Rijksmonumentenregister · Netherlands
Torensigt
Ubbergen, Gelderland, Netherlands
The record
- Designation
- National monument (rijksmonument)
- Class
- Woonhuis
- Category
- onroerend gebouwd
- Built (approximately)
- 1889
- Address
- Jan Dommer van Poldersveldtweg 4, 6574 AV Ubbergen (Berg en Dal 25)
- Place
- Ubbergen
- Municipality
- Berg en Dal
- Province
- Gelderland
- Country
- Netherlands
- Coordinates
- 51.83294, 5.90424
- Monument number
- 522010
Slide toward Today to fade the historical sheet and see the modern map underneath.
David Rumsey Map Collection, Stanford LibrariesUniversity Library, Vrije Universiteit AmsterdamUniversity Library, Vrije Universiteit Amsterdam
3 historical maps cover this location, the earliest the 1899 map "Composite: 327. Cleve." (David Rumsey Map Collection, Stanford Libraries).
This monument in the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed's register ↗
The register's description
Omschrijving
Inleiding
VILLA 'Torensigt' gebouwd in 1889 naar ontwerp van een tot op heden onbekende architect in opdracht van Gijsbert Jan Dommer van Poldersveldt. Het pand is gelegen op een ruim perceel in een kom van de beboste stuwwal ten zuiden van de Rijksstraatweg tussen de J. Dommer van Poldersveldtweg en de Berkenlaan, waaraan zich de huidige toegang bevindt.
Het huis is gebouwd in Neo-Renaissancestijl, waarbij de architect zich heeft gebaseerd op de Hollandse vroege 17e eeuw en meer specifiek op het in 1912 afgebroken kasteel 'Torensigt' in de gemeente Poeldijk (het Jachtslot van Van Oldenbarneveld in Monster), waarvan het een kopie is. Het is een vorm van kopiëren zoals die naar de opvattingen van die tijd gebruikelijk was.
De familie Dommer van Poldersveldt liet het aan de Rijksstraatweg gelegen Huijs Ubbergen in 1868 afbreken. Enige jaren later liet Gijsbert Jan een nieuw onderkomen bouwen hoog op de stuwwal. In de heuvels, geconcentreerd langs de Rijksstraatweg, vestigden zich vanaf de tweede helft van de negentiende eeuw talrijke welgestelde Nederlanders vanwege het aantrekkelijke landschap.
Het oorspronkelijke pand omvatte een woonhuis van vier assen, aan weerszijden met een trapgevel afgesloten. Ten westen hiervan bevond zich een aangebouwd koetshuis met paardenstal en zolder, die een lagere nokhoogte bezat dan het hoofdgebouw. Nadat omstreeks de jaren twintig dit koetshuis door Dommer van Poldersveldt zelf tot appartement voor zijn nichtjes werd verbouwd, is in 1955 dit appartement nogmaals verbouwd door de architect F.P.J. PEUTZ (1896-1974) waarbij er een nieuwe rechter zijgevel ontstond. In de jaren zestig en zeventig werden ten oosten hiervan twee volledig nieuwe, maar in stijl uitgevoerde bouwvolumes toegevoegd, waarin garage en zwembad zijn ondergebracht. Deze bouwvolumes vallen niet onder de rijksbescherming.
Omschrijving
Het oorspronkelijke gedeelte van de vrijstaande VILLA is opgetrokken in rode baksteen op een rechthoekige plattegrond. Het pand telt twee bouwlagen en een zolderverdieping en wordt afgedekt met een zadeldak tussen twee trapgevels, waarbij de rechter trapgevel niet oorspronkelijk is (zie inleiding). Van de brede westelijke as van het pand is alleen de eerste bouwlaag min of meer oorspronkelijk. De noordoostelijke gevelhoek van het oorspronkelijke gedeelte is uitgemetseld en loopt boven de gootlijst uit in een achtzijdige hoektoren van drie geledingen.
De schilden van het zadeldak zijn belegd met leien in Maasdekking. De afwatering vindt plaats via geprofileerde en gekorniste bakgoten. In de nok van het zadeldak bevindt zich een korte gemetselde schoorsteen met enkele keramische pijpen. Een luidbel is aan de zuidwestelijke zijde van de toren gemonteerd. De gevels zijn gemetseld in staand verband en hebben een uitgemetselde eerste bouwlaag. De gevels worden verticaal geleed door uitgemetselde lisenen die eindigen in rondbogen boven de vensters in de tweede bouwlaag. De gevels zijn voorts verrijkt met speklagen, afzaten, geprofileerde waterlijsten en boogstenen in zandsteen. Voorts zijn in de gevels sierankers toegepast, die niet allemaal oorspronkelijk zijn en ook niet corresponderen met de balklaag. In de gevels zijn vensters in 17e-eeuwse trant toegepast, met witgeschilderd kozijnhout en geprofileerde wissel- en bovendorpels. In de eerste bouwlaag zijn dit voornamelijk kloostervensters met onderluiken en getorste tralies bij de bovenvensters. De tralies van de ondervensters zijn niet-oorspronkelijk. Op de eerste verdieping komen kruisvensters voor, voorzien van onderluiken en glas-in-lood. In de trapgevels en het torenlichaam komen kleinere varianten van deze vensters voor. De vensters hebben aan de bovenzijde een gemetselde rondboog met zandsteen in blokverband en verdiepte boogtrommels.
