Rijksmonumentenregister · Netherlands
Woonhuis, Oranje Nassaulaan 11
's-Hertogenbosch, Noord-Brabant, Netherlands
The record
- Designation
- National monument (rijksmonument)
- Class
- Woonhuis
- Category
- onroerend gebouwd
- Built
- 1903
- Address
- Oranje Nassaulaan 11, 5211 AS 's-Hertogenbosch (and others)
- Place
- 's-Hertogenbosch
- Province
- Noord-Brabant
- Country
- Netherlands
- Coordinates
- 51.68943, 5.29551
- Monument number
- 522510
Slide toward Today to fade the historical sheet and see the modern map underneath.
University Library, Vrije Universiteit AmsterdamUtrecht University LibraryUniversity Library, Vrije Universiteit Amsterdam
3 historical maps cover this location, the earliest the 1904 map "Bl. 25 's-Hertogenbosch, 1904" (University Library, Vrije Universiteit Amsterdam).
This monument in the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed's register ↗
The register's description
Omschrijving
Inleiding.
In de wijk Het Zand gelegen voormalige HERENHUIZEN met achtererf, dat door een tuinmuur van de straat wordt afgescheiden. Het betreft zes tussenwoningen op drie percelen (11-13, 15, en 19-21), perceelsgewijs opgedeeld in een boven- en benedenwoning. Het blok wordt begrensd door de Oranje Nassaulaan, de Mayweg en belendende panden. De wijk Het Zand is vanaf circa 1890 aangelegd in een gebied tussen de oude binnenstad en het spoor en ontleent zijn naam aan de noodzakelijke ophoging van het terrein dat voor militaire inundaties was afgegraven. De woningen werden gerealiseerd door particulier initiatief en voornamelijk betrokken door welgestelde Bosschenaren. Vanaf de Stationsweg, de primaire hoofdas van Het Zand, neemt de rijkdom in ornamentiek van de bebouwing in noordelijke en zuidelijke richting af, hetgeen correspondeert met de oorspronkelijke grondprijzen en de sociale status van de voormalige eigenaren en bewoners.
De herenhuizen, thans nog steeds als woonhuis of als woonhuis annex dokterspraktijk in gebruik, werden gebouwd in 1903 door architect M. Heestermans. De toegepaste bouwstijl vertoont veel invloeden van de Art Nouveau. Voorliggend object is een vroeg voorbeeld van kalkzandsteenbouw, een kunststeen die enkel in de begintijd veel in buitengevels werd toegepast. De eerste Nederlandse fabriek voor de productie van kalkzandsteen verrees in 1898 in Oldenzaal. De achtergevels zijn op onderdelen gewijzigd en versoberd. De interieurs zijn ten dele gemoderniseerd.
Omschrijving.
De drie gedeeltelijk onderkelderde bakstenen panden beslaan elk een L-vormige plattegrond en tellen aan de Oranje Nassaulaan twee bouwlagen en een kapverdieping onder een voordakschild gedekt met leien in Maasdekking; aan de Mayweg drie bouwlagen onder een plat dak. Aan deze gevel diverse tweelaags uit- en aanbouwen onder plat met verschillende hoogten. Dakschilden aan de Oranje Nassaulaan afgezet met noklijsten en voorzien van dakkapellen met stolpvensters onder lessenaardak. In het plat dak enkele daklichten. De in kruisverband gemetselde panden zijn voornamelijk opgetrokken in grijze kalkzandsteen voor de voorgevels en baksteen voor de achtergevels. De asymmetrische voorgevels aan de Oranje Nassaulaan bestaan per tussenwoning uit twee traveeën. In de rechtertravee op de begane grond twee beglaasde en betraliede entreedeuren met panelen met daarboven een balkon voorzien van smeedijzeren balustrade. De linkertraveeën van de nummers 11-13 en 15-17 komen architectonisch overeen: een driezijdig gesloten erker over twee verdiepingen, waarop een balkon met smeedijzeren hekwerk, wordt bekroond met een dakopbouw met hoektorentjes en borstwering waarin zich de in een hoefijzerboog ingebedde balkondeuren bevinden. De linkertravee van nummer 19-21 risaleert en bevat op de verdieping een uitgebouwde houten rechthoekige erker op consoles, eveneens bekroond met een dakopbouw met torentjes, borstwering en toppilaster boven een in een hoefijzerboog ingebed venster. De gevels worden verder geleed en verlevendigd door het gebruik van rode verblendsteen voor versieringen als speklagen, ontlastingsbogen en siermetselwerk; hardsteen voor de vensterdorpels, entreetrappen, brievenbussen, consoles, speklagen, cordonlijst, plint, aanzetstenen, gevelornamenten en als afdeklaag en (smeed)ijzer voor de