Rijksmonumentenregister · Netherlands
Fort, vesting en -onderdelen, Fortweg bij 9
Houten, Utrecht, Netherlands
The record
- Designation
- National monument (rijksmonument)
- Class
- Fort, vesting en -onderdelen
- Category
- onroerend gebouwd
- Built (approximately)
- 1878 - 1880
- Address
- Fortweg bij 9, 3992 LX Houten
- Place
- Houten
- Province
- Utrecht
- Country
- Netherlands
- Coordinates
- 52.04870, 5.14571
- Part of complex
- 531128
- Monument number
- 531130
Slide toward Today to fade the historical sheet and see the modern map underneath.
University Library, Vrije Universiteit AmsterdamNationaal Archief, the NetherlandsUniversity Library, Vrije Universiteit AmsterdamDavid Rumsey Map Collection, Stanford LibrariesUniversity Library, Vrije Universiteit Amsterdam
5 historical maps cover this location, the earliest the 1846 map "Kaart van de Provincie Zuid Holland (1846" (Nationaal Archief, the Netherlands).
This monument in the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed's register ↗
The register's description
Omschrijving
Cluster 49.
Inleiding
BOMVRIJE FLANKBATTERIJ A met POTERNE en REMISE A met OPEN FLANKBATTERIJ als onderdelen van een type bomvrije bouwwerken dat zo veel mogelijk is voorzien van een aarden dekking en dat alleen noodzakelijke gevels aan de keelzijde bezit. Flankbatterijen zijn bedoeld om de gracht, vooruitstekende delen van de hoofdwal van een fort of vesting en het direct voorliggende terrein te bestrijken en ze bestaan uit schuin in de hoofdwal geplaatste kazematten of andere geschutsopstellingen. Hun flankerend vuur betekende dat de hoofdwal moeilijk benaderbaar was. Met de toename van de draagwijdte van het geschut, de kracht van de inslagen van projectielen en de explosieve kracht van (brisant)granaten werd het steeds moeilijker weerstand te bieden aan aanvallen. Verzwaring van metselwerk, toepassing van schokabsorberende metselsystemen (onder meer door middel van bogen), flauwe hellingshoeken en gebogen of juist puntige vormen, gebruik van beton - en later van gewapend beton - in steeds zwaardere uitvoering, was een van de manieren om de vestingwerken bestand te houden tegen toenemende aanvalskracht. Bovendien was het aanbrengen van aarddekkingen een goed middel gebleken om de energie te absorberen of te dempen. Dit is de reden waarom vele gemetselde of betonnen werken van een aardlaag of een frontbescherming van zand of aarde zijn voorzien. Afhankelijk van de periode van ontstaan - en daarmee van de te verwachten inslagkracht van projectielen - werd van 'bomvrije gebouwen' gesproken, wanneer ze werden geacht bestand te zijn tegen een van tevoren gedefinieerd aantal inslagen van zwaar kaliber.
Omschrijving
In de keel van het zuidwestelijke bastion ligt de uit 1878-1880 stammende BOMVRIJE FLANKBATTERIJ A met POTERNE en REMISE A met OPEN FLANKBATTERIJ. Deze batterij is qua opzet nagenoeg een spiegelbeeld van flankbatterij B; de remise op de verdieping is bij remise A uitgebreid - iets wat bij remise B niet is gebeurd. De gemetselde gevel bestaat uit een licht gebogen muur met een drielaags rondboogvormige ingangspartij tot de POTERNE. Deze ingang kan met een dikke houten, dubbele deur worden afgesloten. Direct achter de ingang bevinden zich in de poterne twee buskruitmagazijnen, omgeven door een smalle gang. De poterne leidt verder naar twee kanonkazematten, waarna de poterne afbuigt naar de remise met open FLANKBATTERIJ. De uitgang hiervan is dichtgemetseld. Direct naast de ingang van de poterne sluit een tweede gebogen keermuur hier op aan. Deze muur loopt in de kromming schuin naar beneden en is aan de bovenrand met vlechtingen afgewerkt. De verdieping van het gebouw bevat de REMISE A, die in 1885 aan de rechterzijde is vergroot. De remise heeft een getoogde ingangspartij met dubbele houten deuren met aan weerszijden een getoogde vensterpartij. De oorspronkelijke verdieping wordt door een drielaagse rondboogvormige ontlastingsboog overspannen. Rechts van de ingang bevindt zich de uitbreiding uit 1885, opgetrokken uit puinbeton.
Waardering
De BOMVRIJE FLANKBATTERIJ A met POTERNE en REMISE A met OPEN FLANKBATTERIJ van het Fort bij 't Hemeltje is van algemeen belang vanwege:
* Cultuurhistorische waarden als onderdeel van de Nieuwe Hollandse Waterlinie zoals deze is ontworpen door C.R.T. Kraijenhoff en in eerste aanleg vanaf 1815 door hem, Jan Blanken en majoor-ingenieur Willem Offerhaus is gerealiseerd en daarna door anderen gedurende ongeveer 125 jaar is versterkt en verbeterd.
* Krijgshistorische waarden als onderdeel van een aaneengesloten militaire verdedigingslinie tussen de voormalige Zuiderzee en de Biesbosch. Deze bestond hoofdzakelijk uit een samenhangend systeem van inundatievelden en bijbehorende inundatiemiddelen en van schootsvelden. Dit systeem werd aangevuld met diverse, uit verschillende perioden daterende typen gebouwde of aangelegde (verdedigings)werken die dienden tot of bijdroegen aan afsluiting van niet te inunderen terreinen of andere accessen.
