Rijksmonumentenregister · Netherlands
Tuin- en parkaanleg
's-Heerenberg,'s-Heerenberg, Gelderland, Netherlands
The record
- Designation
- National monument (rijksmonument)
- Class
- Tuin, park en plantsoen
- Function
- Historische aanleg
- Category
- onroerend gebouwd
- Address
- Hof van Bergh bij 1, 7041 AC 's-Heerenberg (Montferland 25)
- Place
- 's-Heerenberg,'s-Heerenberg
- Municipality
- Montferland
- Province
- Gelderland
- Country
- Netherlands
- Coordinates
- 51.87328, 6.23737
- Part of complex
- 526788
- Monument number
- 526789
Slide toward Today to fade the historical sheet and see the modern map underneath.
David Rumsey Map Collection, Stanford LibrariesUniversity Library, Vrije Universiteit AmsterdamDavid Rumsey Map Collection, Stanford LibrariesUniversity Library, Vrije Universiteit AmsterdamDavid Rumsey Map Collection, Stanford Libraries
5 historical maps cover this location, the earliest the 1636 map "Zutphania Comitatus" (David Rumsey Map Collection, Stanford Libraries).
This monument in the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed's register ↗
The register's description
Omschrijving
Omschrijving onderdeel 2: HISTORISCHE TUIN- EN PARKAANLEG.
De historische tuin- en parkaanleg van kasteel Huis Bergh gaat tot in circa 1240 terug, toen de hoofd- en voorburcht werden aangelegd. Bekend is dat beide met water waren omgeven, maar van een grachtenstructuur was toen waarschijnlijk nog geen sprake. Vermoedelijk gaat de grachtenstructuur rondom hoofd- en voorburcht terug tot omstreeks 1379, toen kasteel Huis Bergh en het pal aan de oostzijde van het kasteelcomplex grenzende stadje 's-Heerenberg stadsrechten verkreeg en in zijn geheel met een aan weerszijden door water omgeven wal werd omsloten. In ieder geval was de wal er in 1473, wanneer er sprake is van werkzaamheden aan deze wal. Aan de hand van de kaart van Van Deventer uit 1560 is te zien dat het huidige rechte verloop van de wal aan de zuidwestzijde, reeds toen al aanwezig was, evenals de vertakking in een flauwe bocht in zuidelijke richting (thans een laan met aan weerszijden een greppel). Ook het driehoekige weiland (zogenaamde modderweide) ten zuidoosten van de hoofdburcht staat op de kaart van Van Deventer aangegeven. Naar het stadje toe vormt een rij eiken (achttiende eeuw) de grens. De wal, die rond het midden van de zestiende eeuw aanmerkelijk moet zijn verhoogd, kreeg waarschijnlijk pas in de zeventiende eeuw of begin van de 18de eeuw een meer recreatieve functie. Op de kaart van de aanleg door Theodor Bücker uit 1727 staat een laanbeplanting op de wal aangegeven. In de tijd ervoor was de wal een militair element. In 1545 wordt een staketsel op de wal vermeld. In deze tijd was de wal met populieren beplant. Van deze wal (thans met eik en linde, achttiende en negentiende eeuw) is het noordelijke en westelijke gedeelte bewaard gebleven. Oorspronkelijk waren aan de buitenzijde van de wal een brede gracht en singel, die wederom aan de buitenzijde door een gracht was begrensd. In 1838 werd het water tussen singel en wal grotendeels dichtgegooid en in grasland veranderd. Ook aan de binnenzijde is op de plek van de gracht nu laagliggend grasland. In deze tijd werd voorts de gracht tussen hoofdburcht en voorburcht en wal versmald en vergraven tot een slingerende waterloop in landschapsstijl. Het terrein aan weerszijden van deze waterloop werd in meer landschappelijke trant ingericht met sierheesters en parkbomen en doorzichten. Deze parkachtige inrichting van het terrein tussen wal en burcht is op oude foto's nog goed te zien. In 1912 werd deze parkaanleg in landschapsstijl door de nieuwe eigenaar J.H. van Heek grotendeels ongedaan gemaakt en de waterloop werd wederom tot 'Middeleeuwse' gracht verbreed. Van een tuinaanleg bij kasteel Huis Bergh is eerst sprake in 1461. Op het rechthoekige door water omgeven terrein direct ten westen van de Singelwal, wordt dan de vinkenbaan (Vynkenborg) vermeld, die op de kaart van Chr. 