Rijksmonumentenregister · Netherlands
Rokerij, Oude Schans 56
Bunschoten-Spakenburg, Utrecht, Netherlands
The record
- Designation
- National monument (rijksmonument)
- Class
- Industrie
- Function
- Rokerij
- Category
- onroerend gebouwd
- Built
- 1877
- Address
- Oude Schans 56, 3752 AH Bunschoten-Spakenburg (Bunschoten 26)
- Place
- Bunschoten-Spakenburg
- Municipality
- Bunschoten
- Province
- Utrecht
- Country
- Netherlands
- Coordinates
- 52.25480, 5.37757
- Monument number
- 520416
Slide toward Today to fade the historical sheet and see the modern map underneath.
University Library, Vrije Universiteit AmsterdamTU Delft LibraryDavid Rumsey Map Collection, Stanford LibrariesUniversity Library, Vrije Universiteit Amsterdam
4 historical maps cover this location, the earliest the 1875 map "Niederlande Und Belgien." (David Rumsey Map Collection, Stanford Libraries).
This monument in the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed's register ↗
The register's description
Omschrijving
Inleiding
VISROKERIJ bestaande uit een voormalige woning, schuur en vijf geschakelde vishangen, gebouwd in 1877 voor de visventer Willem Muijs. De visrokerij heeft na de restauratie in 1990 een museale bestemming gekregen. De vijf vishangen zijn westelijk van de woning gelegen die een reconstructie betreft evenals de overige onderdelen van de visrokerij, naar een situatie voor de afsluiting van de Zuiderzee.
Omschrijving
De visrokerij annex woonhuis, opgetrokken in baksteen op een nagenoeg rechthoekige plattegrond. De rokerij bestaat uit vijf vishangen met aan de zuidzijde een haaks daarop staande schuur onder zadeldak met de nok evenwijdig aan de Watersteeg. Tegen de oostzijde van de hangen is, iets terugliggend ten opzichte van de rooilijn, een eenlaags woonhuis onder rode Hollandse pannen gedekt zadeldak gezet met de nokrichting evenwijdig aan de Oude Schans.
Elke hang bestaat uit een hoogopgaande ruimte onder een met rode Hollandse pannen gedekt zadeldak. Op de nok zijn twee taps toelopende houten schoorstenen gezet met geknikte vuurvanger. De topgevels aan de noordzijde zijn tuitgevels, voorzien van muurankers en vlechtingen. Ter hoogte van de tweede hang rechts is een verspringing in de gevel aangebracht. Elke hang heeft aan de onderzijde een luikje. De meest rechtse is smaller.
De aan de zuidzijde tegen de hangen aangebouwde schuur heeft in de oostelijke topgevel een openslaande deur en een luik. Deels is tegen deze gevel het woonhuis gebouwd. De zuidgevel is een langsgevel met roedenschuifvensters. De westgevel is een blinde topgevel. Het zadeldak is gedekt met rode Hollandse pannen.
De voormalige visserswoning heeft in de zuidelijke tuitgevel een schuifvenster met luiken en in de top een luik met bovenlicht. De oostgevel bevat een deur en een bouwspoor van een dichtgezet venster. De achtergevel is blind. Het interieur van de woning is gewijzigd.
Het interieur van de hangen is oorspronkelijk. Ze zijn aan de schuurzijde afgesloten met zwartgeschilderde ijzeren boven- en onderdeuren. Een tweetal deuren zijn oorspronkelijk. De schuur bevat een zoldering.
Waardering
De visrokerij uit 1877 is van algemeen belang vanwege de cultuur- en architectuurhistorische waarde als herkenbaar voorbeeld van een zeldzaam type visrokerij met woning en als voorbeeld van ambachtsnijverheid in de visserij. Van functionele en situationele waarde vanwege de ligging in een dorp dat economisch afhankelijk was van de visserij.
Cultuurhistorische omschrijving
Cultuurhistorische omschrijving
De rokerij is de enig overgebleven van dit negentiende eeuwse type langs de voormalige Zuiderzeekust. In de begintijd werd alleen vis uit de Zuiderzee aangevoerd en verwerkt. Dit betrof voornamelijk haring, bot en ansjovis. De haringtijd liep van februari tot half mei. De haring werd in lange manden, zogenaamde ziegers geschept en naar de rokerij gereden. Hier werden ze gerookt tot bokking of `harde' haring. De haring werd eerst door vrouwen gespoeld en aan spijlen geregen. Het `aofrigen', dat is het gelijkmatig verdelen over de spijlen, gebeurde door meisjes. De `hangeboas' zelf was de enige die in de hangen mocht komen. De harde bokking werd eerst gezouten en bleef een nacht in pekelbakken staan. Daarna werd ze aan spijlen gedroogd in de buitenlucht en daarna in zes uur tijd gerookt.
