Rijksmonumentenregister · Netherlands
Bejaardenhuis Sint Jozefzorg
Tilburg, Noord-Brabant, Netherlands
The record
- Designation
- National monument (rijksmonument)
- Class
- Gezondheidszorg
- Function
- Rusthuis
- Category
- onroerend gebouwd
- Built
- 1949 - 1952
- Address
- Ringbaan-Zuid 93 01, 5021 AB Tilburg (and others)
- Place
- Tilburg
- Province
- Noord-Brabant
- Country
- Netherlands
- Coordinates
- 51.54835, 5.10137
- Monument number
- 530935
Slide toward Today to fade the historical sheet and see the modern map underneath.
Utrecht University LibraryUniversity Library, Vrije Universiteit Amsterdam
2 historical maps cover this location, the earliest the 1945 map "West-Duitschland" (University Library, Vrije Universiteit Amsterdam).
This monument in the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed's register ↗
The register's description
Omschrijving
Inleiding
Het BEJAARDENHUIS met KAPEL en GROENHOVEN Sint Jozefzorg is in de jaren 1949-1951 gebouwd naar ontwerp van Jos. Bedaux, in traditionele vormgeving met classicistische elementen.
Opdrachtgever was de Tilburgse Bouwverening die in 1916 door textiel- en leerfabrikanten was opgericht. Het initiatief kwam van P.A. van der Velden, bouwpastoor van de kerk van O.L.V. van Fatima. Hij stelde een bestuur samen voor de Stichting St. Jozefzorg, die de exploitatie op zich nam. De verzorging was in handen van de Congregatie Dochters van O.L.V. van het Heilig Hart.
Het bejaardenhuis is gebouwd als één van de modernste van zijn tijd, met 104 woningen voor echtparen met eigen keukentje en individuele kamers voor alleenstaanden met gemeenschappelijke ruimten. De toiletvoorzieningen waren gezamenlijk. Er was veel comfort en vrijheid voor de bewoners; de echtparen hadden eigen ingangen. Door de grootschalige opzet en standaardisatie in de bouw, en rijksfinanciering krachtens de woningwet, konden de pensionkosten laag blijven, waardoor ook ouderen met weining financiële middelen er terecht konden. Het complex wekte grote nationale en internationale belangstelling, onder meer door radio en televisie.
Het gebouw bestaat uit een kamstructuur, waarvan de hoven geopend zijn naar de Ringbaan Zuid, gescheiden door een strook openbaar groen, met aan de overzijde het Leijpark. Daaraan vast aan de noordzijde bevinden zich twee dwarsvleugels, restanten van het vroegere aangebouwde carré, met aan één daarvan de kapel. De bebouwing is zo gesitueerd, dat de bewoners vrij uitzicht hadden en de toetreding van licht en lucht niet werd gehinderd. In 1978 is een deel van het carré, waarin zich de éénpersoonkamers bevonden, gesloopt; in 1980 heeft in het interieur van de kamstructuur een wijziging plaatsgevonden, waarbij steeds twee woningen zijn samengevoegd tot één.
Sint Jozefzorg maakte deel uit van een deels nog bestaand cluster met maatschappelijke voorzieningen als een tijdelijk bedoelde Rooms Katholieke kerk, klooster, parochiehuis en scholen, alle naar ontwerp van Bedaux, dat ligt tussen de Kruisvaardersstraat en de Wethouderslaan.
Omschrijving
Het bejaardenhuis heeft een kamvormige plattegrond, bestaande uit een lange noordoost-zuidwest georiënteerde vleugel met aan de zuidoostzijde vier haakse vleugels waarin drie U-vormig omsloten hoven. Aan de noordwestzijde bevinden zich twee vleugels van het vroegere carré. Aan de westelijke daarvan is de kapel met toren aangebouwd. De noordwestzijde van de lange vleugel heeft twee aangebouwde toiletgebouwen.
Het bejaardenhuis telt twee bouwlagen onder een samengesteld schilddak, gedekt met rode pannen en voorzien van dakruiters met een windvaan, dakkapellen en schoorstenen.
De gevels zijn opgetrokken in baksteen en worden gekenmerkt door bakstenen hoeklisenen met een uitstekende baksteenlaag en geprofileerde gootlijst, en hebben een regelmatige vensterverdeling met stalen ramen met roedenverdeling.
