Rijksmonumentenregister · Netherlands
Hollandia I en II
Wormer, Noord-Holland, Netherlands
The record
- Designation
- National monument (rijksmonument)
- Class
- Industrie
- Function
- Rijstpellerij
- Category
- onroerend gebouwd
- Built
- 1877
- Address
- Veerdijk 42 Q, 1531 MS Wormer (Wormerland 27) (and others)
- Place
- Wormer
- Municipality
- Wormerland
- Province
- Noord-Holland
- Country
- Netherlands
- Coordinates
- 52.49212, 4.79702
- Part of complex
- 522176
- Monument number
- 522177
Slide toward Today to fade the historical sheet and see the modern map underneath.
David Rumsey Map Collection, Stanford LibrariesTU Delft LibraryUniversity Library, Vrije Universiteit AmsterdamDavid Rumsey Map Collection, Stanford Libraries
4 historical maps cover this location, the earliest the 1867 map "No. VI. Deutschland, Niederlande, Belgien, Schweiz. (Germany, Netherlands, Belgium, Switzerland)." (David Rumsey Map Collection, Stanford Libraries).
This monument in the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed's register ↗
The register's description
Omschrijving
Inleiding
Gefaseerd tot stand gekomen voormalig PAKHUIS en rijstPELLERIJ genaamd 'Hollandia' (I en II), deel uitmakend van het gelijknamige pellerijcomplex en uitgevoerd in eclectische trant met neo-Romaanse kenmerken. De oorsprong van het gebouw Hollandia I gaat terug tot 1877, toen op deze plaats een pakhuis gebouwd werd. In de volgende decennia is het gebouw meerdere malen vergroot. Zo werd in 1888 aan de achterzijde van Hollandia I een watertoren aangebouwd. De voorgevel aan de Zaan dateert, evenals de noordelijke en westelijke uitbreiding, uit 1902 (de westelijke uitbreiding uit 1902 is in de loop der jaren gesloopt). Voor deze uitbreiding moest een deel van het naastgelegen pakhuis 'Java' wijken. In 1913 vond aan de noord- en oostzijde van Hollandia I, achter het pakhuis 'Bassein' (op de plaats waar een ketelhuis en schoorsteen stonden), een grote uitbreiding plaats: 'Hollandia II'. Naast een nieuw fabrieksgebouw werden in dat jaar ter achterzijde van Hollandia I ook drie nieuwe volumes toegevoegd die (stoom)ketels en machines omvatten. Hollandia I is door middel van een smal tussenlid verbonden met het westelijk gelegen pakhuis 'Java' en geheel tegen het oostelijk gelegen 'Bassein' aangebouwd. De gebouwen Hollandia I en II maken deel uit van het gevarieerde industriële landschap langs de Zaanoevers waarin voedsel-, olie- en houtindustrie domineerden en het vervoer over water een essentiële vestigingsvoorwaarde was.
Omschrijving
PAKHUIS en rijstPELLERIJ 'Hollandia' (I en II): Op een samengestelde plattegrond in rood/grauw bakstenen kruisverband opgetrokken ensemble van pakhuizen, water- en klokkentoren onder met mastiek en kiezels gedekte, platte daken. De bedekking van de dakrand, de blokken in de lisenen en de sluit- en aanzetstenen zijn van zandsteen, de waterlijsten van hardsteen. In de langs de Zaan staande klokkentoren rechtsvoor is voor constructieve delen hardsteen gebruikt. De (getoogde) vensters zijn uitgevoerd in ijzer en voorzien van een meerruits roedenverdeling.