's-Grooten uit circa 1550 staat aangegeven. Op de kaart van Van Deventer uit 1560 is te zien dat de vinkenbaan is vergroot en aan de noordoostzijde is uitgebreid met een kaatsbaan. In 1630 werd bij de kaatsbaan een hovenierswoning gebouwd (complexonderdeel 5). De Franse tuinman Jean Beurette kreeg in 1635 de opdracht een nieuwe boomgaard in dit terrein, de Gaarde genaamd, aan te leggen. Deze aanleg (niet bewaard) en het begeleidende beplantingsschema uit deze tijd is gedetailleerd gedocumenteerd in het Beheersplan van kasteel Huis Bergh door de Stichting tot Behoud van Particuliere historische buitenplaatsen. Van de Gaarde is alleen de globale aanlegstructuur bewaard gebleven. In 1777 en de jaren hierna werd direct ten westen van de Gaarde de zogenaamde Plantage aangelegd, een parkbosaanleg met sterrenbos aan de zuidoostzijde, die in de lengte door een hoofdas wordt doorsneden (Hofse laan). Deze hoofdas werd doorgetrokken tot aan de hoofdburcht toe. Een op deze as gelegen brug over de gracht leidde tot de in de keermuur van het hoofdgebouw uitgehakte ingangspartij die loodrecht op de entree van de hoofdwoonvleugel van de hoofdburcht was gelegen. In 1912 werd door de nieuwe eigenaar J.H. van Heek het gedeelte van deze as vanaf de singel ontmanteld en werd deze achttiende-eeuwse verbinding tussen kasteel Huis Bergh en de parkaanleg ongedaan gemaakt. De padenaanleg van deze grootscheepse bosaanleg, alsmede de rabatten en een deel van het bosbestand (eik) dateert nog uit de aanlegperiode, alhoewel deze padenaanleg in de loop der tijd is vereenvoudigd en de beplanting in de negentiende en twintigste eeuw met andere variëteiten werd verrijkt. Zo zijn van het sterrenbos aan de zuidoostzijde van de Plantage alleen de omtrekpaden bewaard gebleven. In 1912 voerde de nieuwe eigenaar J.H. van Heek diverse herstelwerkzaamheden in de aanleg van de Plantage uit. De Hofse laan werd aan weerszijden met rhododendrons beplant, waarbij de beplanting werd geselecteerd op basis van bepaalde kleurenschema's en een zo lang mogelijke bloeitijd. De lanen op de wal, op de voormalige singel en de overige lanen in het park zijn met linde, eik en beuk beplant.
Waardering
De HISTORISCHE TUIN- EN PARKAANLEG is in cultuurhistorisch opzicht van algemeen belang:
- vanwege de ouderdom;
- vanwege de grote zeldzaamheidswaarde van de aanwezige Middeleeuwse stadswal, die in de zeventiende eeuw of het begin van de achttiende eeuw een recreatieve betekenis kreeg;
- als uitdrukking van een restauratie-opvatting uit 1939, waarbij sierende elementen van de parkaanleg, zoals de linden op de wal, kennelijk als geëigend werden beschouwd;
- vanwege de aanleg van de Plantage, een grootscheepse aanleg in formele trant uit het laatste kwart van de achttiende eeuw.
English translation
The text above is the record as published by the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, in Dutch. The English below is a machine translation made by TreeAlive, not by the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed; it has not been checked by a person. Where the two differ, the original is the record. Report a translation error: privacy@treealive.com
Description
Description component 2: HISTORICAL GARDEN AND PARK LAYOUT.
