Rijksmonumentenregister · Netherlands
Woonhuis, Oostergrachtswal 93
Leeuwarden, Fryslân, Netherlands
The record
- Designation
- National monument (rijksmonument)
- Class
- Woonhuis
- Category
- onroerend gebouwd
- Built
- 1883 - 1884
- Address
- Oostergrachtswal 93, Locatie: Binnenstad, 8921 AB Leeuwarden
- Place
- Leeuwarden
- Province
- Fryslân
- Country
- Netherlands
- Coordinates
- 53.20096, 5.80342
- Monument number
- 516463
Slide toward Today to fade the historical sheet and see the modern map underneath.
University Library, Vrije Universiteit AmsterdamTU Delft LibraryUniversity Library, Vrije Universiteit AmsterdamDavid Rumsey Map Collection, Stanford Libraries
4 historical maps cover this location, the earliest the 1868 map "Topografische atlas van het Koninkrijk der Nederlanden" (University Library, Vrije Universiteit Amsterdam).
This monument in the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed's register ↗
The register's description
Omschrijving
Inleiding
WOONHUIS, gebouwd voor Rients Hendriks Dijkstra, groothandelaar in koffie en thee door architect Hendrik Kramer in de jaren 1883-1884 in een buitengewoon rijke Neo-Renaissancestijl aan de oostzijde van de Oostergrachtswal. Kramer was de vaste architect van de familie Dijkstra. Aannemer was J. Ruding uit Leeuwarden. Het natuursteenwerk aan de gevel evenals de marmeren schoorsteenmantels en alle decoratie in stucwerk en natuursteen werden geleverd door de Brusselse firma Francken (Kramer had o.a. drie jaar in Brussel gestudeerd). De overige materialen werden geleverd door: metaalbewerkingsberdijf Loumans & Co te Sneek wat betreft de thans niet meer aanwezige dakkammen, torenpinakel en windwijzer; Pellerini frères te Brussel leverde voor de vestibule de mozaïekvloer; Teugels Schipper te Mechelen leverde een grote spiegel en het hang- en sluitwerk werd besteld bij Meert & Fils te Mechelen. De meubels werden geleverd door J. en A. Wattig te Brussel. Ondanks het feit, dat het pand in de loop der tijd verschillende eigenaren gehad heeft, zoals de arts dr. Polman, de firma Kummer Electronics en thans woninginrichtingsbedrijf " De Huismus" is het slechts op onderdelen veranderd. Een belangrijke verandering betreft de tuin en de gebouwen die daar gestaan hebben: deze zijn geheel door nieuwbouw vervangen.
Omschrijving
EXTERIEUR: Pand op rechthoekige grondslag van vier traveeën breed met twee bouwlagen en een zolderverdieping. De voorgevel heeft een hardstenen plint met geprofileerde lijsten, die ter hoogte van de vensters doorloopt tot aan de afzaten. De linker hoek heeft een vertanding over de gehele hoogte. De rechter travee is breder dan de drie andere. De twee linkertraveeën hebben rechtgesloten T-vensters met geprofileerde omlijstingen en een fries, dat als versiering een console heeft, waaraan twee guirlandes hangen. De derde travee van links heeft een dubbele deur met panelen en een bovenlicht met een omlijsting, gelijk aan de vensters. De bredere rechtertravee heeft een getoogd drielichtvenster afgesloten door een geblokte strek in kunststeen. Een waterlijst scheidt de verdiepingen De drie vensters op de verdieping zijn getoogd en hebben kunststenen velden boven de bogen, die elk een voluutversiering hebben en afgesloten zijn door een geprofileerde lijst. De rechtertravee heeft een op rijk bewerkte consoles rustende erker met in het front een drielichtvenster tussen twee gecanneleerde kolommen en aan de zijkanten twee smalle vensters. De erker wordt afgesloten door een geprofileerde lijst, waarboven een balkon met een gewijzigd hek. De overige traveeën wordt afgesloten door een Dorisch fries met triglyfen en metopen, gevuld met een cirkel en een geprofileerde daklijst. Ter hoogte van de rechtertravee zijn fries en daklijst doorbroken voor balkondeuren, die gevat zijn in een aedicula met een gebogen, gebroken fronton, waarin een vaas staat. Deze travee heeft een dak in de vorm van een afgeknotte piramide met een laag zinken tentdak waarop een piron met een windvaan. Het dakschild boven de andere traveeën heeft drie oeils de boeuf. De daken aan de voorzijde zijn belegd met leien in maasdekking.
