Rijksmonumentenregister · Netherlands
Historische aanleg, Schellerbergweg bij 18
Zwolle, Overijssel, Netherlands
The record
- Designation
- National monument (rijksmonument)
- Class
- Tuin, park en plantsoen
- Function
- Historische aanleg
- Category
- onroerend gebouwd
- Built
- 1845 - 1855
- Address
- Schellerbergweg bij 18, 8017 BN Zwolle
- Place
- Zwolle
- Province
- Overijssel
- Country
- Netherlands
- Coordinates
- 52.49469, 6.07950
- Part of complex
- 526283
- Monument number
- 526285
Slide toward Today to fade the historical sheet and see the modern map underneath.
TU Delft LibraryDavid Rumsey Map Collection, Stanford LibrariesDavid Rumsey Map Collection, Stanford LibrariesDavid Rumsey Map Collection, Stanford Libraries
4 historical maps cover this location, the earliest the 1838 map "Holland & Belgium" (David Rumsey Map Collection, Stanford Libraries).
This monument in the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed's register ↗
The register's description
Omschrijving
Omschrijving onderdeel 2: (Bij Schellerbergweg 18 en 18A)
De HISTORISCHE TUIN- EN PARKAANLEG van de historische buitenplaats Schellerberg is omstreeks het midden van de negejtiende eeuw in de late landschapsstijl aangelegd, met handhaving van een ouder, formeel lanenstelsel bewaard gebleven uit de classicistische aanleg. De lanen, die aanvankelijk als zichtassen werkten en nu als coulissen fungeren, scheiden weilanden en bospercelen van elkaar. In de bossen en langs de bosranden liggen waterpartijen en lagen slingerpaden. Over weilanden en gazons verschillende uitzichten in de richting van de Veluwe en Zwolle. In de classicistische aanleg werkten de rechte formele lanen, die schuin op de voorzijde (de noordzijde) van het huis georiënteerd zijn, als zichtassen naar de Peperbus en de stadspoorten van Zwolle. Ook aan de zuidzijde, richting de IJssel en de Veluwe, lag een zichtas tussen bomen. Op de topografische en militaire kaart uit 1851 is te zien dat deze zichtas werd vervangen door een boomgaard. Tussen 1800 en 1850 verkregen de eigenaren van Schellerberg een servituut van uitzicht tot aan de Gelderse Heuvels. Dit kadastrale gegeven voorkomt dat het uitzicht vanaf de veranda aan de achterzijde van het huis zonder toestemming van de eigenaar wordt verstoord. De verplaatsing van de boomgaard naar de voorzijde van het huis zal rond 1850 hebben plaatsgevonden. Het zicht aan de achterzijde kwam daardoor weer vrij. Rond 1850 zijn naar en in het bos en rond de vijver 'de Fles' slingerpaden aangelegd, zodat een landschapspark ontstond. In het bosperceel tussen de twee alleeën werden toen ook slingerpaden en lobvormige vijvers aangelegd. De aanvankelijk smalle zichtas ten zuiden van het huis werd tussen 1911 en 1950 verbreed. Ook nu nog is het eerste zicht dat men op het huis heeft, op de eigenlijke achterzijde van het huis. De oprijlaan liep in 1851 nog een haakse bocht vanaf de Schellerallee naar het huis en was nog een onderdeel van de classicistische aanleg. Halverwege de twintigste eeuw is de oprijlaan naar de voorzijde van het huis geleid.
