Rijksmonumentenregister · Netherlands
Fort, vesting en -onderdelen, Fortweg 9
Houten, Utrecht, Netherlands
The record
- Designation
- National monument (rijksmonument)
- Class
- Fort, vesting en -onderdelen
- Category
- onroerend gebouwd
- Built (approximately)
- 1878 - 1880
- Address
- Fortweg 9, 3992 LX Houten
- Place
- Houten
- Province
- Utrecht
- Country
- Netherlands
- Coordinates
- 52.04927, 5.14636
- Part of complex
- 531128
- Monument number
- 531134
Slide toward Today to fade the historical sheet and see the modern map underneath.
University Library, Vrije Universiteit AmsterdamNationaal Archief, the NetherlandsUniversity Library, Vrije Universiteit AmsterdamDavid Rumsey Map Collection, Stanford LibrariesUniversity Library, Vrije Universiteit Amsterdam
5 historical maps cover this location, the earliest the 1846 map "Kaart van de Provincie Zuid Holland (1846" (Nationaal Archief, the Netherlands).
This monument in the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed's register ↗
The register's description
Omschrijving
Cluster 49.
Inleiding
BOMVRIJE KAZERNE F als verblijfsgebouw voor soldaten en hun uitrusting. Het waren de Fransen die eind 18de, begin 19de eeuw het stelsel invoerden soldaten in kazernes te legeren; vele kazernes zijn vanaf die tijd deel gaan uitmaken van forten, maar hiernaast zijn er ook talrijke als afzonderlijke bouwwerken binnen of buiten de bebouwde kommen (steden) tot stand gekomen. De binnen de 19de-eeuwse forten en andere werken gesitueerde kazernegebouwen waren gewoonlijk als bomvrije onderkomens geconstrueerd, dat wil zeggen dat ze bestand dienden te zijn tegen vijandelijk vuur. Als bouwmateriaal werd metersdik metselwerk of (gewapend) beton toegepast, terwijl als dekking van het dak en de frontzijde bovendien een aanaarding plaatsvond. Verzwaring van metselwerk, toepassing van schokabsorberende metselsystemen (onder meer door middel van bogen), flauwe hellingshoeken en gebogen of juist puntige vormen, gebruik van beton - en later van gewapend beton - in steeds zwaardere uitvoering, was een van de manieren om vestingwerken bestand te houden tegen toenemende aanvalskracht. Bovendien was het aanbrengen van aarddekkingen een goed middel gebleken om de energie te absorberen of te dempen. Dit is de reden waarom vele gemetselde of betonnen werken van een aardlaag of een frontbescherming van zand of aarde zijn voorzien. Afhankelijk van de periode van ontstaan - en daarmee van de te verwachten inslagkracht van projectielen - werd van 'bomvrije kazernes' gesproken, wanneer ze werden geacht bestand te zijn tegen een van tevoren gedefinieerd aantal inslagen van zwaar kaliber. De niet binnen forten of andere werken gelegen kazernes waren al dan niet speciaal voor die bestemming opgerichte en ingerichte gebouwen met accommodatie voor de (permanente) legering van militairen, vaak ook voorzien van andere militaire faciliteiten, zoals exercitieterreinen. In het geval van de kazerne van het Fort bij 't Hemeltje heeft vrijwel rondom aanaarding van het zware metselwerk plaatsgevonden en is alleen de hoofdgevel zichtbaar. De kazerne ligt aan de noordwestzijde of de keelzijde van het verdedigingswerk.
Omschrijving
Centraal achter de noordelijke courtine van het fort gelegen, middelgrote, BOMVRIJE KAZERNE F, die blijkens een stichtingssteen dateert uit 1878-1880. Het betreft een gebouw van acht traveeën lang en twee bouwlagen onder een aarden dekking. In de buitenste traveeën (nummers 1-2 (rechts) en 9 (links)) samengestelde vensterpartijen onder een driedubbele, rondboogvormige ontlastingsboog. De onderzijde van de boog is onderverdeeld in drie openingen, van elkaar gescheiden door muurdammen. Links is een toegangsopening met originele houten deur. Rechts daarvan twee getraliede vensters (bij travee 9 is de rechter vensteropening dichtgemetseld). Boven toegang en vensters een latei met strekken. Het bovenlicht tussen de latei en boog is met een traliehek dichtgezet. De ruimtes achter deze traveeën hebben dienst gedaan als keuken. Het fornuis met vergaarbakken is in ruimte 1-2 nog aanwezig. De overige traveeën zijn, met uitzondering van de middelste qua invulling identiek: een deur met getoogd bovenlicht met aan weerszijden een getoogd venster. Daarboven, in de tweede bouwlaag bevindt zich een reeks vensteropeningen met luiken. Bijna alle vensters zijn voorzien van ramen met roedeverdeling en dubbele luiken. Inwendig zijn de overkluisde ruimten witgesausd en hebben ze getoogde doorgangen.
Waardering
De BOMVRIJE KAZERNE F van het Fort bij 't Hemeltje is van algemeen belang vanwege:
* Cultuurhistorische waarden als onderdeel van de Nieuwe Hollandse Waterlinie zoals deze is ontworpen door C.R.T. Kraijenhoff en in eerste aanleg vanaf 1815 door hem, Jan Blanken en majoor-ingenieur Willem Offerhaus is gerealiseerd en daarna door anderen gedurende ongeveer 125 jaar is versterkt en verbeterd.
* Krijgshistorische waarden als onderdeel van een aaneengesloten militaire verdedigingslinie tussen de voormalige Zuiderzee en de Biesbosch. Deze bestond hoofdzakelijk uit een samenhangend systeem van inundatievelden en bijbehorende inundatiemiddelen en van schootsvelden. Dit systeem werd aangevuld met diverse, uit verschillende perioden daterende typen gebouwde of aangelegde (verdedigings)werken die dienden tot of bijdroegen aan afsluiting van niet te inunderen terreinen of andere accessen.
