Rijksmonumentenregister · Netherlands
Spuisluis, ten Z-Westen bebouwde kom
Doeveren, Noord-Brabant, Netherlands
The record
- Designation
- National monument (rijksmonument)
- Class
- Waterkering en -doorlaat
- Function
- Spuisluis
- Category
- onroerend gebouwd
- Built (approximately)
- 1500
- Address
- ten Z-Westen bebouwde kom, Doeveren, Doeveren Doeveren (Heusden 30)
- Place
- Doeveren
- Municipality
- Heusden
- Province
- Noord-Brabant
- Country
- Netherlands
- Coordinates
- 51.72035, 5.09280
- Monument number
- 517336
Slide toward Today to fade the historical sheet and see the modern map underneath.
University Library, Vrije Universiteit AmsterdamUniversity Library, Vrije Universiteit AmsterdamUniversity Library, Vrije Universiteit AmsterdamDavid Rumsey Map Collection, Stanford Libraries
4 historical maps cover this location, the earliest the 1825 map "V.1:1-5: V:1. Niederlande: Prov: 9a. Sudholland. 13. Utrecht" (David Rumsey Map Collection, Stanford Libraries).
This monument in the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed's register ↗
The register's description
Omschrijving
Inleiding.
Direct ten zuidwesten van de bebouwde kom van Doeveren bevindt zich, op de plaats waar de vermoedelijk vijftiende-eeuwse Elshoutse Zeedijk geflankeerd wordt door twee wielen, in het dijklichaam, de Bovenlandsche SLUIS (toponiem). Deze in het midden van de negentiende eeuw in Ambachtelijk Traditionele vormen opgetrokken sluis vervult door het ontbreken van de sluisdeuren en de schotbalken tegenwoordig geen waterstaatkundige functie meer. In de huidige verschijningsvorm is de sluis wellicht een modernisering van een oudere sluis op die plaats. Eertijds vervulde de sluis waarschijnlijk een functie die zowel inunderend, uitwaterend als waterkerend was en als zodanig van belang was voor de waterstaatkundige huishouding van de voormalige vestingstad Heusden. De sluis is een belangrijk onderdeel van de gordel van diverse sluizen en sluistypes rondom Heusden.
Omschrijving.
De sluis is opgetrokken in een handvorm baksteen met enkele vernieuwingen van rond 1900 in machinale baksteen, gemetseld in kruisverband. Aan de zuidzijde bevinden zich vlechtingen en hardstenen afdekplaten. Opvallend is de hardstenen sponning voor de schotbalken met daarop een peilschaal in ellen. Deze strekt zich over de volle hoogte van de sluis uit. Aan de binnenzijde zijn, schijnbaar willekeurig, ijzeren staafankers aangebracht die steeds door middel van een zware ijzeren staaf met een tegenoverliggend anker verbonden zijn; dit om te voorkomen dat de sluismuren inzakken. Van belang is verder de zich aan de uitwaterende zijde bevindende peilsteen met als opschrift 3,865 m. boven N.A.P. Aan de uitwaterende zijde is de sluis verder uitgevoerd met een bolvormige sluiskom waarvan de functie vooralsnog onduidelijk is. Schotbalken en mogelijke puntdeuren (waarvan nog wel de mogelijke gehengen resteren) zijn verdwenen. Het brugdek van de sluis is van beton en is omstreeks 1920-1930 aangebracht. Het sobere, aan de uiteinden gekrulde, smeedijzeren hekwerk dat zich hierop bevindt dateert van omstreeks 1900.
Waardering.
De Bovenlandsche sluis is van algemeen belang vanwege de cultuurhistorische waarden die het object bezit als bijzondere uitdrukking van zowel een geografisch/landschappelijke als een technische ontwikkeling. De Bovenlandsche sluis heeft ensemblewaarden vanwege de bijzondere betekenis van het object voor de ontwikkeling van de waterstaatkundige huishouding van de streek rond de landelijk belangrijke vestingstad Heusden en vanwege de historisch ruimtelijke relatie met de aanwezige waterwegen en de andere twee, eveneens beschermde, sluisjes in de Elshoutsedijk.
English translation
The text above is the record as published by the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, in Dutch. The English below is a machine translation made by TreeAlive, not by the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed; it has not been checked by a person. Where the two differ, the original is the record. Report a translation error: privacy@treealive.com
Description
Introduction.
Directly to the southwest of the built-up area of Doeveren, at the location where the presumed fifteenth-century Elshoutse Zeedijk is flanked by two wheeles, in the dike body, is the Bovenlandsche SLUICE (place name). This sluice, erected in mid-nineteenth century Craftwork Traditional forms, no longer fulfils a water management function due to the absence of sluice doors and sluice beams. In its current appearance, the sluice may well be a modernisation of an older sluice at that location. Formerly, the sluice probably served a function that was simultaneously inundating, outfalling and water-retaining, and as such was important for the water management of the former fortified city Heusden. The sluice is an important component of the belt of various sluices and sluice types around Heusden.
Description.
The sluice is built in handmade brick with some renewals from around 1900 in machine-made brick, laid in English bond. On the south side there are wattles and hardstone cover plates. Striking is the hardstone rabbet for the sluice beams with a water level scale in ells. This extends over the full height of the sluice. On the inside, wrought-iron rod anchors are attached, seemingly randomly, each connected by means of a heavy wrought-iron rod to an opposite anchor; this is to prevent the sluice walls from subsiding. Of importance is further the water level stone located on the outfalling side with the inscription 3,865 m. above N.A.P. On the outfalling side, the sluice is further executed with a spherical sluice basin, the function of which remains unclear for now. Sluice beams and possible pointed doors (of which the possible hinges still remain) have disappeared. The deck of the sluice is concrete and was installed around 1920-1930. The austere wrought-iron railings, curled at the ends, which are located on it date from around 1900.
Valuation.
The Bovenlandsche sluice is of general interest owing to the cultural-historical values which the object possesses as a distinctive expression of both a geographical/landscape and a technical development. The Bovenlandsche sluice has ensemble values owing to the particular significance of the object for the development of the water management of the region around the nationally important fortified city Heusden and owing to the historically spatial relationship with the existing waterways and the other two, likewise protected, small sluices in the Elshoutsedijk.
Nearby in the register
- Sluis, Bergse Maas Doeveren (Heusden 30)Waterkering en -doorlaatunder 1 mi
- Sluis, ten Z-Westen bebouwde kom Doeveren (Heusden 30)Waterkering en -doorlaatunder 1 mi
- Spuisluis, ten Z-Westen bebouwde kom Doeveren (Heusden 30)Waterkering en -doorlaatunder 1 mi
- Molen, Bergsche Maas Genderen (Altena 30)Industrie- en poldermolenunder 1 mi
Other entries of the same register within about three miles of this one, by straight line.