Rijksmonumentenregister · Netherlands
Woonhuis, Oranje Nassaulaan 4
's-Hertogenbosch, Noord-Brabant, Netherlands
The record
- Designation
- National monument (rijksmonument)
- Class
- Woonhuis
- Category
- onroerend gebouwd
- Built
- 1897
- Address
- Oranje Nassaulaan 4, 5211 AW 's-Hertogenbosch (and others)
- Place
- 's-Hertogenbosch
- Province
- Noord-Brabant
- Country
- Netherlands
- Coordinates
- 51.69009, 5.29635
- Monument number
- 522499
Slide toward Today to fade the historical sheet and see the modern map underneath.
University Library, Vrije Universiteit AmsterdamUtrecht University LibraryUniversity Library, Vrije Universiteit Amsterdam
3 historical maps cover this location, the earliest the 1904 map "Bl. 25 's-Hertogenbosch, 1904" (University Library, Vrije Universiteit Amsterdam).
This monument in the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed's register ↗
The register's description
Omschrijving
Inleiding.
In de wijk Het Zand gelegen voormalige HERENHUIZEN met achtererf. Het betreft een als één architectonisch ensemble ontworpen bouwblok met vier woningen, begrensd door de Oranje Nassaulaan, belendende panden en een binnenterrein. In een groter verband maakt het bouwblok deel uit van het in zijn geheel door Dony ontworpen carré aan de Stationsweg, Oranje Nassaulaan Luybenstraat en Van der Does de Willeboissingel. De wijk Het Zand is vanaf circa 1890 aangelegd in een gebied tussen de oude binnenstad en het spoor en ontleent zijn naam aan de noodzakelijke ophoging van het terrein dat voor militaire inundaties was afgegraven. De woningen werden gerealiseerd door particulier initiatief en voornamelijk betrokken door welgestelde Bosschenaren. Vanaf de Stationsweg, de primaire hoofdas van Het Zand, neemt de rijkdom in ornamentiek van de bebouwing in noordelijke en zuidelijke richting af, hetgeen correspondeert met de oorspronkelijke grondprijzen en de sociale status van de toenmalige eigenaren en bewoners. De herenhuizen, thans nog ten dele als woonhuis in gebruik, werden ontworpen in 1897 door de oorspronkelijk uit België afkomstige architect J. Dony in opdracht van maatschappij de Stationsweg. Als zoveel architecten uit de 19de eeuw ontwierp Dony in diverse stijlen. De toegepaste bouwstijl vertoont veel invloeden van de neorenaissance. Bij het voormalige nummer 2 is op de begane grond een modern etalagevenster geplaatst dat de symmetrische opzet doorbreekt. Een gevelreiniging heeft tot een afwijkende kleur en een versoberde ornamentiek geleid. De voormalige nummers 6 en 8 zijn inwendig met elkaar verbonden, evenals met het later aangebouwde eenlaags volume aan de rechtergevel (voormalig open erf). De voordeuren zijn vervangen. De interieurs zijn ten dele gemoderniseerd.
Omschrijving.
De vier gedeeltelijk onderkelderde bakstenen panden beslaan ieder een L-vormige plattegrond en tellen twee bouwlagen en een kapverdieping onder een samengesteld dak, bestaande uit afgeplatte tent-, en schilddaken met gelijke dakvoet maar gevarieerde noklijn. Dakvoet met deels omlopende, geprofileerde goot op gesneden klossen; noklijn afgezet met overstekende dito goot. Dakschilden gedekt met schubleien in Maasdekking, deels ook met leien, gesmoorde bouletpannen en nieuwe rode mastiektegels. Diverse dakkapellen, deels met originele kleine roedenverdeling, onder met zink of blokleien gedekte, overstekende schild- en tentdakjes.