Het huis staat noordwestelijk van de Schellerbergweg (aanvankelijk Schellerallee), iets voor het einde van de -oorsponkelijk- doodlopende weg. Het is ten oosten van het stuifduin gebouwd, waaraan het landgoed zijn naam ontleent. Zowel aan de voor- (noord) als achterzijde (zuid) van het huis zijn gazons aangelegd. Noordelijk van het huis twee bomenlanen, de Ossenlandallee en de Torenallee. Daartussen weilanden (aanvankelijk een moestuin) en een bosperceel met drie waterpartijen. Westelijk van de Ossenlandallee een grasperceel en de 'Grote Hazelaar', een groot weiland omringd door bomenlanen. Geheel westelijk een bosperceel met daarin de vijver ('de Fles'). Zuidelijk van de 'Grote Hazelaar' nog een bosperceel met daarin door een pad gescheiden open cirkelsegmenten met grasvelden (oorspronkelijk boomgaarden) en een deel nieuw ingeplante fruitbomen. De bosrand die de segmenten aan de zuidkant afbakent wordt wel 'De Berg' genoemd. Deze verhoging in het landschap is het duidelijkste overblijfsel van het stuifduin. Geheel ten zuiden van dit deel van de aanleg ligt de Enk; een open weidegebied met enkele lanen Het noordelijke deel van de aanleg wordt nog altijd sterk beheerst door het formele lanenstelsel. De alleeën ten noorden van het huis en de lanen rond de 'Grote Hazelaar' zijn vanaf de classicistische aanleg in de verschillende fasen van het park overeind gebleven. Zij sloten aan op het carré rond het huis dat na 1785 in fasen is verdwenen. In het bosperceel westelijk van het huis resteren nog delen van het carré. Het eerste en noordelijke deel van de Schellerallee wordt geflankeerd door een dubbele rij laanbomen, vanaf de Zandwetering staan enkele rijen laanbomen (beide eiken). Haaks op de Schellerallee ligt de oprijlaan (met aan weerszijden één rij beuken) richting de oostzijde van het huis. Halverwege de oprijlaan staat vanaf de vroege 20ste eeuw een toegangshek (in 1996 vernieuwd). Voor dit hek buigt de oprijlaan af naar de voorzijde (noord) van het huis. De oprijlaan leidt in een bocht langs het dierenverblijf en heeft een afsplitsing naar het koetshuis en de dubbele dienstwoning die ten noordoosten van het huis liggen. Het gazon aan de achterzijde (zuid) van het huis wordt aan weerszijden afgebakend door bomen. Aan de westkant maken deze bomen deel uit van een bosperceel, aan de oostkant staat een bomengroep (met beuken en eiken). Half voor en onder de bomen staan de tuinbeelden. Vanaf het huis loopt tussen de bomen door een zicht tot de Veluwe. Het uiteinde van de door populieren geflankeerde Schellerenkweg maakt deel uit van dit uitzicht. De later gebouwde koetsierswoning (niet beschermd) staat aan de zuidkant van de Bosweg, net uit het zicht van het huis. Langs de Bosweg (Z) en op enige afstand langs de Schellerbergweg (O) wordt het gazon begrensd door een Meidoornhaag. Een andere heg is halverwege het gazon geplant. Aan de voorzijde van het huis loopt een zicht schuin over het gazon. Het gazon wordt begrensd door bospercelen. Aan de oostzijde staat het koetshuis. Tegen de bosrand aan ligt een vijver met een ronde kom, een restant van de classicistische aanleg. Aan weerszijden van het slingerpad van het huis naar het koetshuis staan heesters. Achter het koetshuis een solitair (een beuk uit 1850 of ouder). Het zicht vanaf het huis loopt over de voormalige moestuin, thans weilanden en een kleine kwekerij van sierbomen. Daarachter ligt een bosperceel met drie vijvers in landschapsstijl. De weilanden en dit bosperceel (eiken, esdoorns, beuken en rode beuken) liggen ingeklemd tussen de Torenallee (O) en de Ossenlandallee (W). Langs de Ossenlandallee en Torenallee staan enkele rijen laanbomen (de oorspronkelijke eiken zijn langs de Ossenlandallee vervangen door Essen). De Ossenlandallee vormt een coulisse in het landschap. Het gebied achter het bosperceel is voor de bescherming van belang als groengebied. Westelijk van de Ossenlandallee liggen twee weilanden gescheiden door een recht pad dat de verbinding vormt tussen de Ossenlandallee en 'Grote Hazelaar'. Het zuidelijke weiland, het voorste 'Ossenland', is aan drie kanten omringd door bomenlanen. Het achterste 'Ossenland' (N) vormt de overgang naar stedelijk gebied. De zgn. 'Grote Hazelaar', ten oosten van de Ossenlanden, bestaat uit een groot rechthoekig weiland, omringd door vier rechte uit de classicistische aanleg resterende alleeën. Eén van de hoeken is afgesneden door een slingerpad in landschapsstijl en van de Bergjesallee (Z) is een deel bij het bos getrokken. Van de enkele rijen laanbomen (eiken) zijn de rijen aan de oostelijke en westelijke binnenzijde rond de Hazelaar tijdens de tweede wereldoorlog verwijderd. Geheel aan de westkant wordt de buitenplaats begrensd door een waterpartij (de 'Fles'), gelegen in een bosperceel (oorspronkelijke hakhout, nu (moeras)eiken, wilgen, populieren, elzen en kastanjes). Het bos werd in de periode rond 1850 omgevormd tot het 'Engels Werk' door verschillende slingerpaden in landschapsstijl, die nu grotendeels verdwenen zijn. Een zuidelijk deel van het bos is tussen 1911 en 1931 vervangen door een weiland (de 'Zudde'). De dubbele rij laanbomen (populieren) langs het pad zuidelijk van dit weiland is gekapt (en nieuw ingeplant met eiken). Oorspronkelijk kronkelde een pad uit het bos verder naar het huis. De eveneens slingerende Bosweg, die zuidelijker ligt, verschijnt in 1911 op de kaart. De kleine bospercelen (7, 8, 10, 1560, 1561 en 1562) ten noordoosten van de Bosweg zijn voor de bescherming van ondergeschikt belang. Het bosperceel (met (rode) beuken en eiken) tussen huis en 'Zudde' bevindt zich op de plaats van het stuifduin, een langwerpige verhoging van het landschap. In het noordelijk deel ligt een open plek met twee cirkelsegmenten gescheiden door een recht pad, waaraan een boerderij ligt. De twee weilanden in het bos werden tot in de jaren zestig van de twintigste eeuw door boomgaarden in beslag genomen. Momenteel worden er weer fruitbomen ingeplant. Zuidelijk van de open plek langs de bosrand loopt een pad in landschapsstijl. In het oostelijke deel van het bosperceel, dat grenst aan het gazon achter het huis, bevinden zich restanten van rechte lanen met enkele rijen laanbomen (beuken en eiken), restanten van de classicistische aanleg.