Het roken
In de hangen werden op een vloertje van bakstenen klinkers twee vuren gestookt, één achterin en één voorin.
Voor het stoken werden takkenbossen gebruikt en ook wel wat turf met daarover spaanders van wilgenhout, afkomstig van de klompenmaker. De haring werd eerst droog gerookt, dat gebeurde met een geheel of half geopende deur. Als de vis stevig genoeg was, kon de deur dicht.
Na het roken werden de kleine luikjes in de hangen opengezet om de hangen door te luchten en de vis te laten afkoelen.
English translation
The text above is the record as published by the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, in Dutch. The English below is a machine translation made by TreeAlive, not by the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed; it has not been checked by a person. Where the two differ, the original is the record. Report a translation error: privacy@treealive.com
Description
Introduction
FISH SMOKERY consisting of a former dwelling, barn and five adjoined fish-hanging sheds, built in 1877 for fish merchant Willem Muijs. After restoration in 1990, the fish smokery was given a museum function. The five fish-hanging sheds are situated west of the dwelling, which is a reconstruction as are the other components of the fish smokery, based on the situation prior to the closure of the Zuiderzee.
Description
The fish smokery adjoining a dwelling house, built in brick on a nearly rectangular floor plan. The smokery consists of five fish-hanging sheds with on the south side a shed at right angles to them, with a gabled roof with the ridge parallel to the Watersteeg. Against the east side of the sheds is, set back slightly from the building line, a single-storey dwelling house covered in red Dutch tiles with a gabled roof with the ridge direction parallel to the Oude Schans.
Each shed consists of a high-ceilinged space under a gabled roof covered with red Dutch tiles. On the ridge are two tapered wooden chimneys with bent flashing. The gable-end walls on the north side are spout gables, fitted with ornamental wall anchors and brick nogging. At the level of the second shed on the right a stepping has been introduced in the facade. Each shed has a small hatch at the base. The rightmost is narrower.
The shed built against the sheds on the south side has an opening door and a hatch in the eastern gable-end wall. Partly the dwelling house was built against this wall. The south facade is a long wall with sash windows with glazing bars. The west facade is a blind gable-end wall. The gabled roof is covered with red Dutch tiles.
The former fisherman's dwelling has in the southern spout gable a sash window with shutters and in the top a hatch with fanlight. The east facade contains a door and traces of a blocked window. The rear facade is blind. The interior of the dwelling has been altered.
The interior of the sheds is original. They are closed off on the barn side with black-painted iron upper and lower doors. A pair of doors are original. The barn contains a loft.
Valuation
The fish smokery from 1877 is of general importance due to its cultural and architectural-historical value as a recognisable example of a rare type of fish smokery with dwelling and as an example of craft manufacturing in the fishing industry. Of functional and situational value due to its location in a village that was economically dependent on fishing.
Cultural-historical description
Cultural-historical description
The smokery is the only one remaining of this nineteenth-century type along the former Zuiderzee coast. In the early period only fish from the Zuiderzee was brought in and processed. This concerned mainly herring, brill and anchovies. The herring season ran from February to mid-May. The herring was scooped in long baskets, so-called ziegers, and transported to the smokery. Here they were smoked to produce bokking or 'hard' herring. The herring was first rinsed by women and threaded on wooden rods. The 'aofrigen', that is the even distribution over the rods, was done by girls. The 'hangeboas' themselves was the only one allowed in the sheds. The hard bokking was first salted and left overnight in brine tubs. After that it was dried on rods in the open air and then smoked in the space of six hours.
The smoking
In the sheds, two fires were kept on a floor of brick tiles, one at the back and one at the front.
For stoking, bundles of twigs were used and also some peat with shavings of willow wood on top, obtained from the clog-maker. The herring was first smoked dry, which was done with a completely or half open door. When the fish was firm enough, the door could be closed.
After smoking the small hatches in the sheds were opened to ventilate the sheds and allow the fish to cool.
Nearby in the register
- werf NieuwboerWoonhuisunder 1 mi
- werf NieuwboerNijverheidunder 1 mi
- werf NieuwboerWaterweg, werf en havenunder 1 mi
- werf NieuwboerOpslagunder 1 mi
Other entries of the same register within about three miles of this one, by straight line.