Het symmetrische front van de met geknipte voeg in kruisverband gemetselde panden heeft hoekrisalieten en een middenrisaliet, bekroond met een samengestelde topgevel met aan weerszijden een balustrade. Bekroningen met siervazen, topmedaillon vermeldt 1897. Het voorfront telt twaalf traveeën waarvan de traveeën met de entrees terugliggen. De hoekpanden zijn evenals de middenpanden spiegelbeeldig in opzet en plattegrond. De voorgevels worden verlevendigd door het gebruik van hardsteen voor de plint, dorpels, gevelornamenten en gevelbekroningen; natuursteen voor lijsten, kraagstenen, en (deels afgeplatte of gebouchardeerde) diamantkoppen; gecementeerde speklagen, aanzet-, vorm- en sluitstenen; en tenslotte geel, rood of donkerblauw gekleurde baksteen voor sierverbanden in boogvelden, ontlastingsbogen, een fries onder de goot van de hoekvolumes en een boogfries onder de centrale topgevel. Gevelopeningen onder segment-, korf- en rondbogen waarin rechtgesloten, afgebiljoende, vensterkozijnen met schuifvensters, op de verdieping nog deels origineel met T-vormige ramen. Bovenlichten deels met glas-in-lood en deels met decoratief gesneden houten raamroeden.
Het vrij liggende bovenste deel van de rechter gevel en de achtergevel zijn overeenkomstig, doch soberder gedetailleerd. In de rechter gevel diverse sierankers. De opzet van de plattegronden is herkenbaar bewaard gebleven. Entree met gang naar de keukenuitbouw aan de achterzijde en bordestrap naar de verdieping. Aan de gang gelegen kamer-en-suite met serre aan de achterzijde (deels gewijzigd). Van de interieurs, het best bewaard gebleven bij, zijn onder meer van belang: kelders met troggewelfjes; hallen deels met paneeldeuren, geprofileerde deurlijsten en originele dorpels; trapportalen deels met decoratief gesneden balusters; keukens deels met versoberde schouw, schouwbalken en tegelwand; woonvertrekken deels met schuifdeuren voorzien van glas-in-lood, muurkasten, vensterblinden met panelen, marmeren schouwen en enkele stuclijsten en -medaillons.
Waardering.
Het blok herenhuizen is van algemeen belang. Het object bezit cultuurhistorische waarden als voorbeeld van woningen voor de meer welgestelde inwoners. De sociale status is nauw verbonden met de situering in stedenbouwkundige context. Verder omdat het object als onderdeel van de eerste stadsuitbreiding buiten de wallen een belangrijke fase vertegenwoordigt in de stedenbouwkundige ontwikkeling van Den Bosch. Het object heeft daarnaast cultuurhistorische waarde vanwege het belang van de gekoppelde, spiegelsymmetrische plattegronden en verschijningsvorm voor de typologische ontwikkeling van het grootschalige herenhuis. Het object heeft architectuurhistorische waarden vanwege de hoogwaardige esthetische kwaliteiten van het architectonisch ontwerp, de verzorgde ornamentiek en de detaillering van de gevels en delen van het interieur. Het object heeft ensemblewaarden als onderdeel van de historische blokverkaveling langs een van de hoofdwegen van de wijk Het Zand. Er bestaat een stilistische en architectonische relatie met belendende bebouwing. In groter verband maakt het object deel uit van het in zijn geheel door J. Dony ontworpen bouwblok aan de Stationsweg, Van der Does de Willeboissingel en Luybenstraat. Het object is van belang wegens de gaafheid van de hoofdvorm en diverse bewaard gebleven elementen uit het interieur en draagt bij tot de visuele en structurele gaafheid van de wijk Het Zand.
English translation
The text above is the record as published by the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, in Dutch. The English below is a machine translation made by TreeAlive, not by the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed; it has not been checked by a person. Where the two differ, the original is the record. Report a translation error: privacy@treealive.com
Description
Introduction.
Former MANSIONS with backyard situated in the district Het Zand. It concerns a building block designed as a single architectural ensemble with four dwellings, bounded by the Oranje Nassaulaan, adjoining properties and an inner courtyard. In a broader context, the building block forms part of the square designed in its entirety by Dony at the Stationsweg, Oranje Nassaulaan, Luybenstraat and Van der Does de Willeboissingel. The district Het Zand has been developed from approximately 1890 in an area between the old inner city and the railway, and takes its name from the necessary raising of the ground that had been excavated for military inundations. The dwellings were realised through private initiative and were predominantly occupied by wealthy residents of Den Bosch. From the Stationsweg, the primary main axis of Het Zand, the richness of ornamentation of the buildings decreases in northerly and southerly directions, which corresponds with the original ground prices and the social status of the then owners and residents. The mansions, still partly in use as dwellings, were designed in 1897 by the architect J. Dony, originally from Belgium, on behalf of the Stationsweg company. Like many architects of the 19th century, Dony worked in various styles. The applied architectural style shows many influences of the neo-Renaissance. At the former number 2, a modern shop window has been placed on the ground floor which breaks the symmetrical layout. A facade cleaning has resulted in a divergent colour and simplified ornamentation. The former numbers 6 and 8 are internally connected to each other, as well as to the later built single-storey volume on the right facade (former open courtyard). The front doors have been replaced. The interiors have been partly modernised.