Hollandia I is opgetrokken op nagenoeg rechthoekige plattegrond over vijf bouwlagen, waarbij de twee bovenste hoger zijn dan de drie onderste. De asymmetrische voorgevel (Z) aan de Zaan dateert uit 1902 en telt zeven traveeën, waarbij de drie meest linkse traveeën risaleren en geheel rechts op de uitspringende, zes bouwlagen hoge klokkentoren aansluit. De traveeën worden geleed door lisenen, gekoppeld door segmentbogen. Langs de dakrand loopt een getrapt blokfries met boven de risaliet een verdubbeling van het aantal blokken. Door het verspringen van de geprofileerde hardstenen waterlijsten zijn de spaarvelden van verschillende hoogte. Een waterlijst loopt boven de tweede bouwlaag over de hele gevel. De tweede waterlijst bevindt zich alleen boven de derde bouwlaag van de eerste en derde travee, in de risaliet. De derde loopt boven de vierde bouwlaag van de tweede travee in de risaliet, over het gehele teruggelegen deel en over de zijkant van de klokkentoren. De risaliet heeft boven de middelste travee een fronton met onder een segmentboog de naam 'RIJSTPELLERIJ HOLLANDIA' in reliëfletters binnen een gepleisterd vlak. Kleine geblokte hoekpilasters flankeren het fronton. De middelste travee van de risaliet heeft van onder naar boven twee paar deuren, op de derde bouwlaag een venster in plaats van dubbele deuren en op de vierde en vijfde bouwlaag weer (pakhuis)deuren. De eerste en de derde travee hebben op de derde bouwlaag (nieuwe) ramen, op de vierde en vijfde bouwlaag twintigruits ramen. De parterre- en verdiepingsramen van de risaliet hebben een vijftienruits roedenverdeling. Ter hoogte van de vloer van de vijfde bouwlaag de jaartalstenen '1877' en '1902'. De vier teruggelegen traveeën van de voorgevel en de klokkentoren hebben overwegend een vijftienruits roedenverdeling, alleen op de vierde en vijfde bouwlaag twintigruits. Op de vijfde bouwlaag van de klokkentoren een uitkragend balkon met rondbogen, op hardstenen consoles. Het balkon is toegankelijk via deuren in een rondboognis. De andere twee zijden van de toren hebben op de hoogte van het balkon een recht gesloten, respectievelijk een rondboogvenster. De bovenste laag heeft aan de drie zichtbare zijden wijzerplaten.
De linker en rechter zijgevel zijn op dezelfde wijze geleed als de vier teruggelegen traveeën aan de voorzijde. De circa 30 meter hoge watertoren, gelegen in de rooilijn van de achtergevel van het uit 1877 daterende Hollandia I (en thans ingeklemd tussen dit deel en een in 1902 toegevoegde machinekamer), heeft in de lange noord- en zuidzijden twee rondboogspaarvelden met in de lisenen uitgemetselde blokken. In de korte zijden bevindt zich steeds één vergelijkbaar spaarveld. Het brede, rechthoekige reservoir is uitkragend uitgemetseld met een rondboogfries onder een band van verticale sleuven. De bekroning wordt gevormd door een gemetselde borstwering met rondboogopeningen. Bovenop de watertoren bevond zich oorspronkelijk een schilddak met lichte overstek.
Het gedeelte uit 1877 heeft kolommen met aangegoten consoles en houten balken, terwijl de kolommen uit 1902 I-liggers dragen. In de klokkentoren bevindt zich een gietijzeren spiltrap.
