Rijksmonumentenregister · Netherlands
Woonhuis, Oranje Nassaulaan 1
's-Hertogenbosch, Noord-Brabant, Netherlands
The record
- Designation
- National monument (rijksmonument)
- Class
- Woonhuis
- Category
- onroerend gebouwd
- Built
- 1903
- Address
- Oranje Nassaulaan 1, 5211 AR 's-Hertogenbosch (and others)
- Place
- 's-Hertogenbosch
- Province
- Noord-Brabant
- Country
- Netherlands
- Coordinates
- 51.68993, 5.29577
- Monument number
- 522508
Slide toward Today to fade the historical sheet and see the modern map underneath.
University Library, Vrije Universiteit AmsterdamUtrecht University LibraryUniversity Library, Vrije Universiteit Amsterdam
3 historical maps cover this location, the earliest the 1904 map "Bl. 25 's-Hertogenbosch, 1904" (University Library, Vrije Universiteit Amsterdam).
This monument in the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed's register ↗
The register's description
Omschrijving
Inleiding.
In de wijk Het Zand gelegen woonblok bestaande uit een drietal voormalige HERENHUIZEN met achtererf, begrensd door de Oranje Nassaulaan, de Verlengde Luybenstraat, het Stationsplein en het achtererf van belendende bebouwing. De wijk Het Zand is vanaf circa 1890 aangelegd in een gebied tussen de oude binnenstad en het spoor en ontleent zijn naam aan de noodzakelijke ophoging van het terrein dat voor militaire inundaties was afgegraven. De woningen werden gerealiseerd door particulier initiatief en voornamelijk betrokken door welgestelde Bosschenaren. Vanaf de Stationsweg, de primaire hoofdas van Het Zand, neemt de rijkdom in ornamentiek van de bebouwing in noordelijke en zuidelijke richting af, hetgeen correspondeert met de oorspronkelijke grondprijzen en de sociale status van de voormalige eigenaren en bewoners.
De herenhuizen, thans grotendeels als kantoren in gebruik, werden gebouwd in 1903 door de uit België afkomstige architect J. Dony. Dony ontwierp in diverse stijlen. De toegepaste bouwstijl vertoont veel invloeden van de Neo-Renaissance. Nummer 1 werd gebouwd in opdracht van F. van Lanschot; de nummers 3 en 5, die qua architectonische detaillering één geheel vormen, in opdracht van mejuffrouw W. van Lanschot. De belangrijkste bouwkundige wijzigingen zijn aangebracht bij de aanpassing tot kantoorruimte. Op de tweede bouwlaag zijn de panden door middel van een nauwe doorgang met elkaar verbonden. Met name nummer 1 is inwendig gewijzigd en versoberd; het interieur van nummer 3 is het best bewaard gebleven. Aan de gewijzigde en versoberde achterzijde diverse een- en tweelaags aanbouwen als uitbreidingen of als vervangingen van oorspronkelijke uitbouwen.
Omschrijving.
De gedeeltelijk onderkelderde bakstenen panden beslaan een rechthoekige (nummers 3 en 5) of nagenoeg vierkante (nummer 1) plattegrond en tellen aan de Oranje Nassaulaan en een deel van de Verlengde Luybenstraat twee bouwlagen en een kapverdieping onder een met Maasleien gedekt omlopend schilddak (nummer 3 nieuw gedekt), bestaande uit een lang dakschild aan de straatzijde en een kort dakschild aan de achterzijde. Aan de minder representatieve zijden (Stationsplein) tellen de huizen drie en deels vier bouwlagen onder een plat dak dat aansluit op de korte dakschilden. In de dakschilden een aankappende trapgevel en twee samengestelde topgevels met toppilasters, verder dakkapellen met overstekend door leien gedekt omlopend schilddakje en decoratief gemetselde schoorstenen, deels met speklagen en smeedijzeren sierankers. Nokbekroningen met pironnen. In het plat dak diverse daklichten, bij nummer 5 origineel bewaard gebleven. De met knipvoegen in kruisverband gemetselde panden worden (met name aan de representatieve zijden) verlevendigd door het gebruik van rood, groen en geel geglazuurde baksteen en rode verblendsteen voor speklagen, siermetselwerk en toepassing in ontlastingsbogen; verder hardsteen voor entreetrappen, plinten, dorpels, cordon- , water- en tandlijsten, sluit- en aanzetstenen, balkonconsoles en ter afdekking van en als sierstuk op topgevels. Gevelopeningen en entreeportieken rechtgesloten of onder segment-, rond-, hoefijzer- of korfboog. Bovenlangs de gevels een geprofileerde goot op klossen, deels opgenomen in een fries met siermetselwerk. Onderlangs de gevels een hardstenen plint met diverse kelderlichten voorzien van smeedijzeren, deels getordeerde diefijzers en ruitvormige roosters. Elk voormalig herenhuis bezit aan de asymmetrisch opgebouwde voorzijde (Oranje Nassaulaan) een entreeportiek in de eerste bouwlaag, een uitbuikend smeedijzeren balkon in de tweede bouwlaag en een topgevel in de pseudo-kapverdieping. Nummer 1 telt vier traveeën, waarvan de linker twee licht risaleren. De plint is gedeeltelijk gebosseerd. Diverse typen vensters, deels met glas-in-lood bovenlichten. Ontlastingsbogen omzoomd met natuurstenen sierlijsten. Nummer 3 telt drie traveeën. Bovenlichten met kleine roedenverdeling, gietijzeren balkonconsoles, beglaasde en betraliede dubbele entreedeur met panelen. Het hoekpand