De naar de polder gerichte VOORGEVEL wordt ingedeeld in een drie assen tellende middenpartij afgesloten door een trapgevel en de vooruitspringende hoektoren links hiervan. De trapgevelpartij wordt geleed door drie hoge rondbogen en wordt op de overgang naar de trapgevel voorzien van een geprofileerde kroonlijst. In de linker as bevindt zich de hoofdingang, die is omgeven door een soort renaissancepoortje bestaande uit een in zandsteen uitgevoerd fronton op pilasters. De architraaf is voorzien van een sierreliëf en in het fronton bevindt zich een wapenschild. De voordeur is een eenvoudige houten strokendeur, uitgevoerd in kraalschoten. In de eerste bouwlaag bevinden zich voorts twee kloostervensters zoals beschreven. Op de verdieping zijn in de buitenste assen kruisvensters aangebracht. De boogtrommels zijn hier voorzien van gemetselde cirkels met zandstenen blokjes. Het kleinere kruisvenster in het midden van de trapgevel, bevindt zich binnen een nis afgesloten door twee gemetselde rondboogjes gevat in een accoladeboog. De trapgevel wordt afgesloten door een overhoeks uitgemetselde toppilaster met een console in de vorm van een gebeeldhouwde kop (zandsteen), en in de top voorzien van een bolbekroning met getorste hals. De trappen zijn voorzien van afdekplaten. Het torenlichaam heeft een uitgemetselde onderbouw van twee bouwlagen, met in de eerste bouwlaag een kloostervenster van het reeds beschreven type binnen een rondboogvormige nis. De verdieping heeft een rondboogvormig afgesloten blindnis. De overgang naar de achtzijdige opbouw wordt gevormd door middel van natuurstenen hoekstukken. De torengeledingen worden gescheiden door omlopende geprofileerde cordonlijsten. De eerste geleding van de opbouw heeft een klein rond venster. De tweede geleding is vrijwel blind en versierd met natuurstenen blokjes op de hoeken. De derde geleding heeft pilasters op de gevelhoeken, met zandstenen consoles die rondbogen dragen. Hierbinnen bevinden zich een reeks vensters met openslaande onderramen in elke zijde. De toren wordt bekroond door een open uitkijkpost met een ijzeren balustrade. De ongelede brede rechter travee heeft een vijfzijdige erker over twee bouwlagen afgesloten door een gebogen roevendak. De RECHTER ZIJGEVEL bestaat thans uit de nieuwe, in stijl opgetrokken trapgevel, waarin wel de originele kruisvensters zijn hergebruikt. De LINKER ZIJGEVEL is vergelijkbaar met de voorgevel ingedeeld in de uitgemetselde as van het torenlichaam rechts en een drie assen brede trapgevelpartij links. De gevel is geleed met rondbogen en voorzien van kloostervensters in de eerste en kuisvensters in de tweede bouwlaag. De trapgevel zelf heeft in de eerste geleding twee kruisvensters, en in de tweede zone een kruisvenster. De drie oorspronkelijke assen van de ACHTERGEVEL zijn recht afgesloten en geleed zoals elders, met hoge rondboognissen gevuld met vensters in de eerste en tweede bouwlaag. De derde as heeft een dakkapel. De brede linkertravee heeft een grotendeels vernieuwde indeling.
De indeling van het INTERIEUR in het oorspronkelijke gedeelte is goed bewaard gebleven. De derde verdieping is weliswaar heringericht, maar de oorspronkelijke balkenplafonds met fraai bewerkte sleutelstukken die voorzien zijn van rozetten, zijn hier gehandhaafd. Het oorspronkelijke huis bevat nog veel waardevolle onderdelen waaronder de herenkamer en de bibliotheek van Dommer van Poldersveldt. Deze zijn onder meer voorzien van casettelambrizeringen, paneeldeuren met rijke omlijstingen, haardpartijen en balkenplafonds. De schouw in de herenkamer is een hangboezemschouw op getorste zuilen, uitgevoerd in gemarmerd hout. De vuurplaats is voorzien van tegelwerk waarin ook de initialen van de bouwheer zijn verwerkt. Onder de bewaard gebleven onderdelen bevinden zich voorts een fraaie trappartij, een lambrizering in de gang met onder meer schildpadtegels en glas-in-lood met gebrandschilderde glazen wapenschildjes in de vensters van de verdieping.