Hollandia II heeft een rechthoekige plattegrond en is gelegen ten noorden van Hollandia I en Bassein. Hollandia II is een over zes bouwlagen opgetrokken pakhuis met een vijf traveeën brede noordgevel. De meest oostelijke travee is teruggelegen ten opzichte van de overige traveeën in deze gevel. De indeling van de noordgevel van Hollandia II is enigszins vergelijkbaar met de indeling van de zuidgevel (voorgevel) van Hollandia I: een verticale geleding door lisenen, onderling verbonden door segmentbogen en een verspringende waterlijst. De eerste waterlijst loopt boven de eerste twee bouwlagen, de tweede waterlijst in de tweede en vierde travee boven de derde bouwlaag en in de middelste twee traveeën boven de vierde bouwlaag. De linker teruggelegen travee heeft van boven af twee 28- en twee 20-ruits vensters. De tweede travee heeft boven de (vernieuwde) ingang pakhuisdeuren, die de waterlijsten doorbreken, op de bovenste twee bouwlagen voorzien van twaalfruits bovenlichten. In de overige drie traveeën zijn de ramen op de bovenste twee bouwlagen tweeënveertigruits. Het raam op de vierde bouwlaag van de laatste travee is dertigruits (de ramen op de eerste vier bouwlagen van de derde en vierde travee zijn nieuw). Aan de dakrand bevindt zich een vergelijkbaar uitgemetseld blokfries als bij Hollandia I, maar dit is aan de zuidzijde afgestreken. De vier traveeën brede zuidgevel en de beide zijgevels hebben een vergelijkbare gevelgeleding als de noordgevel. De inwendige constructie bestaat uit gietijzeren kolommen die zich, naar boven toe, per verdieping verjongen
Geheel ten noorden van Hollandia I en II bevinden zich drie in architectonische verschijningsvorm overeenkomende lagere volumes (twee bouwlagen) die net als Hollandia II in 1913 werden opgetrokken. Deze aanbouwen bevatten van oorsprong de machines en (stoom)ketels.
Waardering
Uit het laatste kwart van de negentiende eeuw en het begin van de twintigste eeuw (rond 1913) daterend voormalig PAKHUIS en rijstPELLERIJ 'Hollandia' van algemeen belang wegens architectuur- en cultuurhistorische waarde als historisch-functioneel hoofdonderdeel van het gelijknamige pellerijcomplex en als kenmerkend en gaaf bewaard voorbeeld van een grootschalige machinale rijstpellerij. Voorts van grote ensemblewaarde wegens de historisch-functionele en ruimtelijke samenhang met de naburige industriebebouwing langs de Zaan.
English translation
The text above is the record as published by the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, in Dutch. The English below is a machine translation made by TreeAlive, not by the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed; it has not been checked by a person. Where the two differ, the original is the record. Report a translation error: privacy@treealive.com
Description
Introduction
Phased construction of former WAREHOUSE and rice MILL called 'Hollandia' (I and II), forming part of the mill complex of the same name and executed in eclectic style with neo-Romanesque characteristics. The origins of the building Hollandia I date back to 1877, when a warehouse was built on this site. In the following decades the building was enlarged several times. Thus in 1888 a water tower was added to the rear of Hollandia I. The front facade on the Zaan, as well as the northern and western extensions, date from 1902 (the western extension from 1902 was demolished over the years). For this extension, part of the adjacent warehouse 'Java' had to make way. In 1913 a major extension took place on the north and east sides of Hollandia I, behind the warehouse 'Bassein' (on the site where a boiler house and chimney stood): 'Hollandia II'. In addition to a new factory building, three new volumes were added to the rear of Hollandia I in that year containing (steam) boilers and machinery. Hollandia I is connected to the warehouse 'Java' to the west by means of a narrow connecting section and is built entirely against the warehouse 'Bassein' to the east. The buildings Hollandia I and II are part of the varied industrial landscape along the Zaanoevers where food, oil and wood industries dominated and water transport was an essential location requirement.
Description
WAREHOUSE and rice MILL 'Hollandia' (I and II): An ensemble of warehouses, water and clock tower erected on a composite ground plan in red/grey brick in running bond, covered with flat roofs sealed with mastic and gravel. The roof edge cladding, the blocks in the pilasters and the closing and joint stones are of sandstone, the drip mouldings of hardstone. In the clock tower standing along the Zaan at the front right, hardstone was used for structural parts. The (arched) windows are executed in iron and provided with multi-light glazing bars.