Description.
The four partially vaulted brick properties each cover an L-shaped floor plan and have two storeys and a roof storey under a composite roof, consisting of truncated tent and hipped roofs with equal roof eave but varied ridgeline. Roof eave with partly continuous, moulded gutter on cut corbels; ridgeline marked off with overhanging gutter likewise. Roof tiles covered with slate in Dutch bond, partly also with slates, suppressed curved pantiles and new red mastic tiles. Various roof dormers, some with original small glazing bars, underneath covered with zinc or block slates, overhanging hipped and tent roof tiles.
The symmetrical front of the properties laid in toothed joint in cross bond has corner risalits and a central risalit, crowned with a composite stepped gable with a balustrade on either side. Crownings with ornamental vases, top medallion commemorates 1897. The front elevation comprises twelve bays of which the bays with the entrances are recessed. The corner properties are, like the middle properties, mirror-image in layout and floor plan. The front facades are enlivened by the use of hard stone for the plinth, sills, facade ornaments and facade crownings; natural stone for mouldings, corbels, and (partly flattened or pitched-faced) ashlar blocks; cemented spalling, base-, moulded and closing stones; and finally yellow, red or dark blue coloured brick for decorative bonds in arch fields, relieving arches, a frieze under the cornice of the corner volumes and an arch frieze under the central stepped gable. Facade openings under segment, basket and round arches containing square-edged, rebated window frames with sash windows, on the first floor still partly original with T-shaped windows. Fanlights partly with leaded glass and partly with decoratively cut wooden glazing bars.
The freely standing upper part of the right facade and the rear facade are corresponding, though more soberly detailed. In the right facade various ornamental wall anchors. The layout of the floor plans has been recognisably preserved. Entrance with hallway to the kitchen extension at the rear and main staircase to the first floor. Off the hallway a room en suite with conservatory at the rear (partly altered). Of the interiors, best preserved are among others: cellars with barrel vaults; halls partly with panelled doors, moulded door architraves and original sills; staircase halls partly with decoratively carved balusters; kitchens partly with simplified chimney, chimney beams and tiled wall; living rooms partly with sash doors equipped with leaded glass, wall cupboards, window blinds with panels, marble fireplaces and some stucco mouldings and medallions.
Valuation.
The block of mansions is of general importance. The object possesses cultural-historical values as an example of dwellings for the more affluent residents. The social status is closely linked to the positioning in an urban planning context. Furthermore because the object, as part of the first urban expansion outside the walls, represents an important phase in the urban planning development of Den Bosch. The object furthermore has cultural-historical value because of the importance of the coupled, mirror-symmetric floor plans and appearance for the typological development of the large-scale mansion. The object has architectural-historical values because of the high aesthetic qualities of the architectural design, the carefully detailed ornamentation and the detailing of the facades and parts of the interior. The object has ensemble values as part of the historical block division along one of the main roads of the district Het Zand. There is a stylistic and architectural relationship with adjoining buildings. In a broader context the object forms part of the building block designed in its entirety by J. Dony at the Stationsweg, Van der Does de Willeboissingel and Luybenstraat. The object is of importance because of the integrity of the main form and various preserved elements from the interior and contributes to the visual and structural integrity of the district Het Zand.
Nearby in the register
- Woonhuis, Stationsweg 26Woonhuisunder 1 mi
- Woonhuis, Stationsweg 24Woonhuisunder 1 mi
- Woonhuis, Stationsweg 22Woonhuisunder 1 mi
- Woonhuis, Oranje Nassaulaan 8Woonhuisunder 1 mi
Other entries of the same register within about three miles of this one, by straight line.