Rijksmonumentenregister · Netherlands
Gemeentearchief Amsterdam
Amsterdam, Noord-Holland, Netherlands
The record
- Designation
- National monument (rijksmonument)
- Class
- Bestuursgebouw en onderdl
- Function
- Gemeentehuis
- Category
- onroerend gebouwd
- Built
- 1889 - 1892
- Address
- Amsteldijk 67, 1074 HZ Amsterdam (and others)
- Place
- Amsterdam
- Province
- Noord-Holland
- Country
- Netherlands
- Coordinates
- 52.35327, 4.90717
- Monument number
- 527846
Slide toward Today to fade the historical sheet and see the modern map underneath.
University Library, Vrije Universiteit AmsterdamUniversity Library, Vrije Universiteit AmsterdamDavid Rumsey Map Collection, Stanford LibrariesUniversity Library, Vrije Universiteit Amsterdam
4 historical maps cover this location, the earliest the 1867 map "No. VI. Deutschland, Niederlande, Belgien, Schweiz. (Germany, Netherlands, Belgium, Switzerland)." (David Rumsey Map Collection, Stanford Libraries).
This monument in the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed's register ↗
The register's description
Omschrijving
Inleiding
Aan de Amsteldijk in 1889-1892 tot stand gekomen voormalig GEMEENTEHUIS van de gemeente Nieuwer-Amstel en vanaf 1914 bestemd als Gemeentearchief van de gemeente Amsterdam, met aan de Tolstraat een toegevoegde vleugel als ARCHIEFBEWAARPLAATS en aan de zuidzijde een HEK met poort. Het gemeentehuis werd ontworpen door Roelof Kuipers, opzichter van Gemeentewerken van Nieuwer-Amstel, in de stijl van de Neo-Hollands-Renaissance; hij werd hierbij mogelijk geïnspireerd door het vroeg 17de-eeuwse raadhuis van Bolsward. De bouw werd na zijn vertrek op 19 juli 1889 verder begeleid door W.J. de Groot, de latere directeur van Gemeentewerken van Amstelveen en vanaf 1896 onderdirecteur van Publieke Werken van Amsterdam, die in samenwerking met de chef van het bouwbureau, August Zinsmeister, het ontwerp verder uitwerkte. Bart van Hove vervaardigde de beeldhouwwerken.
Omschrijving
Het voormalige gemeentehuis van Nieuwer-Amstel is tot stand gekomen op een samengestelde rechthoekige plattegrond met een vleugel aan de NW-zijde van de achtergevel. Het eigenlijke gemeentehuis is onderkelderd en bestaat verder uit een basement-parterre, een hoofdverdieping, een verdere verdieping en een samenstel van zolderverdiepingen. Gedekt door een schilddak met ingestoken kappen achter de kapellen en topgevels en belegd met leien met loden bedekking van noklijn en hoekkepers. Verspreide kleine dakkapellen onder kleine spitsen met piron. Het dwarsgeplaatste, symmetrische gebouw heeft een zeven traveeën brede voorgevel aan de Amsteldijk. De zijgevels zijn drie traveeën breed en hebben een dakkapel met halfrond fronton met schouders en afsluiting met siervazen en obelisk. De gemetselde gevels in roodbruine baksteen worden afgewisseld met natuurstenen accenten en recht afgesloten door een kroonlijst op klossen. De voorgevel heeft een middenrisaliet van drie traveeën en wordt gekenmerkt door een brede dubbele stoep met natuurstenen vaasbalusters en geornamenteerde stoeppalen en bordes, een rijk gedetailleerde ingang met gevellantaarns en omlijsting met Dorische zuilen op hoge sokkel en een stadswapen op het entablement in een door Bart van Hove in Webern-tufsteen vervaardigde flankerende beeldengoep voorstellende de Eendracht. Dubbele eikenhouten toegangsdeur met halfrond bovenlicht geleed met bewerkte houten stijlen en met glas-in-lood raamvulling. De middenrisaliet wordt afgesloten door een trap-halsgevel met op het fronton een eveneens door Van Hove vervaardigd beeld in Udelfanger zandsteen voorstellende de Wijsheid, waaronder gevelsteen met 'Ao 1892'. Onder het bordes bevindt zich een halfronde poort met sierlijk smeedijzeren hek met achterplaat als toegang tot het basement. De