The historical garden and park layout of Huis Bergh castle dates back to around 1240, when the main and outer fortifications were constructed. It is known that both were surrounded by water, but a moat structure was probably not in place at that time. The moat structure around the main and outer fortifications presumably dates to around 1379, when Huis Bergh castle and the town of 's-Heerenberg, situated immediately on the eastern side of the castle complex, received city rights and was enclosed as a whole by a rampart surrounded on both sides by water. In any case, the rampart was there in 1473, when work on this rampart is mentioned. From Van Deventer's map of 1560, it can be seen that the current straight course of the rampart on the southwestern side was already present at that time, as was the branching into a gentle curve in a southerly direction (now a lane with a ditch on either side). The triangular pasture (so-called mud meadow) to the southeast of the main fortification is also indicated on Van Deventer's map. Towards the town, a row of oaks (eighteenth century) forms the boundary. The rampart, which must have been considerably heightened around the middle of the sixteenth century, presumably only acquired a more recreational function in the seventeenth century or early eighteenth century. On the map of the layout by Theodor Bücker from 1727, a tree-lined avenue on the rampart is indicated. Before that time, the rampart was a military element. In 1545, a palisade on the rampart is mentioned. At that time the rampart was planted with poplars. Of this rampart (now with oak and lime, eighteenth and nineteenth centuries), the northern and western sections have been preserved. Originally, on the outer side of the rampart were a broad moat and outer wall, which in turn were bounded on the outer side by a moat. In 1838, the water between the outer wall and the rampart was largely filled in and converted to grassland. On the inner side too, in place of the moat, there is now low-lying grassland. At this time, the moat between the main fortification and outer fortification and rampart was also narrowed and dug out into a meandering watercourse in landscape style. The terrain on either side of this watercourse was laid out in a more landscape-like manner with ornamental shrubs and park trees and vistas. This park-like arrangement of the terrain between the rampart and the fortifications is still clearly visible in old photographs. In 1912, this landscape-style park layout was largely undone by the new owner J.H. van Heek and the watercourse was once again widened into a "Medieval" moat. A garden layout at Huis Bergh castle is first mentioned in 1461. On the rectangular water-surrounded terrain directly west of the Singel rampart, the finch-walk (Vynkenborg) is then mentioned, which is indicated on the map by Chr. 's-Grooten from around 1550. On Van Deventer's map of 1560, it can be seen that the finch-walk was enlarged and extended on the northeastern side with a ball-court. In 1630, a gardener's dwelling was built by the ball-court (complex component 5). The French gardener Jean Beurette received the commission in 1635 to lay out a new orchard in this terrain, called the Gaarde. This layout (not preserved) and the accompanying planting scheme from this period is detailed documented in the Management Plan of Huis Bergh castle by the Foundation for the Preservation of Private Historic Country Estates. Of the Gaarde, only the overall layout structure has been preserved. In 1777 and the years following, directly west of the Gaarde, the so-called Plantage was laid out, a woodland park layout with a star wood on the southeastern side, intersected lengthwise by a main axis (Hofse lane). This main axis was extended as far as the main fortification. A bridge over the moat situated on this axis led to the entrance arrangement cut into the retaining wall of the main building, which was perpendicular to the entrance of the main residential wing of the main fortification. In 1912, the new owner J.H. van Heek dismantled the section of this axis from the outer wall and undid this eighteenth-century connection between Huis Bergh castle and the park layout. The path layout of this large-scale woodland layout, as well as the borders and part of the woodland stock (oak), date from the laying-out period, although this path layout has been simplified over time and the planting in the nineteenth and twentieth centuries was enriched with other varieties. Thus, of the star wood on the southeastern side of the Plantage, only the perimeter paths have been preserved. In 1912, the new owner J.H. van Heek carried out various restoration works on the Plantage layout. The Hofse lane was planted with rhododendrons on either side, with the planting selected on the basis of specific colour schemes and the longest possible flowering period. The lanes on the rampart, on the former outer wall, and the other lanes in the park are planted with lime, oak and beech.
Valuation
The HISTORICAL GARDEN AND PARK LAYOUT is of general cultural-historical importance:
- because of its age;
- because of the great rarity value of the present Medieval town rampart, which acquired recreational significance in the seventeenth century or the beginning of the eighteenth century;
- as an expression of a restoration concept from 1939, whereby decorative elements of the park layout, such as the limes on the rampart, were apparently deemed to be appropriate;
- because of the laying out of the Plantage, a large-scale layout in formal style from the last quarter of the eighteenth century.
Nearby in the register
- ZuilenTuin, park en plantsoenunder 1 mi
- DienstwoningenDienstwoningunder 1 mi
- WapenleeuwenTuin, park en plantsoenunder 1 mi
- Slot huis BerghKasteel, buitenplaatsunder 1 mi
Other entries of the same register within about three miles of this one, by straight line.