartimenten worden gevormd door: de as waarop het huidige Marinemuseum (monumentnummer 508470) ligt (noorden), de zeedoksluis (oosten), dokkanaal Boerenverdriet (zuiden), en het oude dok (westen).
Het noordoostelijk van het natte dok (monumentnummer 508472) gelegen compartiment (thans in gebruik bij de marine) herbergt onder andere het Directiegebouw (monumentnummer 508480), het hoofdgebouw van het Koninklijk Instituut voor de Marine (monumentnummer 508461) en het Lesgebouw voor Adelborsten (monumentnummer 508462).
De twee westelijke compartimenten bevatten de oudste gebouwen en structuren van de werf: de twee droogdokken (monumentnummer 508471 en monumentnummer 508463), het stoommachinegebouw (monumentnummer 508466), de vier langgerekte werkplaatsen langs de westrand (monumentnummers 508473, 508475, 508476 en 508467), de kanonneerbootkappen aan de noordkant (monumentnummer 508465) en de mastenloods aan de zuidkant (monumentnummer 508464). De toegangspijlers (monumentnummer 508478) staan bij de westelijke hoofdingang. Daarnaast zijn op de westelijke compartimenten in recenter tijden onder andere gebouwd: de woning voor de officier van politie (monumentnummer 508474), de berging voor de brandspuit (monumentnummer 508477), het schaftlokaal voor dokwerkers (monumentnummer 508479), de ketelmakerij (monumentnummer 508468) en de scheepsmakerswerkplaats (monumentnummer 508469).
Aan de zuidzijde van het natte dok vormde het dokkanaal Boerenverdriet (de sluisdeuren zijn inmiddels vastgelast) de verbinding tussen het natte dok enerzijds en de Maritieme Binnenhaven en Afsluitingskanaal anderzijds. Het Afsluitingskanaal vormt behalve aan de zuidzijde, ook aan de west- en gedeeltelijk aan de noordzijde de begrenzing van het Rijkswerfterrein.
Op het werfterrein bevinden zich vier kraanbanen. Het betreft de volgende objecten: de kraanbaan langs de zuidzijde van het oude dok met torenkraan van geklonken staal uit 1951-1952 (1); de kraanbaan langs de zuidoostzijde van het nieuwe dok met torenkraan van gelast staal uit 1940 en grondig verbouwd in 1957. Laatstgenoemde is rond 2004 op het werfterrein geplaatst ter vervanging van een soortgelijk exemplaar dat hier vanaf 1953 stond (2); de kraanbaan langs de westzijde van het natte dok (3); en de kraanbaan langs ten noorden van het natte dok aangelegd in 1968 (4). Hoewel deze kranen en kraanbanen niet dateren uit de 19de-eeuwse bouwperioden van de betreffende dokken, is hier sprake van een functionele samenhang die behouden zou moeten blijven.
Op de kaden van het Rijkswerfterrein staan vele bolders van verschillende grootte en soort, die eveneens onder de bescherming vallen. Enkele bolders zijn hergebruikte kanonslopen die met de loop in de grond zijn verankerd, bijvoorbeeld de bolder op de lengte-as van het nieuwe dok.
Waardering
De TERREINAANLEG/TERREININRICHTING van Rijkswerf Willemsoord is van algemeen belang uit maritiem-historisch en architectuurhistorisch oogpunt, als functionele en inhoudelijke schakel tussen de verschillende tot het complex behorende onderdelen (waaronder gebouwen, structuren en overige objecten).
Daarnaast is de terreininrichting van belang, in samenhang met de verschillende op het terrein aanwezige structuren en bouwwerken, als belangrijk onderdeel van het oeuvre van Jan Blanken Jansz.
Op detailniveau hebben de onderdelen in het werfterrein (zoals sluis en bolders) historisch-waterbouwkundige waarde, cultuurhistorische waarde en ouderdomswaarde.
English translation
The text above is the record as published by the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, in Dutch. The English below is a machine translation made by TreeAlive, not by the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed; it has not been checked by a person. Where the two differ, the original is the record. Report a translation error: privacy@treealive.com
Description
Introduction
The historical development of the SITE LAYOUT/SITE ARRANGEMENT of Rijkswerf Willemsoord is described in the accompanying complex description (complex number 508460).
The numbering of the various buildings (building 1, 3, 29, and so on) appears only in the reasoned descriptions per protected component and corresponds to the numbering as assigned to the various buildings in the 1950s by the building service of Rijkswerf Willemsoord. The buildings are locally known by these numbers.