nummer 5 telt drie traveeën, waarvan de linkse hoektravee is afgeschuind, hetgeen kenmerkend is voor de hoekoplossingen van de bouwblokken in het Zand. Bovenlichten met kleine roedenverdeling, bij het balkon -dat stilistische invloed toont van de Art Nouveau- verspringend. Entreedeur als voornoemd bij nummer 3. Linker gevel aan de Verlengde Luybenstraat versoberd. Detaillering als voornoemd. Origineel venster op de begane grond. Opklimmende trappartij dekt de overgang van pseudo-kap naar plat dak af. Rechter gevel (bij nummer 1) op begane grond versoberd. Centraal ter plaatse van het trappenhuis twee boven elkaar geplaatste, betraliede vensters. Achtergevels en oorspronkelijke opstallen achtererf grotendeels gewijzigd en versoberd evenals de oorspronkelijke tuinmuur met ezelsrug.
De opzet van de plattegronden is bewaard gebleven. Bij nummer 1 loopt vanaf de entree een middengang naar een achterdeur; halverwege de gang begint ter rechterzijde het trapportaal. Bij de nummers 3 en 5 is de trap naar de verdiepingen direct achter de toegangsdeuren gelegen; naast de trap op de begane grond een kamer-en-suite met versoberde en gewijzigde erker- en keukenuitbouw aan de achterzijde. Van de deels versoberde interieurs zijn o.a. vermeldenswaard: kelders (mangelkamer, kolen-, wijn- en provisiekelder) met troggewelven tussen profielijzer en balkenplafonds; vestibule met tochtdeuren; hal met paneeldeuren en resten van marmeren plinten; trappenhuis met decoratief gesneden trapbalusters en daklicht op bovenste verdieping met geometrische roedenverdeling; vertrekken met plafonds voorzien van stucwerk en -lijsten en herplaatste marmeren schouw.
Waardering.
Het drietal voormalige herenhuizen is van algemeen belang. Het object bezit cultuurhistorische waarden als voorbeeld van woningen voor de meer welgestelden. Deze sociale status is nauw verbonden met de situering in stedenbouwkundige context. Daarnaast omdat het object als onderdeel van de eerste stadsuitbreiding buiten de wallen een belangrijke fase vertegenwoordigt in de stedenbouwkundige ontwikkeling van Den Bosch. Het object heeft architectuurhistorische waarden vanwege het belang van de gehanteerde stijl binnen het oeuvre van architect Dony. Verder vanwege de hoogwaardige esthetische kwaliteiten van het architectonisch ontwerp en de verzorgde ornamentiek en afwisselende detaillering in de gevels en delen van het interieur. Het object heeft ensemblewaarden als onderdeel van de historische verkaveling langs een van de hoofdwegen van de wijk Het Zand. Er bestaat een sterke stilistische en architectonische relatie met belendende bebouwing, onder andere gelegen in de juxtapositie van de afgeschuinde hoeken. Het object is van belang wegens de architectonische gaafheid van de hoofdvorm en de bewaard gebleven elementen uit het interieur en draagt bij tot de visuele en structurele gaafheid van de wijk Het Zand.
English translation
The text above is the record as published by the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, in Dutch. The English below is a machine translation made by TreeAlive, not by the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed; it has not been checked by a person. Where the two differ, the original is the record. Report a translation error: privacy@treealive.com
Description
Introduction.
A residential block located in the Het Zand neighbourhood consisting of three former mansions with rear grounds, bounded by the Oranje Nassaulaan, the Verlengde Luybenstraat, the Stationsplein and the rear grounds of adjoining buildings. The Het Zand neighbourhood has been developed since approximately 1890 in an area between the old city centre and the railway and derives its name from the necessary raising of the terrain that had been excavated for military inundations. The houses were realised by private initiative and were mainly acquired by wealthy residents of Den Bosch. Starting from the Stationsweg, the primary main axis of Het Zand, the richness in ornamentation of the buildings decreases in northerly and southerly directions, which corresponds with the original land prices and the social status of the former owners and inhabitants.
The mansions, now largely in use as offices, were built in 1903 by the Belgian-born architect J. Dony. Dony designed in various styles. The applied building style shows many influences of the Neo-Renaissance. Number 1 was built on behalf of F. van Lanschot; numbers 3 and 5, which form a unified whole in terms of architectural detailing, on behalf of Miss W. van Lanschot. The most important structural modifications were made in the adaptation to office space. On the second storey the properties are connected to each other by means of a narrow passage. In particular number 1 has been internally altered and simplified; the interior of number 3 has been best preserved. On the altered and simplified rear side various one- and two-storey extensions as enlargements or as replacements of original outbuildings.
