Rijksmonumentenregister · Netherlands
Fort, vesting en -onderdelen, Fortweg bij 9
Houten, Utrecht, Netherlands
The record
- Designation
- National monument (rijksmonument)
- Class
- Fort, vesting en -onderdelen
- Category
- onroerend gebouwd
- Built (approximately)
- 1878 - 1880
- Address
- Fortweg bij 9, 3992 LX Houten
- Place
- Houten
- Province
- Utrecht
- Country
- Netherlands
- Coordinates
- 52.04899, 5.14740
- Part of complex
- 531128
- Monument number
- 531131
Slide toward Today to fade the historical sheet and see the modern map underneath.
University Library, Vrije Universiteit AmsterdamNationaal Archief, the NetherlandsUniversity Library, Vrije Universiteit AmsterdamDavid Rumsey Map Collection, Stanford LibrariesUniversity Library, Vrije Universiteit Amsterdam
5 historical maps cover this location, the earliest the 1846 map "Kaart van de Provincie Zuid Holland (1846" (Nationaal Archief, the Netherlands).
This monument in the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed's register ↗
The register's description
Omschrijving
Cluster 49.
Inleiding
BOMVRIJE FLANKBATTERIJ B met POTERNE en REMISE B met OPEN FLANKBATTERIJ als onderdelen van een type bomvrije bouwwerken dat zo veel mogelijk is voorzien van een aarden dekking en dat alleen noodzakelijke gevels aan de keelzijde bezit. Flankbatterijen zijn bedoeld om de gracht, vooruitstekende delen van de hoofdwal van een fort of vesting en het direct voorliggende terrein te bestrijken en ze bestaan uit schuin in de hoofdwal geplaatste kazematten of andere geschutsopstellingen. Hun flankerend vuur betekende dat de hoofdwal moeilijk benaderbaar was. Met de toename van de draagwijdte van het geschut, de kracht van de inslagen van projectielen en de explosieve kracht van (brisant)granaten werd het steeds moeilijker weerstand te bieden aan aanvallen. Verzwaring van metselwerk, toepassing van schokabsorberende metselsystemen (onder meer door middel van bogen), flauwe hellingshoeken en gebogen of juist puntige vormen, gebruik van beton - en later van gewapend beton - in steeds zwaardere uitvoering, was een van de manieren om de vestingwerken bestand te houden tegen toenemende aanvalskracht. Bovendien was het aanbrengen van aarddekkingen een goed middel gebleken om de energie te absorberen of te dempen. Dit is de reden waarom vele gemetselde of betonnen werken van een aardlaag of een frontbescherming van zand of aarde zijn voorzien. Afhankelijk van de periode van ontstaan - en daarmee van de te verwachten inslagkracht van projectielen - werd van 'bomvrije gebouwen' gesproken, wanneer ze werden geacht bestand te zijn tegen een van tevoren gedefinieerd aantal inslagen van zwaar kaliber.
Omschrijving
In de keel van het zuidoostelijke bastion ligt de uit 1878-1880 daterende BOMVRIJE FLANKBATTERIJ B met POTERNE en REMISE B met OPEN FLANKBATTERIJ. Deze batterij is qua opzet nagenoeg het spiegelbeeld van flankbatterij A. De remise op de verdieping van remise B is - anders dan die bij remise A - echter niet uitgebreid. De gemetselde gevel bestaat uit een licht gebogen muur met een drielaags rondboogvormige ingangspartij tot de POTERNE. Deze ingang kan met een dikke houten, dubbele deur worden afgesloten. Direct achter de ingang bevinden zich in de poterne twee buskruitmagazijnen, omgeven door een smalle gang. De poterne leidt verder naar twee kanonkazematten, waarna de poterne afbuigt naar de remise met OPEN FLANKBATTERIJ. De uitgang hiervan is dichtgemetseld. Direct naast de ingang van de poterne sluit een tweede gebogen keermuur hier op aan. Deze muur loopt in de kromming schuin naar beneden en is aan de bovenrand met vlechtingen afgewerkt. De verdieping van het gebouw bevat de REMISE B. De remise heeft een getoogde ingangspartij met dubbele houten deuren met aan weerszijden een getoogde vensterpartij. Het geheel wordt door een drielaagse rondboogvormige ontlastingsboog overspannen.
Waardering
De BOMVRIJE FLANKBATTERIJ B met POTERNE en REMISE B van het Fort bij 't Hemeltje is van algemeen belang vanwege:
* Cultuurhistorische waarden als onderdeel van de Nieuwe Hollandse Waterlinie zoals deze is ontworpen door C.R.T. Kraijenhoff en in eerste aanleg vanaf 1815 door hem, Jan Blanken en majoor-ingenieur Willem Offerhaus is gerealiseerd en daarna door anderen gedurende ongeveer 125 jaar is versterkt en verbeterd.
* Krijgshistorische waarden als onderdeel van een aaneengesloten militaire verdedigingslinie tussen de voormalige Zuiderzee en de Biesbosch. Deze bestond hoofdzakelijk uit een samenhangend systeem van inundatievelden en bijbehorende inundatiemiddelen en van schootsvelden. Dit systeem werd aangevuld met diverse, uit verschillende perioden daterende typen gebouwde of aangelegde (verdedigings)werken die dienden tot of bijdroegen aan afsluiting van niet te inunderen terreinen of andere accessen.