vensters van het basement-parterre zijn halfrond afgesloten. Alle overige vier- of zesruits vensters zijn geplaatst onder rondbogen met spaarvelden met decoratief metselwerk of onder hanekammen. Aan de noordelijke zijgevel een rechthoekig natuurstenen kader met lijst en hanekam bestemd voor de mededelingen van de voormalige gemeente Nieuwer-Amstel. Veelvuldig gebruik van natuursteen en pleister voor neggen, waterlijsten, sluitstenen, consoles, obelisken, maskerkoppen, gevellijsten en -banden, cartouches. Het geheel wordt in het midden bekroond door een octogonale klokkentoren met omgang met balustrade, wijzerplaat, helm, lantaarn en open ijzeren peerspits waarop vergulde pijnappel en dito windvaan. Achtergevel met op het basement-parterre één halfrond afgesloten venster en op de verdieping in dezelfde vensteras één zesruits venster. De haakse dwarsvleugel aan de NW-zijde van de achtergevel bestaat uit drie bouwlagen en kapverdieping onder samenstel van zadel-, schild- en plat dak. Dakruiters met houten persiennes ter ontluchting van de zolderruimte. Gemetselde gevels met eenvoudige natuurstenen en gepleisterde decoratie. In de zuidelijke gevel bevinden zich drie traveeën met vensters als omschreven naast blinde gevelsegmenten. Aan deze gevel een ronde onderbouw tot de daklijst van een in oorsprong hoge (fabrieks)schoorsteen.
Interieur: Inwendig portaal met natuurstenen trap en met gedenkstenen in rijk geornamenteerd neo-renaissancistisch gepleisterd kader. Naast het gebruik van graniet is ook granito bij de vloer toegepast. Links een witte geaderde marmeren rondboogvormige plaat waarop in zwarte en rode letters verslag van de eerste steenlegging door de burgemeester van Nieuwer-Amstel, H.P.C.W.H.J.B. van Son. Rechts een zwarte marmeren rondboogvormige plaat met in goudkleurige letters verslag van de functiewijziging tot gemeentearchief in 1914 en 'Tabularium Urbis/Antonio Röell'. Rijk geornamenteerde hal met gedenksteen ter ere van de heer De Roever en trappenhuis met houten trap naar raadzaal met fraai plafond en gemeentewapen van Nieuwer-Amstel boven de deur. Verder onder meer een voormalige secretarie (thans koffiekamer) met plafond met ijzeren liggers waartussen troggewelfjes werden gemetseld. Deze techniek werd ook elders in het voormalige gemeentehuis toegepast.
De archiefbewaarplaats heeft een betonskelet en is gebouwd tegen de dwarsvleugel van het voormalige gemeentehuis. Het volume is tot stand gekomen op een rechthoekig grondplan en heeft een basement-parterre, een hoofdverdieping, een tweede verdieping en een zolderverdieping onder samengesteld schilddak gedekt met leien en met twee kleine dakkapellen onder spits met piron. Tweetal siervazen op de noklijn. Geprofileerde gootlijst op klossen waarboven aan de west-, oost- en zuidzijde een trapgevel met dubbelvenster en siervaas ter bekroning. De symmetrische en horizontaal en verticaal gelede en gemetselde gevels op hoge natuurstenen plint zijn uitgevoerd in bruinrode baksteen met helderrode baksteen in de velden met cartouches onder de vensters en bij de hanekammen van de vensters van de bovenste verdieping. Op drie hoeken van de gevelbeëindiging een hoge uitkragende gemetselde console met pijler waarop natuurstenen leeuw met wapenschild. De lange gevels zijn elf, de korte gevels zes traveeën breed. Rechthoekige meerruits gelede hoge vensters met natuurstenen boven- en benedendorpel, enkelvoudig of gekoppeld of met smalle muurdammen geplaatst in groepen van drie. De vensters van de basement-parterre zijn lager en blind aan de zijde van de Tolstraat. Verder enkele eenvoudige toegangen. De voormalige bewaarplaats bevat in het basement ondermeer de inhoud van de zogenoemde 'ijzeren kapel' uit de Oude Kerk, waarin destijds onder meer het Charter van Amsterdam.