balkonbalustrades, kelderroosters en diverse sierankers. Gevelopeningen rechtgesloten of onder segment-, rond- of hoefijzerboog. Deels versoberde vensters met bovenlichten voorzien van glas-in-lood of kleine roedenverdeling. Onderlangs de gevelwand een gemetselde plint en bovenlangs een goot op klossen, deels opgenomen in een fries met siermetselwerk. Achtergevels eenvoudiger uitgevoerd. Drie- en (aangrenzende) tweelaags uitbouw waarop balkon. Smalle tweelaags aanbouw onder plat in kruisverband met sierlaag in blokverband, aan de Mayweg afgesloten met een trapgevel waarop natuurstenen afdeklaag (bij nummer 15-17 gesloopt). Goot met bloktandlijst. Gevelopeningen onder segmentboog, strek of ijzeren latei met onder meer rechtgesloten T-vormige schuifvensters, grote samengestelde serrevensters en blindvensters. Een tuinmuur scheidt de percelen van de Mayweg. De (versoberde) muur, waarin getoogde houten klampdeuren toegang verschaffen tot het achtererf, is gemetseld in kruisverband met een sierlaag in blokverband en bekroond met een ezelsrug op een bloktandlijst. De opzet van de plattegronden is redelijk herkenbaar bewaard gebleven. Direct achter de entrees van de bovenwoningen volgt de trap naar de verdieping met grote (nu deels versoberde) kamer-en-suite. Benedenwoningen met een lange gang naar de aanbouw op het achtererf. Van de gemoderniseerde interieurs zijn onder meer van belang: originele kelders, deels met paneeldeur, plavuizenvloer en troggewelfjes; keukens met (restanten) schouwbalken en spekkastjes; hallen met enkele geprofileerde deurlijsten en paneeldeuren; woonvertrekken met enkele stucmedaillons, -lijsten en marmeren schouwen; trapportalen, deels met sierlijk gesneden trapbalusters.
Waardering.
Het zestal herenhuizen is van algemeen belang. Het object bezit cultuurhistorische waarden als voorbeeld van woningen voor de meer welgestelden. De sociale status is nauw verbonden met de situering in stedenbouwkundige context. Daarnaast omdat het object als onderdeel van de eerste stadsuitbreiding buiten de wallen een belangrijke fase vertegenwoordigt in de stedenbouwkundige ontwikkeling van Den Bosch. Het object heeft architectuurhistorische waarden vanwege het belang van de stijl en het bouwmateriaal (voorbeeld vroege kalkzandsteenbouw) voor de geschiedenis van de architectuur en bouwtechniek. Verder vanwege de hoogwaardige esthetische kwaliteiten van het architectonisch ontwerp, de verzorgde ornamentiek en de detaillering van de gevels. Het object heeft ensemblewaarden als onderdeel van de historische verkaveling langs een van de hoofdwegen van de wijk Het Zand. Er bestaat een stilistische en architectonische relatie met belendende bebouwing. Het object is van belang wegens de gaafheid van de hoofdvorm en enkele bewaard gebleven elementen uit het interieur en draagt bij tot de visuele en structurele gaafheid van de als stadsgezicht beschermde wijk Het Zand.
English translation
The text above is the record as published by the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, in Dutch. The English below is a machine translation made by TreeAlive, not by the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed; it has not been checked by a person. Where the two differ, the original is the record. Report a translation error: privacy@treealive.com
Description
Introduction.
Located in the district Het Zand, former TOWNHOUSES with rear courtyard, separated from the street by a garden wall. This concerns six terraced houses on three plots (11-13, 15, and 19-21), subdivided plot by plot into an upper and lower dwelling. The block is bounded by Oranje Nassaulaan, Mayweg and adjoining properties. The district Het Zand was laid out from approximately 1890 in an area between the old town centre and the railway and derives its name from the necessary raising of the terrain that had been excavated for military inundations. The houses were realised by private initiative and primarily occupied by prosperous residents of Den Bosch. From Stationsweg, the primary main axis of Het Zand, the wealth of ornamentation of the built environment decreases in northerly and southerly directions, which corresponds with the original land prices and the social status of the former owners and residents.
