Rijksmonumentenregister · Netherlands
Nutsbedrijf, Speelhuislaan 158
Breda, Noord-Brabant, Netherlands
The record
- Designation
- National monument (rijksmonument)
- Class
- Industrie
- Function
- Nutsbedrijf
- Category
- onroerend gebouwd
- Built (approximately)
- 1935
- Address
- Speelhuislaan 158, 4815 CJ Breda
- Place
- Breda
- Province
- Noord-Brabant
- Country
- Netherlands
- Coordinates
- 51.60077, 4.76941
- Monument number
- 519041
Slide toward Today to fade the historical sheet and see the modern map underneath.
University Library, Vrije Universiteit AmsterdamUniversity Library, Vrije Universiteit AmsterdamUniversity Library, Vrije Universiteit Amsterdam
3 historical maps cover this location, the earliest the 1924 map "Topographische kaart van Breda en omstreken / Topographische Inrichting ; samengest. naar de gegevens van de Militaire Verkenningen" (University Library, Vrije Universiteit Amsterdam).
This monument in the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed's register ↗
The register's description
Omschrijving
Inleiding
WATERTOREN in Expressionistische stijl gebouwd in 1935 in opdracht van de gemeente Breda. Ontwerp is van de directeur van Openbare Werken P.A.H. Hornix in samenwerking met ir.
J.H.J. op den Oordt voor de constructie. Het werk is uitgevoerd door de N.V. Internationale Gewapendbeton Bouw (I.G.B., Breda) voor de somma van f. 80.000,00. In de zeventiger jaren zijn alle vensters in de toren dichtgemetseld. Tevens werd de lantaarn op het dak dichtgezet.
De 39,3 meter hoge toren ligt op een trapeziumvormig terrein, dat tevens een overstortvijver bevat, die 3700 kubieke meter water kan bevatten. De vijver heeft hiervoor, aan de kant van de toren, een kwartcirkelvormige keermuur met een lengte van 48 meter tot 5 meter in de grond gekregen. De andere zijden hebben een zandtalud. Het bijbehorende pompstation ligt op ca.
7 kilometer afstand in het gehucht Dorst (gemeente Oosterhout). Bij de bouw van de toren was het pompstation reeds aanwezig. Vijver en pompstation horen niet tot de bescherming.
Omschrijving
De watertoren onder kegelvormig dak met lantaarn heeft een ronde doorsnede met uitkraging ter plaatse van het reservoir, direct eronder rondom op de hoogte van de lekvloer een belvédère. Aan de voorkant van de toren een eenlaagse aanbouw voor de ingang en een vijflaagse voor de traptoren. Beide onderdelen hebben een plat dak. De toren bevat negen bouwlagen inclusief een reinwaterkelder en lantaarn. De lantaarn is voorzien van een koperen bekleding. De toren heeft een skelet van gewapend beton bekleed met metselwerk van paarsrode handgevormde baksteen, gemetseld in staand verband met terugliggend voegwerk.
Afdeklijsten en lekdorpels bij de muuropeningen zijn van graniet.
In de toren een betonnen vlakbodemreservoir met er ringvormig omheen een tweede reservoir. Gezamenlijk hebben ze een inhoud van 1200 m3. De vloer van het reservoir ligt op 22,81 meter hoogte boven peil. De betonconstructie bestaat uit kruis- en radiaalbalken, die hun belasting overbrengen op acht binnenkolommen en zestien buitenkolommen. De zesentwintig meter lange kolommen staan op een funderingsplaat. De ingang heeft stalen rondboogdeuren. In het trappenhuis en torenmantel bevonden zich oorspronkelijk verticale strook- en rondvensters met ondermeer gekleurd glas. De vensterpartijen zijn gedicht met terugliggend metselwerk. In het trappenhuis betonnen halfcirkelvormige Engelse trappen met een recht begin- en eindstuk.
Boven de ingangspartij twee gebeeldhouwde reliëfs van de beeldhouwer J. van Aalst in Franse kalksteen. De bovenste is in de muur ingemetseld. Het stelt een engel voor die het wapen van Breda draagt. De onderste staat vrij op een console.
Hierop bevinden zich afbeeldingen van onder meer: Mozes die op de rotsen slaat, een bron, een put en een pomp en een hoogreliëf met de volgende tekst: "In het jaar MCMXXX. burgemeester van Breda was Mr. Dr. W.O.A. van Sonsbeeck en Ir. W.K.M. de Kat directeur der gemeente bedrijven werd deze toren gebouwd door de stadsbouwmeester P.A.H. Hornix".