* Architectuurhistorische waarden in het bijzonder als uiting van de militair-strategische bouwkunde, die gebaseerd is op: - het systeem van inundatie en accesverdediging (19de eeuw), - de wedloop met de zich versterkende offensieve middelen (19de eeuw).
Het betreft hier een onderdeel dat een tamelijk gaaf voorbeeld is, zowel uit- als inwendig qua hoofdvorm en in indeling, van een bomvrij bouwwerk uit de jaren 1878-1880.
* Ensemblewaarde en situationele waarden als onderdeel van de Nieuwe Hollandse Waterlinie. Tevens vanwege de functionele en fysieke samenhang met de overige onderdelen van het complex.
* Het onderdeel is representatief (karakteristiek) omdat het een goed en relatief zeldzaam voorbeeld is van een bomvrije flankbatterij met poterne en remise met open flankbatterij.
* Het onderdeel is goed bewaard omdat het in architectuur en detaillering de kenmerken uit de bouw- en de functionele tijd heeft behouden.
English translation
The text above is the record as published by the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, in Dutch. The English below is a machine translation made by TreeAlive, not by the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed; it has not been checked by a person. Where the two differ, the original is the record. Report a translation error: privacy@treealive.com
Description
Cluster 49.
Introduction
BOMBPROOF FLANK BATTERY B with CASEMATE and STORE B with OPEN FLANK BATTERY as components of a type of bombproof building that is provided with an earth covering as much as possible and that only has the necessary facades on the gorge side. Flank batteries are designed to cover the moat, projecting parts of the main rampart of a fort or fortification and the terrain directly in front of it, and they consist of casemates or other gun emplacements placed at an angle in the main rampart. Their flanking fire meant that the main rampart was difficult to approach. With the increase in the range of artillery, the force of projectile impacts and the explosive force of (brisant) shells it became increasingly difficult to withstand attacks. Reinforcement of masonry, application of shock-absorbing masonry systems (among other means by means of arches), shallow slope angles and curved or pointed shapes, use of concrete - and later of reinforced concrete - in increasingly heavy designs, was one of the ways to keep the fortifications resistant to increasing attack force. Moreover, the application of earth coverings proved to be an effective means of absorbing or dampening energy. This is the reason why many masonry or concrete works are provided with an earth layer or a front protection of sand or earth. Depending on the period of construction - and thus the expected impact force of projectiles - these were called 'bombproof buildings' when they were deemed to be able to withstand a predefined number of impacts from heavy calibre.
Description
In the gorge of the southeastern bastion lies the BOMBPROOF FLANK BATTERY B with CASEMATE and STORE B with OPEN FLANK BATTERY dating from 1878-1880. This battery is in terms of layout almost a mirror image of flank battery A. The store on the level of store B is - unlike that at store A - however not expanded. The masonry facade consists of a slightly curved wall with a three-layer round-arched entrance section to the CASEMATE. This entrance can be closed with a thick wooden double door. Directly behind the entrance are located in the casemate two gunpowder magazines, surrounded by a narrow passage. The casemate leads further to two cannon casemates, after which the casemate turns towards the store with OPEN FLANK BATTERY. The exit of this is bricked up. Directly next to the entrance of the casemate a second curved retaining wall is connected here. This wall runs in the curve at an angle downwards and is finished at the top edge with wattling. The upper level of the building contains STORE B. The store has an arched entrance section with double wooden doors with an arched window section on either side. The whole is spanned by a three-layer round-arched relieving arch.
Valuation
The BOMBPROOF FLANK BATTERY B with CASEMATE and STORE B of the Fort bij 't Hemeltje is of general interest because of:
* Cultural-historical values as part of the Nieuwe Hollandse Waterlinie as designed by C.R.T. Kraijenhoff and initially from 1815 realised by him, Jan Blanken and major-engineer Willem Offerhaus and subsequently by others for approximately 125 years strengthened and improved.
* Military-historical values as part of a continuous military defence line between the former Zuiderzee and the Biesbosch. This consisted mainly of a coherent system of inundation fields and associated inundation means and of firing fields. This system was supplemented with various types of built or constructed (defence) works dating from different periods that served or contributed to the closure of terrain not to be inundated or other accesses.
* Architectural-historical values in particular as an expression of military-strategic building, which is based on: - the system of inundation and access defence (19th century), - the race with increasingly strengthened offensive means (19th century).
This is a component that is a fairly complete example, both externally and internally in terms of main form and layout, of a bombproof building from the years 1878-1880.
* Ensemble value and situational values as part of the Nieuwe Hollandse Waterlinie. Also because of the functional and physical coherence with the other components of the complex.
* The component is representative (characteristic) because it is a good and relatively rare example of a bombproof flank battery with casemate and store with open flank battery.
* The component is well preserved because it has retained the characteristics from the building and functional period in architecture and detailing.
Nearby in the register
- Fort, vesting en -onderdelen, Fortweg bij 9Fort, vesting en -onderdelenunder 1 mi
- Fort, vesting en -onderdelen, Fortweg bij 9Fort, vesting en -onderdelenunder 1 mi
- Fort, vesting en -onderdelen, Fortweg bij 9Fort, vesting en -onderdelenunder 1 mi
- Fort, vesting en -onderdelen, Fortweg 9Fort, vesting en -onderdelenunder 1 mi
Other entries of the same register within about three miles of this one, by straight line.