Waardering
De tuin- en parkaanleg behorende tot de historische buitenplaats Schellerberg is van algemeen belang: -als representatief voorbeeld van een bewaard gebleven oudere formele lanenstelsel waarbinnen omstreeks het midden van de negentiende eeuw een landschappelijke aanleg werd gerealiseerd die in de loop der tijd werd uitgebreid en werd ontwikkeld; -vanwege het belang van de aanleg voor de geschiedenis van de tuin- en landschapsarchitectuur; -vanwege de, deels ook in detail, bewaard gebleven formele en landschappelijke structuren; -vanwege de functioneel-ruimtelijke relatie met de andere onderdelen van de buitenplaats.
English translation
The text above is the record as published by the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, in Dutch. The English below is a machine translation made by TreeAlive, not by the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed; it has not been checked by a person. Where the two differ, the original is the record. Report a translation error: privacy@treealive.com
Description
Description of component 2: (At Schellerbergweg 18 and 18A)
The HISTORIC GARDEN AND PARK LAYOUT of the historic country estate Schellerberg was laid out around the middle of the nineteenth century in the late landscape style, while preserving an older formal avenue system that survived from the classical layout. The avenues, which originally functioned as sight lines and now serve as screens, separate meadows and woodland parcels from one another. In the woods and along the woodland edges lie water features and winding paths. Over meadows and lawns various views in the direction of the Veluwe and Zwolle. In the classical layout the straight formal avenues, which were oriented diagonally to the front (the north side) of the house, functioned as sight lines towards the Peperbus and the city gates of Zwolle. On the south side too, towards the IJssel and the Veluwe, there was a sight line between trees. On the topographic and military map from 1851 it can be seen that this sight line was replaced by an orchard. Between 1800 and 1850 the owners of Schellerberg obtained a servitude of view extending as far as the Gelderse Heuvels. This cadastral fact prevents the view from the veranda on the rear side of the house from being obstructed without the permission of the owner. The relocation of the orchard to the front of the house will have taken place around 1850. The view on the rear side thereby became clear again. Around 1850 winding paths were laid out towards and in the wood and around the pond 'de Fles', so that a landscape park came into being. In the woodland parcel between the two avenues winding paths and lobular ponds were also laid out at that time. The initially narrow sight line to the south of the house was widened between 1911 and 1950. Even now the first view one has of the house is of the actual rear side of the house. The drive ran in 1851 still at a right angle from the Schellerallee to the house and was still a component of the classical layout. Halfway through the twentieth century the drive was redirected to the front of the house.
