Rijksmonumentenregister · Netherlands
Sluis, Vaart Nz bij 149
Appelscha, Fryslân, Netherlands
The record
- Designation
- National monument (rijksmonument)
- Class
- Waterkering en -doorlaat
- Function
- Sluis
- Category
- onroerend gebouwd
- Built
- 1894
- Address
- Vaart Nz bij 149, 8426 BA Appelscha (Ooststellingwerf 21)
- Place
- Appelscha
- Municipality
- Ooststellingwerf
- Province
- Fryslân
- Country
- Netherlands
- Coordinates
- 52.94537, 6.40398
- Part of complex
- 520218
- Monument number
- 520221
Slide toward Today to fade the historical sheet and see the modern map underneath.
University Library, Vrije Universiteit AmsterdamUniversity Library, Vrije Universiteit AmsterdamUniversity Library, Vrije Universiteit Amsterdam
3 historical maps cover this location, the earliest the 1894 map "Het Koninkrijk der Nederlanden / bew. door I. Dornseiffen ; get. door E. de Geest" (University Library, Vrije Universiteit Amsterdam).
This monument in the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed's register ↗
The register's description
Omschrijving
Inleiding
De SLUIS met brug werd aangelegd als uitwerking van de plannen voor de ver-betering van de 'Binnenlandschen Waterstaat' door de Provinciale Waterstaatsdienst. Eén van die plannen behelsde de verbinding van de Friese vaarwegen met die van Drenthe met name ten behoeve van de turfvaart. Bovendien kon op deze wijze een beheerste afwatering van het hoger gelegen Drenthe worden bewerkstelligd. Een belangrijke stap werd in 1894 gezet door de ruiming van de dam tussen de Witte Wijk en de Appelschastervaart, die een voortzetting was van de Opsterlandse Compagnonsvaart. De sluis is in de jaren '60 ingrijpend hersteld, waarbij nieuwe materialen zijn gebruikt en nieuwe lantaarns zijn geplaatst. Nadien is de brug in his-toriserende trant vernieuwd.
Omschrijving
De sluismondingen aan weerszijden van de sluiskolk liggen asymmetrisch ten opzichte van elkaar. De vloer van de sluis bestaat uit beton. De sluiswanden zijn opgemetseld met klinkerbakstenen en afgesloten door een streklaag waarop een geleidestang, met pantserbetonnen hoekverstevigingen en dekplaten op de sluishoofden. Op de sluishoofden staan rinketten, ten behoeve van het waterlossen zonder te schutten. De sluisdeuren bestaan uit een raamwerk van geklonken balkijzer met een bekleding van plaatijzer; op de sluisdeur is een balustrade. De walkanten zijn bestraat met stoeptegels; langs de kolk zijn ijzeren bolders ingegraven. Op de rechterzijde staan langs de sluiskolk twee straatlantaarns. Stroomopwaarts, buiten de sluis, is een bruggehoofd met een ophaalbrug. De vleugelmuren van de landhoofden zijn ingezwenkt en hebben een trap naar boven. In de muur van het linkerlandhoofd is een gedenksteen aangebracht met het jaartal: 1894. De balustrades op de landhoofden zijn oorspronkelijk.
Waardering
De zogenaamde Damsluis uit 1894 is van cultuurhistorisch belang:
- als bijzondere uitdrukking van de sociaal-economische ontwikkeling van Zuidoost Friesland, die samenhangt met de turfvaart,
- als bijzondere uitdrukking van de waterstaatkundige ontwikkeling, die samenhangt met de sedert 1876 tot stand gekomen verbetering van het net van waterwegen in Zuidoost Friesland dat de provincie verbindt met Drenthe,
- vanwege de historisch-ruimtelijke relatie met de Drentse vaart op de grens van Friesland en Drenthe,
- vanwege de hoge mate van visuele gaafheid in samenhang met de sluiswachterswoning,
- vanwege de redelijke mate van zeldzaamheid en als exemplarische voorbeeld van de sluizen in dit vaarwater.
English translation
The text above is the record as published by the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, in Dutch. The English below is a machine translation made by TreeAlive, not by the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed; it has not been checked by a person. Where the two differ, the original is the record. Report a translation error: privacy@treealive.com
Description
Introduction
The LOCK with bridge was constructed as an implementation of plans for the improvement of the 'Inland Water Authority' by the Provincial Water Authority Service. One of these plans involved the connection of the Frisian waterways with those of Drenthe, in particular for the benefit of peat transport. Moreover, in this way controlled drainage of the higher-lying Drenthe could be achieved. An important step was taken in 1894 by the removal of the dam between the Witte Wijk and the Appelschastervaart, which was a continuation of the Opsterlandse Compagnonsvaart. The lock was substantially restored in the 1960s, whereby new materials were used and new lamps were installed. Subsequently the bridge was renewed in a historicizing manner.
Description
The lock entrances on either side of the lock chamber lie asymmetrically with respect to each other. The floor of the lock consists of concrete. The lock walls are built up in clinker bricks and closed off by a stretcher course on which a guide rail, with armoured concrete corner reinforcements and cover plates on the lock heads. On the lock heads stand windlasses, for water discharge without locking. The lock gates consist of a framework of riveted mild steel with a covering of sheet iron; on the lock gate is a balustrade. The wall sides are paved with paving tiles; along the chamber iron bollards are embedded. On the right side stand two street lamps along the lock chamber. Upstream, outside the lock, is a bridgehead with a lifting bridge. The wing walls of the land abutments are angled in and have a stairway leading upwards. In the wall of the left land abutment is a commemorative stone with the year: 1894. The balustrades on the land abutments are original.
Valuation
The so-called Dam Lock from 1894 is of cultural-historical importance:
- as a special expression of the socio-economic development of Southeast Friesland, which is connected with peat transport,
- as a special expression of the water authority development, which is connected with the improvement since 1876 of the network of waterways in Southeast Friesland that connects the province with Drenthe,
- on account of the historical-spatial relationship with the Drenthe waterway on the border of Friesland and Drenthe,
- on account of the high degree of visual integrity in connection with the lock keeper's dwelling,
- on account of the reasonable degree of rarity and as an exemplary example of the locks on this waterway.
Nearby in the register
- Sluiswachterswoning (C), Vaart Nz 149Waterkering en -doorlaatunder 1 mi
- Grensteken, Vaart Zz bij 151Grensafbakeningunder 1 mi
- Woonhuis, Vaartweg 5Woonhuis1 mi
- Boerderij(M1), Tramweg 71Boerderij1 mi
Other entries of the same register within about three miles of this one, by straight line.