Rijksmonumentenregister · Netherlands
Hofje, Gasthuishofje 1
Zandvoort, Noord-Holland, Netherlands
The record
- Designation
- National monument (rijksmonument)
- Class
- Sociale zorg, liefdadigheid
- Function
- Hofje
- Category
- onroerend gebouwd
- Built
- 1946 - 1947
- Address
- Gasthuishofje 1, 2042 JR Zandvoort (and others)
- Place
- Zandvoort
- Province
- Noord-Holland
- Country
- Netherlands
- Coordinates
- 52.37298, 4.52764
- Monument number
- 530899
Slide toward Today to fade the historical sheet and see the modern map underneath.
University Library, Vrije Universiteit AmsterdamUniversity Library, Vrije Universiteit AmsterdamUniversity Library, Vrije Universiteit Amsterdam
3 historical maps cover this location, the earliest the 1917 map "24 Hillegom" (University Library, Vrije Universiteit Amsterdam).
This monument in the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed's register ↗
The register's description
Omschrijving
Inleiding
Het GASTHUISHOFJE MET KEERMUREN, TRAPPEN, STOEPEN EN HEKWERKEN dat in 1946-1947 tot stand kwam als eerste bouwwerk in het Wederopbouwplan van Zandvoort. Zandvoort was tijdens de Tweede Wereldoorlog grotendeels door de Duitse bezetter gesloopt in verband met de aanleg van de Atlantikwal. Na de oorlog kon de wederopbouw snel worden gestart omdat de meeste bouwgrond rijkseigendom was. In 1946 werd het Wederopbouwplan van rijksbouwmeester ir. G.W. Friedhoff goedgekeurd. Het plan voorzag in een modern badcentrum langs de boulevards, maar zocht aan de oostzijde aansluiting bij de fijnmazige structuur van het oude vissersdorp. Er ontstond een wijkje met een intieme sfeer van smalle, gebogen straatjes en behoud van de natuurlijke hoogteverschillen die worden veroorzaakt door de duinen. Als eerste bouwwerk kwam het Gasthuishofje tot stand. Het ontwerp van ir. B.J.J.M. Stevens, in opdracht van Woningbouwvereniging 'Eendracht maakt macht', was reeds in 1944 voorbereid. Het hofje werd tussen september 1946 en november 1947 gebouwd door aannemer Firma G. Brantjes uit Bussum. Het bevatte zevenentwintig woningwetwoningen voor 'ouden van dagen' en was bedoeld als huisvesting voor oude Zandvoorters die hun woning tijdens de bezetting waren kwijt geraakt. Het Gasthuishofje dankt zijn naam aan het voormalige Oude Mannen- en Vrouwengasthuis dat tot 1929 op het aangrenzende Gasthuisplein stond. Het Gasthuishofje vormde een bewuste stedenbouwkundige en architectonische schakel tussen het oude en het nieuwe dorp. Het is typologisch geënt op het oud-hollandse hofje uit de 17e en 18e eeuw. Ten behoeve van de dorpse sfeer is gekozen voor traditionele, lage baksteenbouw met pannendaken. Er is veel aandacht besteed aan een degelijke en zorgvuldige afwerking en detaillering. Om de vele hoogteverschillen te overbruggen is het Gasthuishofje op ingenieuze wijze voorzien van keermuren, stoepen, trappen en hekwerken. De trappartij met bordes aan het Gasthuisplein overbrugt het grootste hoogteverschil, waardoor de hoofdentree van het Gasthuishofje extra allure verkrijgt. Bij de hoofdentree is een reliëf van de beeldhouwster C.E. (Katinka) Limpers-Van Rooij ingemetseld. Het werd in 1947 onthuld en stelt de verwoesting en wederopbouw van Zandvoort voor. Het Gasthuishofje wordt beschouwd als één van de pioniersprojecten van de naoorlogse Wederopbouw en kreeg destijds de nodige aandacht in de vakbladen. Aangrenzend aan het Gasthuishofje, aan de Noorderstraat en Agnethastraat, zijn in dezelfde periode veertien arbeiderswoningen gebouwd, eveneens naar ontwerp van Stevens en in opdracht van Woningbouwverenging 'Eendracht maakt Macht'. Deze woningen staan op de gemeentelijke monumentenlijst.