Tussen het voormalige gemeentehuis en de archiefbewaarplaats bevindt zich een hoog hek met een lengte van circa 15 meter op gemetselde voeting met natuurstenen afdekking en met smeedijzeren stijlen en regels tussen gemetselde pijlers met natuurstenen banden en geprofileerde afdekking. Hierin opgenomen een eenvoudige poort tussen twee pijlers.
Waardering
Voormalig gemeentehuis van Nieuwer-Amstel (1889-1892) en archiefbewaarplaats (1914) en hek in neo-Hollandse Renaissancestijl van algemeen belang vanwege de cultuurhistorische en architectuurhistorische waarde, als overwegend gaaf bewaard voorbeeld van een gemeentelijk bestuurs- en archiefgebouw in een voor de bouwtijd en functie kenmerkende neo-Hollandse Renaissancestijl. Tevens van belang wegens bestuurlijk-historische en situationele waarde als referentie aan de vroegere gemeentegrens van Nieuwer-Amstel en vanwege ensemblewaarde wegens het markante silhouet aan de Amstel.
English translation
The text above is the record as published by the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, in Dutch. The English below is a machine translation made by TreeAlive, not by the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed; it has not been checked by a person. Where the two differ, the original is the record. Report a translation error: privacy@treealive.com
Description
Introduction
Former MUNICIPAL BUILDING of the municipality of Nieuwer-Amstel, built on the Amsteldijk in 1889-1892, and from 1914 designated as Municipal Archive of the municipality of Amsterdam, with an adjoining wing on the Tolstraat serving as ARCHIVE REPOSITORY and a GATE with gate on the south side. The municipal building was designed by Roelof Kuipers, superintendent of Public Works of Nieuwer-Amstel, in the style of Neo-Dutch Renaissance; he may have been inspired by the early 17th-century town hall of Bolsward. After Kuipers's departure on 19 July 1889, construction was further supervised by W.J. de Groot, the later director of Public Works of Amstelveen and from 1896 assistant director of Public Works of Amsterdam, who in collaboration with the head of the building office, August Zinsmeister, further developed the design. Bart van Hove executed the sculptural works.
Description
The former municipal building of Nieuwer-Amstel was built on a composite rectangular floor plan with a wing on the NW side of the rear facade. The municipal building itself is cellared and further consists of a basement-ground floor, a principal storey, a further storey and a complex of attic storeys. Covered by a hipped roof with recessed gables behind chapel gables and top gables and laid with slate with lead covering of ridge and hip rafters. Scattered small roof dormers under small pointed gables with pantile. The transversely placed, symmetrical building has a seven-bay-wide front facade on the Amsteldijk. The side facades are three bays wide and have a roof dormer with semicircular pediment with shoulders and capping with ornamental vases and obelisk. The brick facades in reddish-brown fired brick are interspersed with natural stone accents and terminated straight by a cornice on brackets. The front facade has a central risalit of three bays and is characterized by a broad double stoop with natural stone balustrade vases and ornamented bollards and platform, a richly detailed entrance with facade lanterns and surround with Doric columns on high plinth and a city coat of arms on the entablature in a sculptural group in Weibern tufa stone executed by Bart van Hove representing Concord. Double oak wooden entrance door with semicircular fanlight articulated with worked wooden mullions and with leaded glass window filling. The central risalit is terminated by a stepped-neck gable with on the pediment a figure in Udelfinger sandstone executed likewise by Van Hove representing Wisdom, below it a facade stone with 'Ao 1892'. Below the platform is a semicircular gate with ornamental wrought-iron gate with backing plate as access to the basement. The windows of the basement-ground floor are semicircularly terminated. All other four- or six-pane windows are placed under segmental arches with spandrels with decorative brickwork or under segmental arches. On the northern side facade a rectangular natural stone frame with moulding and segmental arch intended for notices of the former municipality Nieuwer-Amstel. Extensive use of natural stone and plaster for ashlars, drip mouldings, keystones, consoles, obelisks, mask heads, facade mouldings and bands, cartouches. The whole is crowned in the centre by an octagonal bell tower with gallery with balustrade, clock face, helmet, lantern and open iron pointed spire with gilded pineapple finial and ditto weathervane. Rear facade with on the basement-ground floor one semicircularly terminated window and on the storey in the same window axis one six-pane window. The right-angled transverse wing on the NW side of the rear facade consists of three storeys and attic storey under a complex of gabled, hipped and flat roofs. Roof vents with wooden blinds for ventilation of the attic space. Brick facades with simple natural stone and plastered decoration. In the southern facade are three bays with windows as described next to blind facade segments. On this facade a round base up to the roof line of an originally high (industrial) chimney.