* Architectuurhistorische waarden in het bijzonder als uiting van de militair-strategische bouwkunde, die gebaseerd is op: - het systeem van inundatie en accesverdediging (19de eeuw), - de wedloop met de zich versterkende offensieve middelen (19de eeuw).
Het betreft hier een onderdeel dat een tamelijk gaaf voorbeeld is, zowel uit- als inwendig qua hoofdvorm en in indeling, van een bomvrij bouwwerk uit de jaren 1878-1880 en 1885.
* Ensemblewaarde en situationele waarden als onderdeel van de Nieuwe Hollandse Waterlinie. Tevens vanwege de functionele en fysieke samenhang met de overige onderdelen van het complex.
* Het onderdeel is representatief (karakteristiek) omdat het een goed en relatief zeldzaam voorbeeld is van een bomvrije flankbatterij met poterne en remise met open flankbatterij.
* Het onderdeel is goed bewaard omdat het in architectuur en detaillering de kenmerken uit de bouw- en de functionele tijd heeft behouden.
English translation
The text above is the record as published by the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, in Dutch. The English below is a machine translation made by TreeAlive, not by the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed; it has not been checked by a person. Where the two differ, the original is the record. Report a translation error: privacy@treealive.com
Description
Cluster 49.
Introduction
BOMBPROOF FLANK BATTERY A with POTERNE and REMISE A with OPEN FLANK BATTERY as components of a type of bombproof structure that is provided as much as possible with an earth covering and that possesses only necessary facades on the gorge side. Flank batteries are intended to command the ditch, projecting parts of the main wall of a fort or fortification and the terrain immediately in front of it, and they consist of casemates or other gun emplacements positioned obliquely in the main wall. Their flanking fire meant that the main wall was difficult to approach. With the increase in the range of artillery, the force of projectile impacts and the explosive power of (high-explosive) grenades, it became increasingly difficult to withstand attacks. Reinforcement of masonry, application of shock-absorbing masonry systems (among other means by means of arches), shallow slopes and curved or pointed shapes, use of concrete - and later reinforced concrete - in increasingly heavy construction, was one of the ways to make the fortifications resistant to increasing attack power. Furthermore, the application of earth coverings proved to be a good means of absorbing or dampening energy. This is the reason why many masonry or concrete works are provided with an earth layer or front protection of sand or earth. Depending on the period of construction - and thus the expected impact force of projectiles to be anticipated - one spoke of 'bombproof buildings', when they were deemed capable of withstanding a predefined number of impacts from heavy calibre.
Description
In the gorge of the southwestern bastion lies the BOMBPROOF FLANK BATTERY A with POTERNE and REMISE A with OPEN FLANK BATTERY dating from 1878-1880. This battery is in its layout nearly a mirror image of flank battery B; the remise on the upper storey is extended at remise A - something which did not happen at remise B. The masonry facade consists of a slightly curved wall with a three-layered semicircular archway entrance section to the POTERNE. This entrance can be closed with a thick wooden double door. Directly behind the entrance, the poterne contains two gunpowder magazines, surrounded by a narrow passage. The poterne continues further to two cannon casemates, after which the poterne bends towards the remise with open FLANK BATTERY. The exit of this is mortared shut. Directly beside the entrance to the poterne, a second curved retaining wall joins here. This wall runs in the curve diagonally downwards and is finished at the top edge with wattle. The upper storey of the building contains REMISE A, which was enlarged on the right side in 1885. The remise has an arched entrance section with double wooden doors with an arched window section on each side. The original storey is spanned by a three-layered semicircular arch relieving arch. To the right of the entrance is the 1885 extension, constructed of rubble concrete.
Valuation
The BOMBPROOF FLANK BATTERY A with POTERNE and REMISE A with OPEN FLANK BATTERY of the Fort at 't Hemeltje is of general importance because of:
* Cultural-historical values as part of the Nieuwe Hollandse Waterlinie as designed by C.R.T. Kraijenhoff and initially from 1815 realised by him, Jan Blanken and major-engineer Willem Offerhaus and subsequently by others strengthened and improved for approximately 125 years.
* Military-historical values as part of a continuous military defence line between the former Zuiderzee and the Biesbosch. This consisted mainly of a coherent system of inundation fields and associated inundation means and shooting fields. This system was supplemented with various types of built or constructed (defence) works dating from different periods that served to or contributed to closing off non-inundatable terrain or other accesses.
* Architectural-historical values in particular as an expression of military-strategic building craft, which is based on: - the system of inundation and access defence (19th century), - the race with increasingly strengthened offensive means (19th century).
This concerns here a component that is a fairly intact example, both externally and internally in terms of main form and layout, of a bombproof structure from the years 1878-1880 and 1885.
* Ensemble value and situational values as part of the Nieuwe Hollandse Waterlinie. Furthermore because of the functional and physical coherence with the remaining components of the complex.
* The component is representative (characteristic) because it is a good and relatively rare example of a bombproof flank battery with poterne and remise with open flank battery.
* The component is well preserved because it has retained the characteristics from the construction and functional period in its architecture and detailing.
Nearby in the register
- Fort, vesting en -onderdelen, Fortweg bij 9Fort, vesting en -onderdelenunder 1 mi
- Fort, vesting en -onderdelen, Fortweg bij 9Fort, vesting en -onderdelenunder 1 mi
- Fort, vesting en -onderdelen, Fortweg 9Fort, vesting en -onderdelenunder 1 mi
- Fort, vesting en -onderdelen, Fortweg 11Fort, vesting en -onderdelenunder 1 mi
Other entries of the same register within about three miles of this one, by straight line.