Description.
The partially cellared brick properties occupy a rectangular (numbers 3 and 5) or nearly square (number 1) floor plan and comprise two storeys and a roof space storey beneath a Maas slate-covered surrounding hipped roof (number 3 newly covered) on the Oranje Nassaulaan and part of the Verlengde Luybenstraat, consisting of a long roof slope on the street side and a short roof slope on the rear side. On the less representative sides (Stationsplein) the houses comprise three and partly four storeys beneath a flat roof that connects to the short roof slopes. In the roof slopes an adjoining stepped gable and two composite gable tops with top pilasters, further roof dormers with overhanging slate-covered surrounding hipped rooflets and decoratively brickwork chimneys, partly with brickwork courses and wrought-iron ornamental wall anchors. Ridge decorations with decorative finials. In the flat roof various roof lights, at number 5 originally preserved. The properties, laid in stretcher bond with cut joints, are enlivened (particularly on the representative sides) by the use of red, green and yellow glazed brick and red facing brick for brickwork courses, ornamental brickwork and application in relieving arches; further hard stone for entrance steps, plinths, lintels, cordon, drip and tooth mouldings, closing and setting stones, balcony brackets and for covering and as ornamental element on gable tops. Building openings and entrance porticoes straight-sided or beneath segment, round, horseshoe or basket arches. Along the top of the facades a profiled gutter on consoles, partly incorporated in a frieze with ornamental brickwork. Along the bottom of the facades a hard stone plinth with various cellar lights furnished with wrought-iron, partly twisted security bars and diamond-shaped grilles. Each former mansion possesses on the asymmetrically constructed front (Oranje Nassaulaan) an entrance portico on the first storey, a projecting wrought-iron balcony on the second storey and a gable top in the pseudo-roof space storey. Number 1 comprises four bays, of which the left two project slightly. The plinth is partly rusticated. Various types of windows, partly with stained-glass fanlights. Relieving arches bordered with natural stone ornamental mouldings. Number 3 comprises three bays. Fanlights with small glazing bars, cast-iron balcony brackets, glazed and barred double entrance door with panels. The corner property number 5 comprises three bays, of which the left corner bay is chamfered, which is characteristic of the corner solutions of the building blocks in Het Zand. Fanlights with small glazing bars, at the balcony –which shows stylistic influence of Art Nouveau– staggered. Entrance door as mentioned for number 3. Left facade on the Verlengde Luybenstraat simplified. Detailing as mentioned. Original window on the ground floor. Rising stair flight covers the transition from pseudo-roof space to flat roof. Right facade (at number 1) on ground floor simplified. Centrally at the location of the stairwell two barred windows placed one above the other. Rear facades and original outbuildings on the rear grounds largely altered and simplified as well as the original garden wall with coping.
The layout of the floor plans has been preserved. At number 1 from the entrance a central passage runs to a rear door; halfway along the passage the stairwell begins on the right side. At numbers 3 and 5 the stair to the upper storeys is located directly behind the entrance doors; next to the stair on the ground floor a room-en-suite with simplified and altered bay and kitchen extension on the rear side. Of the partly simplified interiors the following are particularly noteworthy: cellars (mangle room, coal, wine and provisions cellars) with barrel vaults between profiled ironwork and beam ceilings; vestibule with draught doors; hall with panelled doors and remnants of marble plinths; stairwell with decoratively carved stair balusters and roof light on upper storey with geometric glazing bars; rooms with ceilings furnished with stucco and cornices and relocated marble fireplaces.
Valuation.
The three former mansions are of general importance. The property has cultural historical values as an example of houses for the more affluent. This social status is closely linked to the situation in its urban planning context. Furthermore because the property, as part of the first urban expansion beyond the city walls, represents an important phase in the urban development of Den Bosch. The property has architectural historical values because of the importance of the style employed within the oeuvre of architect Dony. Furthermore because of the high-quality aesthetic qualities of the architectural design and the carefully executed ornamentation and varied detailing in the facades and parts of the interior. The property has ensemble values as part of the historic plot division along one of the main roads of the Het Zand neighbourhood. There is a strong stylistic and architectural relationship with adjoining buildings, among others located in the juxtaposition of the chamfered corners. The property is important because of the architectural integrity of the main form and the preserved elements from the interior and contributes to the visual and structural integrity of the Het Zand neighbourhood.
Nearby in the register
- Woonhuis, Stationsplein 2Woonhuisunder 1 mi
- Woonhuis, Oranje Nassaulaan 7Woonhuisunder 1 mi
- Woonhuis, Stationsplein 4Woonhuisunder 1 mi
- Woonhuis, Oranje Nassaulaan 8Woonhuisunder 1 mi
Other entries of the same register within about three miles of this one, by straight line.