De achtergevel heeft aan beide zijde hoekvertandingen. De rechtertravee is in een risaliet gevat, dat afgezet is met hoekblokken. Op de begane grond bevinden zich dubbele deuren naar een verdwenen terras. Op de verdieping zit een balkon, gedragen door bewerkte consoles, dat ontsloten wordt door twee stel dubbele deuren. Het risaliet heeft een fries met een langwerpig verdiept vak, dat gevuld is met tegeltjes. Daarboven zit een gebroken fronton, waardoor de dakkapel van de zolderverdieping steekt. Deze kapel is gevat tussen twee gecanneleerde pilasters, waartegen voluten rusten. De overige vensters op de verdieping hebben een eenvoudige omlijsting. De schilden van de afgeknotte schildkap zijn belegd met ongeglazuurde Lucas IJsbrandspannen. Links van de achtergevel is een lagere uitbouw over een steeg heen met op de begane grond een deur en een venster en op de verdieping drie, door lisenen gescheiden gevelvlakken, gevuld met vlechtwerk in baksteen. Hier was vroeger het kolenhok. Tegen de achtergevel en in de tuin is thans een houten pergola gebouwd,die buiten de bescherming valt. De tuin is geheel gewijzigd.
INTERIEUR: Achter de dubbele deuren ligt een vestibule met in blokken gestucte wanden. Tochtdeuren veranderd. De gang heeft een lambrizering van stucwerk in blokken. De vertrekken, links een suite en rechts een zijkamer hebben o.a. rijk bewerkte stucplafonds, marmeren schoorsteenmantels en geprofileerde vensteromlijstingen met vensterbanken. Het merendeel van de deuren heeft een supraporte in stucwerk. Onder de huidige vloer van de rechter achterkamer (de vm. tuinkamer) ligt een mozaïekvloer. Tussen deze kamer en de zijkamer ligt een bordestrap met op beide bordessen glas-in-loodvensters. De vertrekken op de verdieping hebben o.a. paneeldeuren in geprofileerde omlijstingen, marmeren schoorsteenmantels en rijk bewerkte stucplafonds. Ook het vertrek, dat thans dienst doet als keuken heeft een mozaïekvloer, die thans met (verwijderbare) platen is belegd.
De zolderverdieping heeft een vertrek boven de rechter travee en daarachter een ruimte, die waarschijnlijk als meidenkamerdienst deed. De rest van de zolder is open. Bewaard worden de jalouziën en de bijbehorende decoratieve kappen en ijzeren hekken, waarvan niet duidelijk is of het de dakkammen zijn of balkonhekken.
Waardering
Winkel-woonhuis van architectonisch en cultuurhistorisch belang:
- vanwege de voor Leeuwarden ongekend rijke aankleding van zowel in- als exterieur;
- vanwege de grotendeels ongerepte staat van het pand;
- als een van de belangrijkste werken van Kramer;
- als belangrijk onderdeel van de gevelwand van de Oostergrachtswal.
English translation
The text above is the record as published by the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, in Dutch. The English below is a machine translation made by TreeAlive, not by the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed; it has not been checked by a person. Where the two differ, the original is the record. Report a translation error: privacy@treealive.com
Description
Introduction
DWELLING HOUSE, built for Rients Hendriks Dijkstra, wholesaler in coffee and tea, by architect Hendrik Kramer in the years 1883-1884 in an extraordinarily rich Neo-Renaissance style on the east side of the Oostergrachtswal. Kramer was the regular architect of the Dijkstra family. The contractor was J. Ruding from Leeuwarden. The natural stonework on the facade as well as the marble chimney mantels and all decoration in stucco and natural stone were supplied by the Brussels firm Francken (Kramer had studied in Brussels for three years, among other things). The remaining materials were supplied by: metalworking business Loumans & Co in Sneek for the roof cresting, tower finial and weather vane that are no longer present; Pellerini frères in Brussels supplied the mosaic floor for the vestibule; Teugels Schipper in Mechelen supplied a large mirror and the hinges and fastening hardware were ordered from Meert & Fils in Mechelen. The furniture was supplied by J. and A. Wattig in Brussels. Despite the fact that the building has had various owners over time, such as the doctor dr. Polman, the firm Kummer Electronics and currently the interior design business "De Huismus", it has only been altered in parts. An important change concerns the garden and the buildings that stood there: these have been entirely replaced by new construction.