Omschrijving
Het GASTHUISHOFJE MET KEERMUREN, TRAPPEN, STOEPEN EN HEKWERKEN uit 1946-1947 naar ontwerp van ir. B. Stevens bestaat uit een min of meer rechthoekig complex van zevenentwintig woningen, die in een aaneengeschakeld bouwblok rondom een binnenplaats zijn gebouwd. De woningen hebben een rechthoekige plattegrond met één bouwlaag onder de kap. Ze zijn opgetrokken in wit geschilderde baksteen op grijze plint onder een rood pannen zadeldak. De kappen worden van elkaar gescheiden door tuitgevels met vlechtingen. Opvallend is het contrast tussen de witte gevels en de tuiten van de hoekwoningen, met daartussen op de rode daken, de hoge taps toelopende schoorstenen die in schoon metselwerk zijn uitgevoerd. Het kleurcontrast, de vorm en de gelijkmatige plaatsing van tuiten en schoorstenen geven het dak een bijzondere structuur en ritmiek. De gevelindeling en detaillering van de woningen is deels oorspronkelijk, maar de meeste vensters en alle dakkapellen zijn vernieuwd en van hun roedenverdeling ontdaan. Ook de dakpannen zijn een keer vernieuwd. Van de oorspronkelijke INTERIEURS resteren in sommige woningen de binnenportalen met kapstokken, plavuizen, haardjes, binnendeuren en trappen. De bebouwing van het Gasthuishofje volgt de natuurlijke hoogteverschillen van de omgeving. Aan de Baan en de Noorderstraat zijn de woningen met twee of drie onder één kap geplaatst. Door de getrapte bouwwijze overbruggen de gevels het hoogteverschil in de straat. Aan de Kruisstraat en Sandrinastraat is er sprake van een langere gevelwand. Aan de Sandrinastraat komt deze uit op een verdiepte stoep met keermuur, aan de Kruisstraat op een verhoogde stoep. De hoofdentree van het Gasthuishofje ligt op de hoek van de Kruisstraat en het Gasthuisplein en is bereikbaar via een hoge bakstenen trap met bordes. Hier staat het poortgebouw met op het dak een rijk gedetailleerde, met zink beklede dakruiter, die aan twee zijden is voorzien van een uurwerk. In de gevel is het reliëf (oorlogsmonument) van de beeldhouwster C.E. (Katinka) Limpers-Van Rooij ingemetseld. Behalve het poortgebouw, waarin in oorsprong een kantoortje en berging was gehuisvest, kent het Gasthuishofje nog enkele 'losse' bergingen en portalen, in restruimtes waar de rechthoekige woonhuisplattegronden niet inpasbaar waren. De woning op de hoek van de Baan en Sandrinastraat was in oorsprong het gemeenschappelijke waslokaal. Het gehele Gasthuishofje wordt omgeven door de direct tegen de gevels gelegen oorspronkelijke klinkerstoepen met smeedijzeren hekwerken, keermuren en trappen. Kwetsbare punten, bijvoorbeeld onder de hekpijlers, zijn van hardstenen neuten voorzien. Ook de binnenhof wordt omgeven door een tegen de woningen gelegde klinkerstoep met keermuren en trapjes. De binnenhof zelf wordt doorsneden door slingerende klinkerpaden. De bestrating van de stoepen, zowel aan de buiten- en binnenzijde van het Gasthuishofje, dateert nog uit de bouwtijd en bestaat uit een groot aantal verschillende patronen van gele en rode baksteenklinkers.
