Rijksmonumentenregister · Netherlands
Woonhuis, Seerp van Galemawei 8
Mantgum, Fryslân, Netherlands
The record
- Designation
- National monument (rijksmonument)
- Class
- Woonhuis
- Category
- onroerend gebouwd
- Built
- 1877
- Address
- Seerp van Galemawei 8, 9022 AD Mantgum (Leeuwarden 21)
- Place
- Mantgum
- Municipality
- Leeuwarden
- Province
- Fryslân
- Country
- Netherlands
- Coordinates
- 53.12812, 5.71809
- Monument number
- 516358
Slide toward Today to fade the historical sheet and see the modern map underneath.
University Library, Vrije Universiteit AmsterdamUniversity Library, Vrije Universiteit AmsterdamDavid Rumsey Map Collection, Stanford LibrariesUniversity Library, Vrije Universiteit Amsterdam
4 historical maps cover this location, the earliest the 1868 map "Topografische atlas van het Koninkrijk der Nederlanden" (University Library, Vrije Universiteit Amsterdam).
This monument in the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed's register ↗
The register's description
Omschrijving
Inleiding
Het WOONHUIS van het rentenierstype aan de Seerp van Galemawei 8 ligt binnen de begrenzing van het beschermd dorpsgezicht van het terpdorp Mantgum, ten noorden van de doorgaande weg. De Galemawei vormt het westelijke deel van de genoemde weg, die van oudsher centraal door het terpdorp loopt. Ten oosten van de Galemawei, na de Frijbuorren, buigt de doorgaande weg -die vanaf hier "It bosk" heet- in zuidelijke richting. De woning ligt teruggerooid ten opzichte van de weg, op een lijn met nr. 2, 4 en 6, en is gebouwd aan de noordkant van een vrij grote, driehoekige kavel. Deze wordt aan de oostzijde door de kavel van nr. 6, aan de noordwestzijde door een sloot en aan de zuidzijde door de Galamawei begrensd. De woning is in 1877 gebouwd in Eclectische stijl. De gevelsteen in de oostelijke zijgevel vermeldt: "Dit huis is gesticht door Andle Dirks Palsma en Albertje Sijbrens Schuurmans, Echtelieden te Mantgum, in het jaar 1877. Gebouwd door J.K. Boorsma, Timm. te Mantgum en K. R. Sijbrandij, Timm. te Weidum". De woning is gebouwd in de tijd dat Mantgum hoofdplaats was van de toenmalige gemeente Barradeel, die vervolgens in 1984 op is gegaan in de nieuw gevormde gemeente Littenseradiel. In diezelfde tijd zijn aan de Galemawei meer statige huizen op ruime kavels gebouwd, in opdracht van rijke burgers en rentenierende boeren. Visueel, typologisch en stilistisch horen deze bouwwerken (nr. 11, 13, 15, 2, 4, 6 en 8) bij elkaar en vormen een duidelijke eenheid. Ook aan de Master Janssenstrjitte en Frijbuorren zijn in die tijd nieuwe bouwwerken ontstaan zoals b.v. respectievelijk nr. 2 en 1. Ook deze zijn in eclectische stijl gebouwd en horen, zowel visueel, structureel als stilistisch bij de genoemde woningen aan de van Galemawei. Hoewel de genoemde woningen zowel wat exterieur als wat interieur betreft op onderdelen niet meer geheel gaaf zijn, zijn de voorgevels en een aantal zij- en achtergevels in grote mate nog origineel. Visueel en structureel zijn de woningen - samen met het straatprofiel, de bomen en de hekken - bepalend voor het aanzicht van Mantgum. Zij benadrukken de grote cultuurhistorische waarde van zowel dit deel van het beschermde gezicht van Mantgum als van het gehele dorp.