Waardering
De watertoren is van algemeen belang. Hij heeft cultuurhistorische waarden: hij is van belang als bijzondere uitdrukking van de ontwikkeling van de watervoorziening; hij is van belang als bijzondere uitdrukking van de technische en typologische ontwikkeling van de watertoren in beton. Het object heeft architectuurhistorische waarden: hij is wegens de zeer expressieve uitvoering en detaillering van bijzonder belang voor de geschiedenis van de architectuur; hij markeert de opvattingen over architectuur van de afdeling openbare werken van de stad; hij is van belang als voorbeeld van het werk van de indertijd toonaangevende NV. I.G.B. te Breda. Hij heeft ensemblewaarden: de toren is met zijn zeer expressieve silhouet typerend voor het stadsbeeld.
English translation
The text above is the record as published by the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, in Dutch. The English below is a machine translation made by TreeAlive, not by the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed; it has not been checked by a person. Where the two differ, the original is the record. Report a translation error: privacy@treealive.com
Description
Introduction
WATER TOWER built in Expressionist style in 1935 commissioned by the municipality of Breda. The design is by the director of Public Works P.A.H. Hornix in collaboration with engineer J.H.J. op den Oordt for the construction. The work was executed by N.V. Internationale Gewapendbeton Bouw (I.G.B., Breda) for the sum of f. 80,000.00. In the seventies all windows in the tower were bricked up. The lantern on the roof was also sealed.
The 39.3 metre high tower stands on a trapezoidal plot of land, which also contains an overflow basin capable of holding 3700 cubic metres of water. For this purpose, the basin has a quarter-circular retaining wall at the side of the tower, 48 metres long and extending 5 metres into the ground. The other sides have a sand slope. The associated pumping station lies at approximately 7 kilometres distance in the hamlet of Dorst (municipality of Oosterhout). At the time of construction of the tower the pumping station was already in place. Basin and pumping station are not part of the protected monument.
Description
The water tower under a conical roof with lantern has a circular cross-section with a cantilever at the level of the reservoir, directly beneath which runs a belvedere on all sides at the height of the leak floor. At the front of the tower a single-storey annex for the entrance and a five-storey one for the staircase tower. Both components have a flat roof. The tower contains nine storeys including a clean water cellar and lantern. The lantern is fitted with copper cladding. The tower has a reinforced concrete skeleton clad with brickwork of purple-red hand-moulded brick, laid in Flemish bond with recessed mortar joints.
Cap mouldings and drip mouldings at the wall openings are of granite.
Inside the tower a concrete flat-bottomed reservoir with a second reservoir arranged ringwise around it. Together they have a capacity of 1200 m³. The floor of the reservoir lies at a height of 22.81 metres above water level. The concrete structure consists of cross and radial beams which transfer their load to eight interior columns and sixteen exterior columns. The twenty-six metre long columns rest on a foundation slab. The entrance has steel round-arched doors. In the stairwell and tower wall there were originally vertical strip and circular windows, including coloured glass. The window openings are closed with recessed brickwork. In the stairwell concrete semicircular English stairs with a straight start and end section.
Above the entrance section two sculptured reliefs by sculptor J. van Aalst in French limestone. The upper one is set into the wall. It depicts an angel bearing the coat of arms of Breda. The lower one stands free on a console.
On it are representations of amongst others: Moses striking the rock, a spring, a well and a pump and a high relief with the following text: "In the year MCMXXX. Mayor of Breda was Mr. Dr. W.O.A. van Sonsbeeck and Engineer W.K.M. de Kat director of municipal enterprises this tower was built by the municipal architect P.A.H. Hornix".
Valuation
The water tower is of general importance. It has cultural-historical values: it is important as a distinctive expression of the development of water supply; it is important as a distinctive expression of the technical and typological development of the concrete water tower. The object has architectural-historical values: it is of particular importance for the history of architecture due to its highly expressive execution and detailing; it marks the architectural views of the public works department of the city; it is important as an example of the work of the then leading N.V. I.G.B. of Breda. It has ensemble values: the tower is characteristic of the city skyline with its highly expressive silhouette.
Nearby in the register
- Woonhuis, Willemstraat 8Woonhuisunder 1 mi
- Hek, Meerten Verhoffstraat bij 5Erfscheidingunder 1 mi
- Woonhuis, Meerten Verhoffstraat 5Woonhuisunder 1 mi
- Het KasteelKasteel, buitenplaatsunder 1 mi
Other entries of the same register within about three miles of this one, by straight line.