Rijksmonumentenregister · Netherlands
De Koepel gevangenis
Breda, Noord-Brabant, Netherlands
The record
- Designation
- National monument (rijksmonument)
- Class
- Gerechtsgebouw
- Function
- Gevangenis
- Category
- onroerend gebouwd
- Built (approximately)
- 1890 - 1892
- Address
- Kloosterlaan 174, 4811 EE Breda
- Place
- Breda
- Province
- Noord-Brabant
- Country
- Netherlands
- Coordinates
- 51.59116, 4.78515
- Part of complex
- 519108
- Monument number
- 526085
Slide toward Today to fade the historical sheet and see the modern map underneath.
University Library, Vrije Universiteit AmsterdamUniversity Library, Vrije Universiteit AmsterdamDavid Rumsey Map Collection, Stanford LibrariesDavid Rumsey Map Collection, Stanford Libraries
4 historical maps cover this location, the earliest the 1875 map "Niederlande Und Belgien." (David Rumsey Map Collection, Stanford Libraries).
This monument in the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed's register ↗
The register's description
Omschrijving
Inleiding
Voormalige HUIS van BEWARING met CELLENVLEUGEL, nu Penitentiaire Inrichting voor Vrouwen. Dit onderdeel is in 1890 ontworpen samen met het aangrenzende Gerechtshof (zie onderdeel IX) en twee dienstwoningen aan de Kloosterlaan 168 en 170 (zie onderdelen XI en XII) door Willem Cornelis Metzelaar (1848-1918) zoon van rijksbouwmeester J.F. Metzelaar, die de erachter gelegen koepelgevangenis ontwierp.
Het Huis van Bewaring ligt aan de Kloosterlaan. Het heeft zijn hoofdingang in de rechter hoekrisaliet van het Gerechtshof. Onderdeel van het Huis van Bewaring is het aangrenzende Gerechtshof op de hoek van de Kloosterlaan 174 en de Nassaustraat 2.
De aanbesteding van beide onderdelen van het complex is op 16 december 1890. Het werk is gegund aan de aannemer B.W. Blecourt uit Almelo voor de bouwsom van f 229.975,00. Het Gerechtshof en het Huis van Bewaring worden op 15 augustus 1892 in gebruik genomen door de Minister van Justitie Du Tour van Belinchave. Op 4 september 1893 wordt het gerechtshof officieel geopend door de president van de rechtbank, mr. B. Hulshoff.
Enkele ruimten van het Huis van Bewaring waren in het Gerechtsgebouw gesitueerd. Het Huis van Bewaring is na 1960 enige malen uitgebreid en gewijzigd, waarbij onder andere vele bijgebouwen zijn opgetrokken en een nieuwe ommuring is gerealiseerd. In eenzelfde architectuur is in 1968 het cellengebouw naar het zuiden toe met vijf traveeën vergroot. Tevens wordt dan ook het interieur gemoderniseerd. De bestaande celvensters werden naar onderen vergroot.
Omschrijving
Het cellengebouw is een langwerpig drielaags gebouw (een lange vleugel) onder een zadeldak tussen getrapte topgevels. In de negentien traveeën brede voor- en achtergevel een middenrisaliet van drie traveeën breed eveneens onder een zadeldak tussen getrapte topgevels. Beide zadeldaken zijn flauw hellend en snijden elkaar in het midden. Ze zijn belegd met een zinken roevendak.
De gevels zijn opgetrokken uit handgevormde rode baksteen, gemetseld in kruisverband. De goten en gootklossen zijn uit hardsteen vervaardigd, evenals de dekplaten van de topgevels.
De geveltoppen zijn versierd met getrapte uitkragingen.
In de muuropeningen met gebogen strekken, ijzeren celvensters met een vijfentwintigruits roedenverdeling en gietijzeren lekdorpels. De cellen worden ontsloten vanuit een brede hoge middengang, waarin zich ter hoogte van de eerste en tweede etage ijzeren galerijen bevinden. De verlichting geschiedt door bovenlichten in de kapconstructie.
Op de begane grond in de middengang een bronzen appèlklok op klokkenstoel.
Waardering
De cellenvleugel met het voormalige Huis van Bewaring is van algemeen belang. Het geheel heeft cultuurhistorische waarden: het is van belang als bijzondere uitdrukking van de ontwikkeling van de rechtspraak en de visie van de overheid op de omgang met gedetineerden in de late negentiende eeuw; het is van belang als bijzondere uitdrukking van de typologische ontwikkeling van de gevangenis met nevengebouwen, in het bijzonder de uitwerking van het panopticale type; het is van belang als bijzondere uitdrukking van de technische ontwikkeling van de constructies in ijzer en hout; het is van belang wegens innovatieve waarde.
Het complex heeft architectuurhistorische waarden: het is van belang voor de geschiedenis van de architectuur en bouwtechniek vanwege de toepassing van voor de tijd geavanceerde technische mogelijkheden; het is van belang als voorbeeld van de toepassing van stijlelementen uit het verleden voor het representeren van de waardigheid van de rechtspraak en de gestrengheid in de bestraffing van gedetineerden; het is van bijzonder belang in het oeuvre van de architecten J.F. en W.C. Metzelaar; het is van belang wegens de hoogwaardige esthetische kwaliteiten van het ontwerp; het is van belang wegens de bijzondere samenhang tussen exterieur en interieuronderdelen.