De gevels worden gekarakteriseerd door vensters met stalen ramen met roedenverdeling en grote luiken, rollagen, deuropeningen met rondboog en decoratieve vlakken. Centraal in de middelste hof bevindt zich de risalerende hoofdingang van het gebouw, bestaande uit een dubbele deur en een vlakke omlijsting waarin ook het venster van de tweede verdieping is opgenomen. Aan weerszijden daarvan is een wapen aangebracht. De vier identieke kopgevels zijn gedecoreerd met classicistische motieven in natuursteen en sierankers.
De twee verdiepingen hoge toiletgebouwen aan de noordvleugel hebben een tentdak, bakstenen lisenen en in de zijgevels kleinere vensters. In de kopgevels is tussen de met natuursteen en luiken omlijste vensters een lantaarn aanwezig. Tegenover de hoofdingang bevindt zich in de noordgevel een groot venster over twee bouwlagen, omlijst met natuursteen en voorzien van een smeedijzeren hek.
In de gevels van het oorspronkelijke carré vindt men dezelfde kenmerken terug als in de kamstructuur.
De kapel, die één bouwlaag heeft, wordt gekenmerkt door hoge rondboogvensters met glas-in-lood in lichte kleuren. De toren wordt bekroond door een smeedijzeren hekje en spits.
In het interieur van het bejaardenhuis zijn de lange doorlopende gangen voornamelijk gelegen aan de noordzijde, om in de kamers, overwegend aan de zuidoostzijde, zoveel mogelijk licht en lucht binnen te kunnen laten.
De kapel heeft door zuilen gedragen rondbogen tussen middenschip en smalle zijbeuken, het orgelbalkon heeft eveneens rondbogen. De kruisweg bestaat uit sculpturen aan de wand. Boven het altaar en de originele dubbele toegangsdeur segmentbogen.
De drie groenhoven in de kamstructuur hebben terrassen direct tegen de wooneenheden en zijn verder als gemeenschappelijke tuin met een open karakter ingericht. Het open karakter en de oriëntatie op het Leijpark worden versterkt door de lage heg op de erfgrens. Het middelste hof wordt in tweeën gedeeld door het pad naar de hoofdingang.
Waardering
Het bejaardenhuis met kapel en groenhoven is van algemeen cultuur- en architectuurhistorisch en stedenbouwkundig belang en is een essentieel toonbeeld van de vroege wederopbouw ( 1940-1958):
- als één van de modernste bejaardenhuizen uit de bouwtijd, gekenmerkt door individuele én echtparenkamers, toegankelijk voor mensen met minder financiële middelen, met privacy, comfort en vrijheid voor de bewoners;
- als vroege uiting van de opbouw van de verzorgingsstaat, in het bijzonder de zorg voor ouderen;
- als voorbeeld van de naoorlogse verzuiling. Sint Jozefzorg heeft een sterk Rooms Katholiek karakter;
- vanwege de plaats in het oeuvre van Jos. Bedaux. Zijn voorkeur voor gebouwen met binnenhoven, hier vormgegeven in een kamstructuur, en voor de combinatie van traditionele vormgeving met classicistische elementen komt hierin tot uitdrukking;
- vanwege de hoge esthetische kwaliteit;
- vanwege de architectonische gaafheid en herkenbaarheid;
- als uitdrukking van de naoorlogse verzuilde wijkgedachte, waarbij een cluster van religieuze en sociaal-maatschappelijke voorzieningen het hart van de wijk vormt;
- vanwege de markante, beeldbepalende ligging van kapel, kambebouwing en groenhoven, georiënteerd op het Leijpark.
English translation
The text above is the record as published by the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, in Dutch. The English below is a machine translation made by TreeAlive, not by the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed; it has not been checked by a person. Where the two differ, the original is the record. Report a translation error: privacy@treealive.com
Description
Introduction
The NURSING HOME with CHAPEL and GREEN COURTYARDS Sint Jozefzorg was built in the years 1949-1951 according to a design by Jos. Bedaux, in traditional style with classical elements.
The client was the Tilburg Building Association, which was founded in 1916 by textile and leather manufacturers. The initiative came from P.A. van der Velden, building priest of the church of O.L.V. van Fatima. He assembled a board for the Foundation St. Jozefzorg, which took over the operation. Care was in the hands of the Congregation Daughters of O.L.V. of the Sacred Heart.