Description
The protected site concerns the (former) Rijkswerf Willemsoord located in the northeast of the municipality of Den Helder, with associated waterways. The Rijkswerf, officially called Maritiem Etablissement Willemsoord, is situated between the Marsdiep (to the north), the Nieuwe Diep (to the east), Zuidstraat (to the south) and Weststraat and Molenplein (to the west).
The delimitation of the SITE LAYOUT/SITE ARRANGEMENT of the complex "Rijkswerf Willemsoord" is based on historical functional coherence. The boundary of the protected layout runs in the northwest, west and southwest over (up to and including) the outer embankments of the Afsluitingskanaal, in the southeast up to and including the outer banks of the Maritieme Binnenhaven, in the east and northeast the boundary follows the cadastral property boundaries of the southeastern compartment and the northeastern compartment insofar as in use by the Navy. Therefore, the four compartments, the docks, dock canal, Afsluitingskanaal and Maritieme Binnenhaven fall within the boundary of protection of the layout.
Rijkswerf Willemsoord is laid out on a north-south oriented rectangular ground plan with an indentation on the east side. In this indentation, a connection is made via a sea lock between the Nieuwe Diep and the wet dock. The wet dock (monument number 508472) with a rectangular north-south oriented ground plan forms the core of the Rijkswerf site. Around the wet dock are, as it were, four compartments: a northeastern, a southeastern, a southwestern and a northwestern located compartment, whereby the divisions between the compartments are formed by: the axis on which the present Navy Museum (monument number 508470) is located (north), the sea lock (east), dock canal Boerenverdriet (south), and the old dock (west).
The compartment located to the northeast of the wet dock (monument number 508472) (currently in use by the Navy) houses among other things the Administration Building (monument number 508480), the main building of the Koninklijk Instituut voor de Marine (monument number 508461) and the Teaching Building for Officer Cadets (monument number 508462).
The two western compartments contain the oldest buildings and structures of the yard: the two dry docks (monument number 508471 and monument number 508463), the steam engine building (monument number 508466), the four long workshop buildings along the western edge (monument numbers 508473, 508475, 508476 and 508467), the gunboat sheds on the north side (monument number 508465) and the mast shed on the south side (monument number 508464). The entrance pylons (monument number 508478) stand at the western main entrance. In addition, various buildings have been constructed on the western compartments in more recent times including: the residence for the police officer (monument number 508474), the store for the fire engine (monument number 508477), the mess hall for dock workers (monument number 508479), the boiler workshop (monument number 508468) and the ship carpenter's workshop (monument number 508469).
On the south side of the wet dock, the dock canal Boerenverdriet (the lock gates have since been welded shut) formed the connection between the wet dock on the one hand and the Maritieme Binnenhaven and Afsluitingskanaal on the other. The Afsluitingskanaal forms, apart from the south side, also on the west and partly on the north side the boundary of the Rijkswerf site.
On the yard site there are four crane runways. These are the following objects: the crane runway along the south side of the old dock with riveted steel tower crane from 1951-1952 (1); the crane runway along the southeast side of the new dock with welded steel tower crane from 1940 and thoroughly rebuilt in 1957. The latter was placed on the yard site around 2004 to replace a similar example that had been here since 1953 (2); the crane runway along the west side of the wet dock (3); and the crane runway laid out to the north of the wet dock in 1968 (4). Although these cranes and crane runways do not date from the 19th-century construction periods of the respective docks, there is a functional coherence that should be maintained.
On the quays of the Rijkswerf site stand many bollards of various sizes and types, which are also subject to protection. Some bollards are reused cannon barrels which have been anchored with the barrel in the ground, for example the bollard on the longitudinal axis of the new dock.
Valuation
The SITE LAYOUT/SITE ARRANGEMENT of Rijkswerf Willemsoord is of general importance from a maritime-historical and architectural-historical perspective, as a functional and substantive link between the various components belonging to the complex (including buildings, structures and other objects).
Furthermore, the site arrangement is significant, in conjunction with the various structures and buildings present on the site, as an important part of the oeuvre of Jan Blanken Jansz.
At detail level, the components in the yard site (such as sluices and bollards) have historical-hydraulic engineering value, cultural-historical value and age value.
Nearby in the register
- Natte Dok (object C)Waterweg, werf en havenunder 1 mi
- Gebouw 43 (object P)Opslagunder 1 mi
- Oude Dok (object A)Waterweg, werf en havenunder 1 mi
- Gebouw 51 (object N)Industrieunder 1 mi
Other entries of the same register within about three miles of this one, by straight line.