Het complex heeft ensemblewaarden: het is van belang als essentieel onderdeel van een groter geheel, de singelbebouwing en de stadsuitleg van Breda, die cultuurhistorisch, architectuurhistorisch en stedenbouwkundig van nationaal belang is; het heeft bijzondere betekenis wegens de situering, verbonden met de ontwikkeling van de stad en heeft tevens betekenis voor het aanzien van de stad.
Gaafheid/herkenbaarheid: het complex is van belang wegens de architectonische gaafheid van ex- en interieur; het is van belang wegens de architectonische kwaliteit en de samenhang van de samenstellende onderdelen (hoofd- en bijgebouwen, hekwerken, e.d.).
Zeldzaamheid: het is van belang als voorbeeld van een belangwekkende en samenhangende typologische reeks van gebouwen die hiërarchisch gezien uiteenlopen van gevangenis en gerechtsgebouw tot dienstwoningen.
English translation
The text above is the record as published by the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, in Dutch. The English below is a machine translation made by TreeAlive, not by the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed; it has not been checked by a person. Where the two differ, the original is the record. Report a translation error: privacy@treealive.com
Description
Introduction
Former HOUSE OF DETENTION with CELL WING, now Penitentiary Institution for Women. This component was designed in 1890 together with the adjoining Court of Justice (see component IX) and two service dwellings at Kloosterlaan 168 and 170 (see components XI and XII) by Willem Cornelis Metzelaar (1848-1918) son of royal master builder J.F. Metzelaar, who designed the dome prison situated behind it.
The House of Detention is located on the Kloosterlaan. It has its main entrance in the right corner projection of the Court of Justice. Part of the House of Detention is the adjoining Court of Justice at the corner of Kloosterlaan 174 and Nassaustraat 2.
The tender for both components of the complex is dated 16 December 1890. The work was awarded to contractor B.W. Blecourt from Almelo for the construction sum of f 229,975.00. The Court of Justice and the House of Detention are put into use on 15 August 1892 by the Minister of Justice Du Tour van Belinchave. On 4 September 1893 the court building is officially opened by the president of the court, Mr. B. Hulshoff.
Some rooms of the House of Detention were located in the Court Building. The House of Detention was expanded and modified several times after 1960, during which among other things many outbuildings were erected and a new perimeter wall was realized. In the same architecture, in 1968 the cell building was enlarged to the south by five bays. At the same time the interior was also modernized. The existing cell windows were enlarged downwards.
Description
The cell building is an elongated three-storey building (a long wing) under a gabled roof between stepped gables. In the nineteen-bay wide front and rear facade a central projection of three bays wide likewise under a gabled roof between stepped gables. Both gabled roofs are shallowly pitched and intersect in the middle. They are covered with a zinc glazing-bar roof.
The facades are built of hand-moulded red brickwork, laid in English bond. The gutters and gutter blocks are made of hard stone, as are the coping plates of the stepped gables.
The gable tops are decorated with stepped corbelling.
In the wall openings with curved stretches, iron cell windows with a twenty-five-pane glazing-bar pattern and cast iron drip edges. The cells are accessed from a broad high central corridor, in which at the level of the first and second storeys there are iron galleries. Lighting is provided by fanlights in the roof truss structure.
On the ground floor in the central corridor a bronze roll-call bell on a bell-stand.
Valuation
The cell wing with the former House of Detention is of general interest. The whole has cultural-historical values: it is of importance as a particular expression of the development of the administration of justice and the government's view on the treatment of detainees in the late nineteenth century; it is of importance as a particular expression of the typological development of the prison with ancillary buildings, in particular the working out of the panoptical type; it is of importance as a particular expression of the technical development of iron and wood constructions; it is of importance because of its innovative value.
The complex has architectural-historical values: it is of importance for the history of architecture and building technique because of the application of advanced technical possibilities for the time; it is of importance as an example of the application of stylistic elements from the past to represent the dignity of the administration of justice and the severity in the punishment of detainees; it is of particular importance in the oeuvre of architects J.F. and W.C. Metzelaar; it is of importance because of the high aesthetic qualities of the design; it is of importance because of the special coherence between exterior and interior components.
The complex has ensemble values: it is of importance as an essential component of a larger whole, the ring development and the urban layout of Breda, which is of national importance culturally, architecturally and in terms of urban planning; it has special significance because of its location, linked to the development of the city and also has significance for the appearance of the city.
Integrity/recognizability: the complex is of importance because of the architectural integrity of exterior and interior; it is of importance because of the architectural quality and the coherence of the component parts (main and outbuildings, fencing, etc.).
Rarity: it is of importance as an example of an important and coherent typological series of buildings which, viewed hierarchically, range from prison and court building to service dwellings.
Nearby in the register
- De Koepel gevangenisGerechtsgebouwunder 1 mi
- De Koepel gevangenisDienstwoningunder 1 mi
- De Koepel gevangenisDienstwoningunder 1 mi
- De Koepel gevangenisDienstwoningunder 1 mi
Other entries of the same register within about three miles of this one, by straight line.