Waardering
VILLA 'Torensigt' gebouwd in 1889 naar ontwerp van een vooralsnog onbekende architect.
- Van architectuurhistorische waarde als gaaf en goed voorbeeld van een villa uit het einde van de negentiende eeuw, gebouwd in Neo-Renaissancestijl. Het huis gaat bewust terug op een historisch voorbeeld (kasteel 'Torensigt' in Poeldijk). Het deels goed bewaarde interieur weerspiegelt deze monumentale waarde en onder de waardevolle elementen bevinden zich de herenkamer en de bibliotheek van Dommer van Poldersveldt, met onder meer betimmeringen en haardpartijen, glas-in-lood met wapenschildjes en een fraaie wenteltrap.
- Van stedenbouwkundige waarde als karakteristiek onderdeel van de bebouwing op de heuvelrug ten zuiden van de Rijksstraatweg. Het pand is belangrijk voor de instandhouding van het karakter van het villagebied dat zich hier in de negentiende en begin twintigste eeuw ontwikkelde.
- Van cultuurhistorische waarde als uiting van een maatschappelijke ontwikkeling, als één van de villa's die werden gebouwd voor een welgestelde bovenlaag in het landschappelijk aantrekkelijke stuwwalgebied in de gemeente Ubbergen. Het pand is voorts verbonden met de geschiedenis van Ubbergen als woonhuis van de belangrijke familie Dommer van Poldersveldt.
English translation
The text above is the record as published by the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, in Dutch. The English below is a machine translation made by TreeAlive, not by the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed; it has not been checked by a person. Where the two differ, the original is the record. Report a translation error: privacy@treealive.com
Description
Introduction
VILLA 'Torensigt' built in 1889 to the design of an architect as yet unknown, commissioned by Gijsbert Jan Dommer van Poldersveldt. The property is situated on a spacious plot in a depression of the wooded terminal moraine south of the Rijksstraatweg between the J. Dommer van Poldersveldtweg and the Berkenlaan, where the present-day entrance is located.
The house was built in Neo-Renaissance style, with the architect basing himself on the Dutch early 17th century and more specifically on the castle 'Torensigt' in the municipality of Poeldijk (the hunting lodge of Van Oldenbarneveld in Monster), demolished in 1912, of which it is a copy. It is a form of copying as was customary according to the ideas of that time.
The Dommer van Poldersveldt family had Huijs Ubbergen, situated on the Rijksstraatweg, demolished in 1868. Some years later Gijsbert Jan had a new residence built high up on the terminal moraine. In the hills, concentrated along the Rijksstraatweg, numerous wealthy Dutchmen settled from the second half of the nineteenth century onwards because of the attractive landscape.
The original building comprised a four-bay residential house, terminated on both sides by a stepped gable. To the west of this was an attached coach house with horse stable and loft, which had a lower ridge height than the main building. After around the 1920s this coach house was converted by Dommer van Poldersveldt himself into an apartment for his nieces, and in 1955 this apartment was again altered by architect F.P.J. PEUTZ (1896-1974), whereby a new right side façade was created. In the 1960s and 1970s two completely new building volumes, but executed in keeping with the style, were added to the east of this, accommodating a garage and swimming pool. These building volumes are not covered by national monument protection.
Description
The original section of the detached VILLA is constructed in red brick on a rectangular ground plan. The building has two storeys and an attic storey and is covered by a gabled roof between two stepped gables, with the right stepped gable not being original (see introduction). Of the wide western bay of the building only the first storey is more or less original. The northeastern corner of the original section is coursed and rises above the gutter line to form an octagonal corner tower of three storeys.
The slopes of the gabled roof are clad with slate in Maas bond. Drainage takes place via moulded and corniced brick gutters. In the ridge of the gabled roof is a short brick chimney with several ceramic flues. A bell is mounted on the southwestern side of the tower. The façades are laid in stretcher bond and have a coursed first storey. The façades are articulated vertically by coursed pilasters which end in round arches above the windows in the second storey. The façades are further enriched with courses of darker material, offsets, moulded drip mouldings and arch stones in sandstone. Furthermore, ornamental wall anchors are employed in the façades, not all of which are original and do not correspond with the beam layer either. Windows in 17th-century style are used in the façades, with painted white window frames and moulded corner posts and lintels. In the first storey these are principally monastery windows with lower shutters and twisted bars at the upper windows. The bars of the lower windows are not original. On the first floor there are cross windows, fitted with lower shutters and leaded glass. In the stepped gables and the tower body smaller variants of these windows occur. The windows have a brick round arch at the top with sandstone in block bond and recessed arch drums.