The nursing home was built as one of the most modern of its time, with 104 dwellings for couples with their own kitchenette and individual rooms for single residents with communal spaces. Toilet facilities were shared. There was much comfort and freedom for residents; couples had their own entrances. Due to the large-scale design and standardization in construction, and government financing under the housing act, the pension costs could remain low, so that elderly people with limited financial means could also be accommodated. The complex attracted great national and international interest, among others through radio and television.
The building consists of a bay structure, of which the courtyards are open towards the Ringbaan Zuid, separated by a strip of public green space, with the Leijpark on the other side. Attached to the north side are two transverse wings, remnants of the former built quadrangle, with the chapel on one of them. The buildings are situated in such a way that residents had a free outlook and the entry of light and air was not hindered. In 1978, part of the quadrangle, which housed the single rooms, was demolished; in 1980 a modification took place in the interior of the bay structure, whereby two dwellings were joined into one.
Sint Jozefzorg was part of a partially still existing cluster with social facilities such as a temporary Roman Catholic church, monastery, parish house and schools, all designed by Bedaux, located between the Kruisvaardersstraat and the Wethouderslaan.
Description
The nursing home has a bay-shaped floor plan, consisting of a long northeast-southwest oriented wing with four perpendicular wings on the southeast side enclosing three U-shaped courtyards. On the northwest side are two wings of the former quadrangle. The chapel with tower is attached to the western one. The northwest side of the long wing has two attached toilet buildings.
The nursing home has two storeys under a composite hipped roof, covered with red tiles and fitted with roof lights with a weather vane, roof dormers and chimneys.
The facades are built in brick and are characterized by brick corner pilasters with a projecting brick course and profiled gutter moulding, and have a regular window distribution with steel frames with glazing bars.
The facades are characterized by windows with steel frames with glazing bars and large shutters, roller shutters, arched door openings and decorative panels. Centrally in the middle courtyard is the projecting main entrance of the building, consisting of a double door and a flat surround into which the window of the second storey is also incorporated. On either side of this is a coat of arms. The four identical gable ends are decorated with classical motifs in natural stone and ornamental wall anchors.
The two-storey tall toilet buildings on the north wing have a tent roof, brick pilasters and smaller windows in the side facades. In the gable ends, between the windows framed in natural stone and shutters, a lantern is present. Opposite the main entrance, in the north facade, is a large window spanning two storeys, framed in natural stone and fitted with a wrought iron grille.
In the facades of the original quadrangle, one finds the same characteristics as in the bay structure.
The chapel, which has one storey, is characterized by tall arched windows with stained glass in light colours. The tower is crowned by a wrought iron grille and spire.
In the interior of the nursing home, the long continuous corridors are situated mainly on the north side, so that in the rooms, predominantly on the southeast side, as much light and air as possible can be admitted.
The chapel has arcades supported by columns between nave and narrow aisles, the organ gallery likewise has arcades. The Way of the Cross consists of sculptures on the wall. Above the altar and the original double entrance door are segmental arches.
The three green courtyards in the bay structure have terraces directly against the residential units and are otherwise arranged as communal gardens with an open character. The open character and the orientation towards the Leijpark are strengthened by the low hedge on the property boundary. The middle courtyard is divided in two by the path to the main entrance.
Valuation
The nursing home with chapel and green courtyards is of general cultural, architectural and urban planning importance and is an essential exemplar of the early post-war reconstruction (1940-1958):
- as one of the most modern nursing homes of its time, characterized by individual and couple rooms, accessible to people with limited financial means, with privacy, comfort and freedom for residents;
- as an early expression of the development of the welfare state, in particular care for the elderly;
- as an example of post-war pillarization. Sint Jozefzorg has a strongly Roman Catholic character;
- because of its place in the oeuvre of Jos. Bedaux. His preference for buildings with inner courtyards, here conceived in a bay structure, and for the combination of traditional design with classical elements is expressed herein;
- because of its high aesthetic quality;
- because of its architectural integrity and recognizability;
- as an expression of the post-war pillarized neighbourhood concept, in which a cluster of religious and socio-cultural facilities forms the heart of the district;
- because of the distinctive, image-defining location of chapel, bay building and green courtyards, oriented towards the Leijpark.
Nearby in the register
- Industrie, AaBe-straat bij 45Industrieunder 1 mi
- Ketelhuis, AaBe-straat 45Industrieunder 1 mi
- Fabrieksgebouw, AaBe-straat 27Industrieunder 1 mi
- Bedrijfsruimte, Piushaven 1Industrieunder 1 mi
Other entries of the same register within about three miles of this one, by straight line.