Description
EXTERIOR: Building on a rectangular ground plan four bays wide with two storeys and an attic storey. The front facade has a freestone plinth with profiled mouldings, which runs at the height of the windows as far as the offsets. The left corner has toothing over the entire height. The right bay is wider than the three others. The two left bays have flush T-windows with profiled surrounds and a frieze with a console as decoration, from which two garlands hang. The third bay from the left has a double door with panels and a fanlight with a surround equal to the windows. The wider right bay has an arched three-light window closed off by a rusticated band in artificial stone. A drip moulding separates the storeys. The three windows on the storey are arched and have artificial stone fields above the arches, each with a scroll ornament and closed off by a profiled moulding. The right bay has an ornately worked corbel-supported bay window with a three-light window in the front between two fluted columns and two narrow windows at the sides. The bay window is closed off by a profiled moulding, above which is a balcony with an altered railing. The remaining bays are closed off by a Doric frieze with triglyphs and metopes, filled with a circle and a profiled cornice. At the height of the right bay the frieze and cornice are broken through for French doors, which are set in an aedicula with a curved, broken pediment, in which a vase stands. This bay has a roof in the form of a truncated pyramid with a low zinc tent roof on which a finial with a weather vane. The roof shield above the other bays has three oeil-de-boeuf windows. The roofs on the front are covered with slate in bond laying.
The rear facade has corner toothing on both sides. The right bay is set within a risalit, which is offset with corner blocks. On the ground floor there are double doors to a vanished terrace. On the storey is a balcony, supported by worked corbels, which is accessed by two sets of double doors. The risalit has a frieze with an elongated recessed field, which is filled with tiles. Above it is a broken pediment, through which the roof dormer of the attic storey projects. This dormer is set between two fluted pilasters, against which volutes rest. The remaining windows on the storey have a simple surround. The shields of the truncated hipped roof are covered with unglazed Lucas IJsbrand tiles. To the left of the rear facade is a lower outbuilding over an alley with a door and a window on the ground floor and three facade panels on the storey, separated by lisenes, filled with brickwork latticing. This was formerly the coal shed. Against the rear facade and in the garden a wooden pergola is now built, which falls outside the protection. The garden has been entirely altered.
INTERIOR: Behind the double doors lies a vestibule with block-stuccoed walls. Draught doors altered. The corridor has a dado of stucco in blocks. The rooms, on the left a suite and on the right a side room have, among other things, richly worked stucco ceilings, marble chimney mantels and profiled window surrounds with window sills. Most of the doors have a supraporte in stucco. Under the current floor of the right rear room (the former garden room) lies a mosaic floor. Between this room and the side room lies a half-landing stair with glass-in-lead windows on both landings. The rooms on the storey have, among other things, panelled doors in profiled surrounds, marble chimney mantels and richly worked stucco ceilings. The room that now serves as a kitchen also has a mosaic floor, which is now covered with (removable) panels.
The attic storey has a room above the right bay and behind it a space which probably served as a maid's room. The rest of the attic is open. Preserved are the jalousies and the associated decorative caps and iron railings, of which it is unclear whether they are the roof cresting or balcony railings.
Valuation
Shop-dwelling house of architectural and cultural-historical importance:
- because of the extraordinarily rich decoration of both interior and exterior unprecedented for Leeuwarden;
- because of the largely unaltered condition of the building;
- as one of the most important works of Kramer;
- as an important part of the facade line of the Oostergrachtswal.
Nearby in the register
- Woonhuis, Oostergrachtswal 47Woonhuisunder 1 mi
- OosterbrugBrugunder 1 mi
- Woonhuis, Oostergrachtswal 47Woonhuisunder 1 mi
- Woonhuis, Oostergrachtswal 41Woonhuisunder 1 mi
Other entries of the same register within about three miles of this one, by straight line.