The FRONT FAÇADE facing the polder is divided into a three-bay central section terminated by a stepped gable and the projecting corner tower to the left of this. The stepped gable section is articulated by three tall round arches and is provided with a moulded cornice at the transition to the stepped gable. In the left bay is the main entrance, which is surrounded by a kind of renaissance gate consisting of a frieze executed in sandstone on pilasters. The architrave is provided with decorative relief and in the frieze is a coat of arms. The front door is a simple wooden plank door, executed with astragal joints. In the first storey are moreover two monastery windows as described. On the floor above, cross windows have been fitted in the outer bays. The arch drums here are provided with brick circles with sandstone blocks. The smaller cross window in the middle of the stepped gable is situated within a recess closed off by two brick round arches set within a pointed arch. The stepped gable is terminated by a diagonally-coursed corner pilaster with a console in the form of a carved head (sandstone), and at the top provided with a bulbous crown with twisted neck. The steps are provided with coping stones. The tower body has a coursed base of two storeys, with in the first storey a monastery window of the type already described within a round-arch-shaped recess. The storey above has a round-arch-shaped closed blind recess. The transition to the octagonal superstructure is formed by means of natural stone corner blocks. The tower storeys are separated by continuous moulded string courses. The first storey of the superstructure has a small round window. The second storey is virtually blind and decorated with natural stone blocks at the corners. The third storey has pilasters at the façade corners, with sandstone consoles carrying round arches. Within these is a series of windows with hinged lower frames on each side. The tower is crowned by an open viewing platform with an iron balustrade. The unarticated wide right bay has a five-sided oriel window over two storeys terminated by a curved roof with glazing bars. The RIGHT SIDE FAÇADE now consists of the new stepped gable executed in keeping with the style, in which the original cross windows have been reused. The LEFT SIDE FAÇADE is comparable to the front façade, divided into the coursed bay of the tower body on the right and a three-bay stepped gable section on the left. The façade is articulated with round arches and provided with monastery windows in the first and cloistered windows in the second storey. The stepped gable itself has two cross windows in the first storey and a cross window in the second zone. The three original bays of the REAR FAÇADE are terminated squarely and articulated as elsewhere, with tall round-arch recesses filled with windows in the first and second storey. The third bay has a roof dormer. The wide left bay has a largely renewed arrangement.
The arrangement of the INTERIOR in the original section has been well preserved. The third storey has been remodelled, but the original beam ceilings with finely worked keystones which are provided with rosettes have been retained. The original house contains many valuable components including Dommer van Poldersveldt's study and library. These are provided, among other things, with cassette wainscots, panelled doors with rich mouldings, fireplace treatments and beam ceilings. The chimney breast in the study is a hanging mantel shelf fireplace on twisted columns, executed in faux-marbled wood. The fireplace is provided with tilework in which the initials of the builder are also incorporated. Among the preserved components are furthermore a fine staircase, wainscoting in the hall with including tortoiseshell tiles and leaded glass with stained-glass coats of arms in the windows of the upper floor.
Valuation
VILLA 'Torensigt' built in 1889 to the design of an architect hitherto unknown.
- Of architectural-historical value as an intact and good example of a villa from the end of the nineteenth century, built in Neo-Renaissance style. The house deliberately looks back to a historical precedent (castle 'Torensigt' in Poeldijk). The partly well-preserved interior reflects this monumental value and among the valuable elements are Dommer van Poldersveldt's study and library, with including timberwork and fireplace treatments, leaded glass with coats of arms and a fine spiral staircase.
- Of town-planning value as a characteristic component of the built development on the ridge south of the Rijksstraatweg. The property is important for maintaining the character of the villa area which developed here in the nineteenth and early twentieth centuries.
- Of cultural-historical value as an expression of a social development, as one of the villas built for an affluent upper class in the landscapally attractive terminal moraine area in the municipality of Ubbergen. The property is moreover connected with the history of Ubbergen as the residence of the important family Dommer van Poldersveldt.
Nearby in the register
- Woonhuis, Rijksstraatweg 48Woonhuisunder 1 mi
- Woonhuis, Rijksstraatweg 50Woonhuisunder 1 mi
- DennenheuvelWoonhuisunder 1 mi
- Woonhuis, Rijksstraatweg 37Woonhuisunder 1 mi
Other entries of the same register within about three miles of this one, by straight line.