* Architectuurhistorische waarden in het bijzonder als uiting van de militair-strategische bouwkunde, die gebaseerd is op: - het systeem van inundatie en accesverdediging (19de eeuw), - de wedloop met de zich versterkende offensieve middelen (19de eeuw).
Het betreft hier een voorbeeld van een middelgrote bomvrij gebouw uit de jaren 1878-1880.
* Ensemblewaarde en situationele waarden als onderdeel van de Nieuwe Hollandse Waterlinie. Tevens vanwege de functionele en fysieke samenhang met de overige onderdelen van het complex.
* Het onderdeel is representatief (karakteristiek) omdat het een goed voorbeeld is van een middelgrote, bomvrije kazerne.
* Het onderdeel is vrijwel gaaf bewaard omdat het in architectuur en detaillering vele kenmerken uit de bouw- en de functionele tijd heeft behouden.
English translation
The text above is the record as published by the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, in Dutch. The English below is a machine translation made by TreeAlive, not by the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed; it has not been checked by a person. Where the two differ, the original is the record. Report a translation error: privacy@treealive.com
Description
Cluster 49.
Introduction
BOMBPROOF BARRACKS F as accommodation building for soldiers and their equipment. It was the French who, at the end of the 18th and beginning of the 19th century, introduced the system of housing soldiers in barracks; many barracks became part of forts from that time onward, but alongside this, numerous others were also created as separate structures within or outside built-up areas (towns). The barracks buildings situated within 19th-century forts and other works were usually constructed as bombproof shelters, meaning they were designed to withstand enemy fire. Masonry metres thick or (reinforced) concrete was used as building material, while the roof covering and front face were additionally provided with earth. Reinforcement of masonry, application of shock-absorbing masonry systems (among other things by means of arches), shallow incline angles and curved or pointed forms, use of concrete and later reinforced concrete in increasingly heavy execution, was one of the ways to keep fortifications resistant to increasing attack power. Moreover, the application of earth coverings had proven to be an effective means of absorbing or dampening energy. This is the reason why many masonry or concrete works are provided with an earth layer or front protection of sand or earth. Depending on the period of construction - and thus the expected impact force of projectiles - one spoke of 'bombproof barracks' when they were deemed capable of withstanding a predetermined number of impacts from heavy calibre weapons. Barracks not located within forts or other works were buildings erected and equipped either specially for that purpose or not, with accommodation for the (permanent) quartering of military personnel, often also provided with other military facilities, such as parade grounds. In the case of the barracks of the Fort bij 't Hemeltje, earth covering has taken place almost all around the heavy masonry and only the main facade is visible. The barracks is located on the north-western side or the gorge side of the fortification.
Description
Located centrally behind the northern curtain of the fort, a medium-sized BOMBPROOF BARRACKS F, which according to a foundation stone dates from 1878-1880. It is a building eight bays long and two storeys under an earth covering. In the outermost bays (numbers 1-2 (right) and 9 (left)) composite window assemblies under a triple, semicircular relieving arch. The underside of the arch is subdivided into three openings, separated from each other by wall piers. On the left is an access opening with original wooden door. To its right two barred windows (at bay 9 the right window opening is bricked up). Above access and windows a lintel with stretchers. The fanlight between the lintel and arch is closed off with a grille. The spaces behind these bays served as kitchen. The stove with collection tanks is still present in space 1-2. The remaining bays are, with the exception of the central one, identical in their arrangement: a door with arched fanlight with an arched window on either side. Above, in the second storey are a series of window openings with shutters. Almost all windows are provided with frames with glazing bars and double shutters. Internally the vaulted spaces are whitewashed and have arched passages.
Valuation
The BOMBPROOF BARRACKS F of the Fort bij 't Hemeltje is of general importance because of:
* Cultural-historical values as part of the Nieuwe Hollandse Waterlinie as designed by C.R.T. Kraijenhoff and initially implemented from 1815 by him, Jan Blanken and major-engineer Willem Offerhaus and subsequently strengthened and improved by others over approximately 125 years.
* Military-historical values as part of a continuous military defence line between the former Zuiderzee and the Biesbosch. This consisted mainly of a coherent system of inundation fields and associated inundation equipment and shooting fields. This system was supplemented with various types of built or constructed (defence) works dating from different periods that served to or contributed to the closing off of non-inundatable terrain or other accesses.
* Architectural-historical values in particular as an expression of military-strategic building craft, which is based on: - the system of inundation and access defence (19th century), - the race with increasingly powerful offensive means (19th century).
This is an example of a medium-sized bombproof building from the years 1878-1880.
* Ensemble value and situational values as part of the Nieuwe Hollandse Waterlinie. Also because of the functional and physical coherence with the other components of the complex.
* The component is representative (characteristic) because it is a good example of a medium-sized, bombproof barracks.
* The component is preserved in virtually original condition because it has retained many characteristics from the building and functional period in its architecture and detailing.
Nearby in the register
- Fort, vesting en -onderdelen, Fortweg bij 9Fort, vesting en -onderdelenunder 1 mi
- Fort, vesting en -onderdelen, Fortweg bij 9Fort, vesting en -onderdelenunder 1 mi
- Fort, vesting en -onderdelen, Fortweg 11Fort, vesting en -onderdelenunder 1 mi
- Fort, vesting en -onderdelen, Fortweg bij 9Fort, vesting en -onderdelenunder 1 mi
Other entries of the same register within about three miles of this one, by straight line.