The townhouses, still in use today as a dwelling or as a dwelling combined with a doctor's practice, were built in 1903 by architect M. Heestermans. The applied building style shows many influences of Art Nouveau. The present object is an early example of calcium silicate brick construction, an artificial stone which was only applied extensively in external facades in the early period. The first Dutch factory for the production of calcium silicate brick was established in 1898 in Oldenzaal. The rear facades have been altered and simplified in parts. The interiors have been partially modernised.
Description.
The three partially cellared brick buildings each have an L-shaped plan and comprise on Oranje Nassaulaan two storeys and an attic storey under a roof slope covered with slates in Maas bond; on Mayweg three storeys under a flat roof. Various two-storey projecting and attached extensions under flat roofs of different heights on this facade. Roof slopes on Oranje Nassaulaan finished with ridge tiles and provided with roof dormers with hipped roof windows under a sloping roof. Several skylights in the flat roof. The buildings laid in stretcher bond are predominantly constructed in grey calcium silicate brick for the front facades and brick for the rear facades. The asymmetrical front facades on Oranje Nassaulaan consist per terraced house of two bays. In the right bay on the ground floor two glazed and barred entrance doors with panels with a balcony above provided with wrought-iron balustrade. The left bays of numbers 11-13 and 15-17 are architecturally consistent: a three-sided closed bay window over two storeys, on which a balcony with wrought-iron railings, is crowned with a roof structure with corner turrets and parapet wall in which are located the entrance doors embedded in a horseshoe arch. The left bay of number 19-21 projects and contains on the upper storey a projecting wooden rectangular bay window on consoles, likewise crowned with a roof structure with turrets, parapet wall and top pilaster above a window embedded in a horseshoe arch. The facades are further articulated and enlivened by the use of red brick facing for decorations such as banding, relieving arches and ornamental masonry; hard stone for window sills, entrance steps, letterboxes, consoles, banding, cornice, plinth, corner stones, facade ornaments and as cladding and (wrought) iron for the balcony balustrades, cellar grilles and various ornamental wall anchors. Facade openings straight-sided or under segment, round or horseshoe arch. Partly simplified windows with fanlights provided with leaded glass or small glazing bars. Along the lower facade wall a rendered plinth and along the upper side a gutter on corbels, partly incorporated in a frieze with ornamental masonry. Rear facades simpler in execution. Three- and (adjacent) two-storey projections with balcony. Narrow two-storey attached extension under flat roof in stretcher bond with decorative band in block bond, finished at Mayweg with a stepped gable with natural stone cladding (demolished at number 15-17). Gutter with decorative tooth band. Facade openings under segment arch, straight or iron lintel with among others straight-sided T-shaped sash windows, large composite greenhouse windows and blind windows. A garden wall separates the plots from Mayweg. The (simplified) wall, in which arched wooden clamping doors provide access to the rear courtyard, is laid in stretcher bond with a decorative band in block bond and crowned with a roof ridge on a decorative tooth band. The layout of the plans has been reasonably well preserved. Directly behind the entrances of the upper dwellings follows the staircase to the upper storey with large (now partly simplified) connecting rooms. Lower dwellings with a long corridor to the extension on the rear courtyard. Of the modernised interiors, the following are of note among others: original cellars, partly with panelled door, tiled floor and barrel-vault ceilings; kitchens with (remains of) structural beams and spice cupboards; halls with some moulded door frames and panelled doors; living rooms with some stucco medallions, mouldings and marble fireplaces; stair halls, partly with elegantly carved stair balusters.
Valuation.
The group of six townhouses is of general importance. The object possesses cultural-historical values as an example of dwellings for the more affluent. The social status is closely linked with the positioning in its urban design context. Furthermore, as part of the first city expansion outside the ramparts, the object represents an important phase in the urban design development of Den Bosch. The object has architectural-historical values on account of the importance of the style and building material (example of early calcium silicate brick construction) for the history of architecture and building techniques. Further on account of the high aesthetic qualities of the architectural design, the careful ornamentation and the detailing of the facades. The object has ensemble values as part of the historic plot division along one of the main roads of the district Het Zand. There is a stylistic and architectural relationship with adjoining buildings. The object is important on account of the integrity of the main form and some preserved elements from the interior and contributes to the visual and structural integrity of the district Het Zand which is protected as a historic townscape.
Nearby in the register
- Woonhuis, Oranje Nassaulaan 23Woonhuisunder 1 mi
- Woonhuis, Oranje Nassaulaan 7Woonhuisunder 1 mi
- Woonhuis, Julianaplein 1Woonhuisunder 1 mi
- Woonhuis, Oranje Nassaulaan 18Woonhuisunder 1 mi
Other entries of the same register within about three miles of this one, by straight line.