Interior: Inner portal with natural stone staircase and with memorial stones in richly ornamented neo-Renaissance plastered frame. In addition to the use of granite, granito is also applied to the floor. On the left a white-veined marble semicircular plate bearing in black and red letters an account of the laying of the first stone by the mayor of Nieuwer-Amstel, H.P.C.W.H.J.B. van Son. On the right a black marble semicircular plate bearing in gold-coloured letters an account of the change of function to municipal archive in 1914 and 'Tabularium Urbis/Antonio Röell'. Richly ornamented hall with memorial stone in honour of Mr. De Roever and staircase with wooden stairs to council chamber with fine ceiling and coat of arms of Nieuwer-Amstel above the door. Further including a former secretary's office (now coffee room) with ceiling with iron beams between which trough vaults were built up. This technique was also applied elsewhere in the former municipal building.
The archive repository has a concrete skeleton and was built against the transverse wing of the former municipal building. The volume was created on a rectangular floor plan and has a basement-ground floor, a principal storey, a second storey and an attic storey under a composite hipped roof covered with slate and with two small roof dormers under pointed gable with pantile. Pair of ornamental vases on the ridge line. Profiled gutter moulding on brackets above which on the west, east and south sides a stepped gable with twin window and ornamental vase as crown. The symmetrical and horizontally and vertically articulated and brick facades on high natural stone plinth are executed in brownish-red fired brick with bright-red fired brick in the fields with cartouches below the windows and at the segmental arches of the windows of the top storey. On three corners of the facade termination a high overhanging brick console with pilaster on which natural stone lion with coat of arms. The long facades are eleven, the short facades six bays wide. Rectangular multi-pane articulated tall windows with natural stone upper and lower sills, single or coupled or with narrow wall piers placed in groups of three. The windows of the basement-ground floor are lower and blind on the side of the Tolstraat. Further some simple entrances. The former repository contains in the basement among other things the contents of the so-called 'iron chapel' from the Oude Kerk, in which at that time among other things the Charter of Amsterdam.
Between the former municipal building and the archive repository is a high gate with a length of approximately 15 metres on brick foundation with natural stone coping and with wrought-iron uprights and rails between brick piers with natural stone bands and profiled coping. Incorporated herein a simple gate between two piers.
Valuation
Former municipal building of Nieuwer-Amstel (1889-1892) and archive repository (1914) and gate in neo-Dutch Renaissance style of general importance on grounds of cultural-historical and architectural-historical value, as a predominantly well-preserved example of a municipal administrative and archive building in a neo-Dutch Renaissance style characteristic for the building period and function. Also of importance on grounds of administrative-historical and situational value as a reference to the former municipal boundary of Nieuwer-Amstel and on grounds of ensemble value on account of the striking silhouette on the Amstel.
Nearby in the register
- Vergaderzaal, Tolstraat 160Vergadering en verenigingunder 1 mi
- Diamantslijperij, Tolstraat 127Nijverheidunder 1 mi
- Verenigingsgebouw, Tolstraat 154Vergadering en verenigingunder 1 mi
- Wachtlokaal, Tolstraat 203Transportunder 1 mi
Other entries of the same register within about three miles of this one, by straight line.