The house stands to the northwest of the Schellerbergweg (originally Schellerallee), somewhat short of the end of the originally dead-end road. It was built to the east of the dune, from which the estate takes its name. On both the front (north) and rear (south) sides of the house lawns have been laid out. To the north of the house two tree-lined avenues, the Ossenlandallee and the Torenallee. Between them meadows (originally a kitchen garden) and a woodland parcel with three water features. To the west of the Ossenlandallee a grass parcel and the 'Grote Hazelaar', a large meadow surrounded by tree-lined avenues. Entirely to the west a woodland parcel containing the pond ('de Fles'). To the south of the 'Grote Hazelaar' yet another woodland parcel containing, separated by a path, open circular segments with grasslands (originally orchards) and a section of newly planted fruit trees. The woodland edge that demarcates these segments on the south side is sometimes called 'De Berg'. This elevation in the landscape is the clearest remaining vestige of the dune. Entirely to the south of this part of the layout lies the Enk; an open meadow area with some avenues. The northern part of the layout is still strongly dominated by the formal avenue system. The avenues to the north of the house and the avenues around the 'Grote Hazelaar' have remained intact throughout the various phases of the park since the classical layout. They connected to the square around the house which disappeared in phases after 1785. Parts of the square remain in the woodland parcel to the west of the house. The first and northern part of the Schellerallee is flanked by a double row of avenue trees; from the Zandwetering some rows of avenue trees stand (both oak). At right angles to the Schellerallee lies the drive (with a single row of beeches on either side) towards the east side of the house. Halfway along the drive has stood since the early 20th century an entrance gate (renewed in 1996). Before this gate the drive curves towards the front (north) of the house. The drive leads in a curve past the animal enclosure and has a branch leading to the carriage house and the double servants' dwelling which lie to the northeast of the house. The lawn on the rear (south) side of the house is demarcated on either side by trees. On the west side these trees form part of a woodland parcel; on the east side stands a group of trees (with beeches and oaks). Partially in front of and beneath the trees stand the garden sculptures. From the house runs between the trees a view towards the Veluwe. The end of the Schellerenkweg, flanked by poplars, forms part of this view. The later-built coachman's dwelling (not protected) stands on the south side of the Bosweg, just out of view of the house. Along the Bosweg (S) and at some distance along the Schellerbergweg (E) the lawn is bounded by a hawthorn hedge. Another hedge is planted halfway across the lawn. On the front of the house a view runs diagonally across the lawn. The lawn is bounded by woodland parcels. On the east side stands the carriage house. Against the woodland edge lies a pond with a circular basin, a remnant of the classical layout. On either side of the winding path from the house to the carriage house stand shrubs. Behind the carriage house a solitary (a beech from 1850 or older). The view from the house runs over the former kitchen garden, now meadows and a small nursery of ornamental trees. Behind it lies a woodland parcel with three ponds in landscape style. The meadows and this woodland parcel (oaks, maples, beeches and red beeches) lie enclosed between the Torenallee (E) and the Ossenlandallee (W). Along the Ossenlandallee and Torenallee stand some rows of avenue trees (the original oaks along the Ossenlandallee have been replaced by ashes). The Ossenlandallee forms a screen in the landscape. The area behind the woodland parcel is important for protection as a green area. To the west of the Ossenlandallee lie two meadows separated by a straight path which forms the connection between the Ossenlandallee and 'Grote Hazelaar'. The southern meadow, the front 'Ossenland', is surrounded on three sides by tree-lined avenues. The rear 'Ossenland' (N) forms the transition to urban area. The so-called 'Grote Hazelaar', to the east of the Ossenlanden, consists of a large rectangular meadow, surrounded by four straight avenues remaining from the classical layout. One of the corners is cut off by a winding path in landscape style and part of the Bergjesallee (S) has been drawn into the wood. Of the several rows of avenue trees (oaks) the rows on the eastern and western inner sides around the Hazelaar were removed during the Second World War. Entirely on the west side the country estate is bounded by a water feature (the 'Fles'), situated in a woodland parcel (original coppice, now (marshy) oaks, willows, poplars, alders and chestnuts). The wood was transformed around 1850 into the 'English Work' by various winding paths in landscape style, which are now largely disappeared. A southern part of the wood was replaced between 1911 and 1931 by a meadow (the 'Zudde'). The double row of avenue trees (poplars) along the path to the south of this meadow has been felled (and newly planted with oaks). Originally a path wound from the wood further towards the house. The likewise winding Bosweg, which lies further south, appears on the map in 1911. The small woodland parcels (7, 8, 10, 1560, 1561 and 1562) to the northeast of the Bosweg are of subordinate importance for protection. The woodland parcel (with (red) beeches and oaks) between house and 'Zudde' is situated on the site of the dune, an elongated elevation of the landscape. In the northern part lies an open space with two circular segments separated by a straight path, on which a farm stands. The two meadows in the wood were occupied until the nineteen-sixties of the twentieth century by orchards. Currently fruit trees are being replanted. To the south of the open space along the woodland edge runs a path in landscape style. In the eastern part of the woodland parcel, which borders the lawn behind the house, remain sections of straight avenues with several rows of avenue trees (beeches and oaks), remains of the classical layout.
Valuation
The garden and park layout belonging to the historic country estate Schellerberg is of general importance: - as a representative example of a preserved older formal avenue system within which around the middle of the nineteenth century a landscape layout was realized that over time was expanded and developed; - because of the importance of the layout for the history of garden and landscape architecture; - because of the formal and landscape structures, partly also preserved in detail; - because of the functional-spatial relationship with the other components of the country estate.
Nearby in the register
- Boerderij, Bosweg 15Boerderijunder 1 mi
- SchellerbergKasteel, buitenplaatsunder 1 mi
- Tuinbeeld, Schellerbergweg bij 18Tuin, park en plantsoenunder 1 mi
- Koetshuis(L), Schellerbergweg 18 ABijgebouwen kastelen enz.under 1 mi
Other entries of the same register within about three miles of this one, by straight line.