Waardering
Het GASTHUISHOFJE MET KEERMUREN, TRAPPEN, STOEPEN EN HEKWERKEN uit 1946-1947 naar ontwerp van ir. B.J.J.M. Stevens, is van algemeen belang als essentieel toonbeeld van vroege Wederopbouw, uit oogpunt van stedenbouwkunde, architectuurhistorie en cultuurhistorie:
- als pioniersproject van de naoorlogse Wederopbouw waarvoor het schetsplan reeds in oorlogstijd tot stand is gekomen;
- als onderdeel van het Wederopbouwplan voor Zandvoort van Rijksbouwmeester ir. G.W. Friedhoff, waarvoor in het oostelijk deel van Zandvoort de structuur van het oude vissersdorp als uitgangspunt diende: het Gasthuishofje is bewust opgezet als stedenbouwkundige en architectonische schakel tussen het oude en nieuwe dorp;
- als representatief voorbeeld van de in zijn tijd vrij bekende architect B.J.J.M. Stevens;
- vanwege de gaaf bewaarde hoofdvorm, gevelindeling, kleurstelling en detaillering in traditionalistische trant, zoals witte baksteengevels met tuiten en vlechtingen, rood pannen zadeldaken met een opvallende ritmiek van tuiten en schoorstenen, evenals de keermuren, trappen, hekwerken en de gaaf bewaarde stoepen met klinkerbestrating in diverse kleuren en patronen;
- vanwege de opvallende hoofdentree in het poortgebouw aan het Gasthuisplein, voorzien van smeedijzeren poort, een rijk gedetailleerde zinken dakruiter met uurwerken en jaartalsteen 1947;
- vanwege het eveneens uit 1947 daterende en voor de bouwtijd typerende reliëf (oorlogsmonument) van C.K. Limpers-Van Rooij;
- vanwege de ingenieuze wijze waarop de in het ontwerp geïntegreerde en zeer gaaf bewaarde keermuren, stoepen, trappen en hekwerken inspelen op de natuurlijke hoogteverschillen;
- als goed bewaard toonbeeld van vroeg-naoorlogse gedifferentieerde sociale woningbouw voor 'ouden van dagen' waarbij bewust is gekozen voor de typologie van het oud-hollandse hofje.
English translation
The text above is the record as published by the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, in Dutch. The English below is a machine translation made by TreeAlive, not by the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed; it has not been checked by a person. Where the two differ, the original is the record. Report a translation error: privacy@treealive.com
Description
Introduction
The ALMSHOUSE COURTYARD WITH RETAINING WALLS, STAIRS, STOEPS AND RAILINGS that was built in 1946-1947 as the first building in the Reconstruction Plan of Zandvoort. Zandvoort was largely demolished by the German occupier during the Second World War in connection with the construction of the Atlantic Wall. After the war, reconstruction could start quickly because most of the building land was state property. In 1946 the Reconstruction Plan of State Architect ir. G.W. Friedhoff was approved. The plan provided for a modern seaside centre along the boulevards, but sought to link with the fine-meshed structure of the old fishing village on the east side. As the first building, the Almshouse Courtyard was constructed. The design by ir. B.J.J.M. Stevens, commissioned by the Housing Association 'Eendracht maakt macht', was already prepared in 1944. The courtyard was built between September 1946 and November 1947 by contractor Firma G. Brantjes from Bussum. It contained twenty-seven housing act dwellings for 'aged persons' and was intended as accommodation for elderly Zandvoort residents who had lost their homes during the occupation. The Almshouse Courtyard takes its name from the former Old Men's and Women's Almshouse that stood on the adjacent Gasthuisplein until 1929. The Almshouse Courtyard formed a deliberate urban planning and architectural link between the old and new village. It is typologically modelled on the Old Dutch courtyard from the 17th and 18th centuries. To achieve a village atmosphere, traditional low brick construction with tile roofs was chosen. Much attention was paid to thorough and careful finishing and detailing. To bridge the many height differences, the Almshouse Courtyard was ingeniously provided with retaining walls, stoeps, stairs and railings. The staircase with platform at Gasthuisplein bridges the greatest height difference, giving the main entrance of the Almshouse Courtyard extra grandeur. At the main entrance a relief by sculptor C.E. (Katinka) Limpers-Van Rooij is set into the brickwork. It was unveiled in 1947 and depicts the destruction and reconstruction of Zandvoort. The Almshouse Courtyard is considered one of the pioneering projects of post-war Reconstruction and received considerable attention in specialist journals at the time. Adjacent to the Almshouse Courtyard, on Noorderstraat and Agnethastraat, fourteen workers' dwellings were built in the same period, also designed by Stevens and commissioned by the Housing Association 'Eendracht maakt Macht'. These dwellings are on the municipal monuments list.