Hollandia I is erected on an approximately rectangular ground plan over five storeys, whereby the two upper storeys are higher than the three lower ones. The asymmetrical front facade (S) on the Zaan dates from 1902 and comprises seven bays, with the three leftmost bays projecting and joining entirely on the right to the projecting, six-storey high clock tower. The bays are articulated by pilasters, coupled by segment arches. Along the roof edge runs a stepped block frieze with a doubling of the number of blocks above the risalit. Due to the offset of the moulded hardstone drip mouldings, the spandrels are of different heights. A drip moulding runs above the second storey across the entire facade. The second drip moulding is located only above the third storey of the first and third bay, in the risalit. The third runs above the fourth storey of the second bay in the risalit, across the entire recessed section and over the side of the clock tower. The risalit has above the central bay a pediment with below a segment arch the name 'RIJSTPELLERIJ HOLLANDIA' in relief letters within a plastered panel. Small blocked corner pilasters flank the pediment. The central bay of the risalit has from bottom to top two pairs of doors, on the third storey a window instead of double doors and on the fourth and fifth storeys again (warehouse) doors. The first and third bays have on the third storey (new) windows, on the fourth and fifth storeys twenty-light windows. The ground floor and first floor windows of the risalit have a fifteen-light glazing division. At the level of the fifth storey floor the date stones '1877' and '1902'. The four recessed bays of the front facade and the clock tower predominantly have a fifteen-light glazing division, only on the fourth and fifth storeys twenty-light. On the fifth storey of the clock tower a cantilevered balcony with round arches, on hardstone consoles. The balcony is accessible via doors in a round arch niche. The other two sides of the tower have at the height of the balcony a straight closed and a round arch window respectively. The top storey has clock faces on the three visible sides.
The left and right side facades are articulated in the same manner as the four recessed bays on the front. The approximately 30 metre high water tower, located in the building line of the rear facade of Hollandia I dating from 1877 (and now squeezed between this section and a machine room added in 1902), has on the long north and south sides two round arch spandrels with blocks laid out in the pilasters. On the short sides there is one comparable spandrel each. The broad, rectangular reservoir is cantilevered out with a round arch frieze below a band of vertical slots. The crown is formed by a masonry parapet with round arch openings. Originally a hipped roof with light overhang sat on top of the water tower.
The section from 1877 has columns with cast-on consoles and wooden beams, while the columns from 1902 carry I-beams. In the clock tower there is a cast iron spiral staircase.
Hollandia II has a rectangular ground plan and is located north of Hollandia I and Bassein. Hollandia II is a warehouse erected over six storeys with a five-bay wide north facade. The easternmost bay is recessed relative to the other bays in this facade. The arrangement of the north facade of Hollandia II is somewhat similar to the arrangement of the south facade (front facade) of Hollandia I: a vertical articulation by pilasters, interconnected by segment arches and an offset drip moulding. The first drip moulding runs above the first two storeys, the second drip moulding in the second and fourth bay above the third storey and in the central two bays above the fourth storey. The left recessed bay has from above two 28- and two 20-light windows. The second bay has above the (renewed) entrance warehouse doors, which breach the drip mouldings, on the top two storeys fitted with twelve-light fanlights. In the other three bays the windows on the top two storeys are forty-two-light. The window on the fourth storey of the last bay is thirty-light (the windows on the first four storeys of the third and fourth bay are new). At the roof edge is a similar laid out block frieze as in Hollandia I, but this has been struck off on the south side. The four-bay wide south facade and both side facades have a similar facade articulation as the north facade. The internal construction consists of cast iron columns which taper upwards with each floor.
Fully north of Hollandia I and II are three lower volumes (two storeys) that match in architectural appearance and like Hollandia II were erected in 1913. These additions originally contained the machinery and (steam) boilers.
Valuation
Former WAREHOUSE and rice MILL 'Hollandia' dating from the last quarter of the nineteenth century and the beginning of the twentieth century (around 1913) of general importance for reasons of architectural and cultural-historical value as a historic-functional main component of the mill complex of the same name and as a characteristic and well-preserved example of a large-scale mechanical rice mill. Furthermore of great ensemble value due to the historic-functional and spatial relationship with the neighbouring industrial building stock along the Zaan.
Nearby in the register
- JavaOpslagunder 1 mi
- BasseinOpslagunder 1 mi
- SaigonOpslagunder 1 mi
- BataviaOpslagunder 1 mi
Other entries of the same register within about three miles of this one, by straight line.