Description
The ALMSHOUSE COURTYARD WITH RETAINING WALLS, STAIRS, STOEPS AND RAILINGS from 1946-1947 designed by ir. B. Stevens consists of a more or less rectangular complex of twenty-seven dwellings, which are built in a continuous building block around a courtyard. The dwellings have a rectangular floor plan with one storey under the roof. They are built in white-painted brick on a grey plinth under a red tile gabled roof. The roof trusses are separated from each other by spout gables with weaving. Striking is the contrast between the white facades and the spouts of the corner dwellings, with between them on the red roofs the tall tapering chimneys which are executed in fine brickwork. The colour contrast, the form and the regular placement of spouts and chimneys give the roof a special structure and rhythm. The facade layout and detailing of the dwellings is partly original, but most windows and all roof dormers are renewed and stripped of their glazing bars. The roof tiles have also been renewed once. Of the original INTERIORS some dwellings retain the inner entrance halls with coat racks, tiles, fireplaces, internal doors and stairs. The construction of the Almshouse Courtyard follows the natural height differences of the surroundings. On Baan and Noorderstraat the dwellings are placed two or three under one roof. The stepped construction method means the facades bridge the height difference in the street. On Kruisstraat and Sandrinastraat there is a longer facade wall. On Sandrinastraat this emerges onto a sunken stoep with retaining wall, on Kruisstraat onto a raised stoep. The main entrance to the Almshouse Courtyard is located at the corner of Kruisstraat and Gasthuisplein and is accessible via a high brick staircase with platform. Here stands the gatehouse with on the roof an elaborately detailed, zinc-clad roof structure, which is provided on two sides with a clock. Set into the facade is the relief (war monument) by sculptor C.E. (Katinka) Limpers-Van Rooij. Besides the gatehouse, which originally housed an office and storage, the Almshouse Courtyard has several 'separate' storage facilities and entrance halls, in leftover spaces where the rectangular dwelling floor plans could not be fitted. The dwelling at the corner of Baan and Sandrinastraat was originally the communal laundry. The entire Almshouse Courtyard is surrounded by original clinker stoeps with wrought-iron railings, retaining walls and stairs running directly against the facades. Vulnerable points, for example under the railing posts, are provided with hardstone edges. The inner courtyard is also surrounded by a clinker stoep against the dwellings with retaining walls and small stairs. The inner courtyard itself is traversed by winding clinker paths. The paving of the stoeps, both on the outside and inside of the Almshouse Courtyard, dates from the time of construction and consists of a large number of different patterns of yellow and red brick clinkers.
Valuation
The ALMSHOUSE COURTYARD WITH RETAINING WALLS, STAIRS, STOEPS AND RAILINGS from 1946-1947 designed by ir. B.J.J.M. Stevens, is of general importance as an essential example of early Reconstruction, from the perspective of urban planning, architectural history and cultural history:
- as a pioneering project of post-war Reconstruction for which the sketch plan was already prepared during wartime;
- as part of the Reconstruction Plan for Zandvoort by State Architect ir. G.W. Friedhoff, for which the structure of the old fishing village served as the starting point in the eastern part of Zandvoort: the Almshouse Courtyard was deliberately set up as an urban planning and architectural link between the old and new village;
- as a representative example of the architect B.J.J.M. Stevens who was fairly well known at the time;
- because of the well-preserved main form, facade layout, colour scheme and detailing in traditionalist style, such as white brick facades with spouts and weaving, red tile gabled roofs with a striking rhythm of spouts and chimneys, as well as the retaining walls, stairs, railings and the well-preserved stoeps with clinker paving in various colours and patterns;
- because of the striking main entrance in the gatehouse at Gasthuisplein, provided with a wrought-iron gate, an elaborately detailed zinc roof structure with clocks and year stone 1947;
- because of the relief (war monument) by C.K. Limpers-Van Rooij also dating from 1947 and typical for the period of construction;
- because of the ingenious way in which the retaining walls, stoeps, stairs and railings integrated in the design and very well preserved respond to the natural height differences;
- as a well-preserved example of early post-war differentiated social housing for 'aged persons' where deliberate choice was made for the typology of the Old Dutch courtyard.
Nearby in the register
- Pension, Poststraat 4Horecaunder 1 mi
- Kerk en kerkonderdeel, Poststraat 1Kerk en kerkonderdeelunder 1 mi
- Stadhuis, Raadhuisplein 16Bestuursgebouw en onderdlunder 1 mi
- Pastorie(F), Poststraat 3Kerkelijke dienstwoningunder 1 mi
Other entries of the same register within about three miles of this one, by straight line.