Verdere verstoringen aan deze woningen zouden het aanzicht van de straat en dus van het beschermd gezicht ingrijpend aantasten. Dit gegeven en de grote cultuurhistorische waarde van de dorpsstructuur in samenhang met de historisch waardevolle bebouwing rechtvaardigt bescherming van rijkswege van zowel deze woning nr. 8 als van de woningen Van Galemawei nr. 11, 13, 15 en 4. Dit woonhuis is qua exterieur -op de vergrote dakkapel na- origineel. Van de oorspronkelijke tuinaanleg is, op de grote bomen aan de voorzijde van de tuin na, weinig meer herkenbaar.
Omschrijving
Het woonhuis heeft een vierkante plattegrond; het is uit bruine baksteen opgetrokken en wordt gedekt door een afgeknot schilddak met zwarte geglazuurde Hollandse pannen. Op de vier hoeken een schoorsteen met borden met piron. Onderlangs de dakrand loopt een hoge omlopende kroonlijst. De plint aan de voorzijde, de stoep met twee treden en de dorpels zijn van natuursteen. De voorgevel, die op de hoeken is afgezet door ondiepe geblokte pilasters, is symmetrisch ingedeeld door een middenrisaliet met aan weerszijden twee T-vensters met gepleisterde geprofileerde omlijsting met kuif en glas-in-lood in het bovenlicht. In het eveneens door geblokte afgezette middenrisaliet bevindt zich een ondiep portaal waarin zich de dubbele houten voordeur met snijwerk en rijk versierde gietijzeren roosters bevindt. Hierboven een balkon op forse bewerkte consoles; balustrade van hout en gietijzer. De huidige houten dakkapel is van recente datum. In de westelijke zijgevel zitten drie T-vensters met geprofileerde omlijsting en kuif en een provisiekelderraam met rooster en getoogde strek. In de oostelijke zijgevel zitten een T-venster, de gevelsteen en een houten zijdeur met zijlicht en glas-in-lood in het middendeel, waarvoor een stoepje van drie hoge natuurstenen treden. De aangebouwde garage neemt links een deel van de achtergevel in beslag. Rechts ervan zitten een nieuw venster en twee originele T-vensters. Hieronder bevindt zich een houten deur met ruitvormig venster en een getoogde strek die via drie gemetselde treden naar de onderliggende kelder leidt. Naast deze deur zit nog een provisiekelderraam. Het aangebouwde KOETSHUIS (met praktijkruimte en keuken) wordt gedekt door een zadeldak met zwarte gegolfde pannen op een smalle daklijst en een dakkapel op het oostelijke dakschild. In de voorgevel zitten een houten inrijdeur en een klein rozetvenster; in de oostelijke zijgevel twee licht gebogen vensters met metalen roeden, een nieuw venster en een kleiner gebogen venster; in de achtergevel twee houten deuren, waarvan een met houten afdak en zijlicht, een nieuw rechthoekig venster en een klein rozet-venster in de top; in de westelijke zijgevel zit een houten deur.
De indeling van het INTERIEUR is grotendeels origineel. De brede gang met stucplafond deelt het pand van noord naar zuid in twee gelijke delen en geeft toegang tot de kamers links en rechts ervan. De trap naar de eerste verdieping is voorzien van een geprofileerde houten leuning met gietijzeren spijlen met siermotieven. In de twee grootste vierkante kamers aan de voorzijde en de achterkamer aan de westzijde zijn onder meer de originele balkenplafonds, de originele houten luiken, vensterbanken, deuren met profiel, kastenwanden en marmeren schoorsteenmantels nog aanwezig. Origineel in de keuken zijn het balkenplafond en de houten betimmering, met links en rechts de geprofileerde kastdeuren en in het midden de schoorsteenmantel. In de grote provisiekelder zijn onder meer de plafondbalken en de zuilen ter ondersteuning hiervan origineel. Op de bovenverdieping liggen de slaapkamers en de langwerpige zolder rondom het trapgat.
Waardering
Het woonhuis van het rentenierstype met aangebouwd koetshuis, aan de Galemawei 8 te Mantgum, gebouwd in 1877 in Eclectische stijl, is van algemeen architectuurhistorisch en cultuurhistorisch belang:
- als bijzondere uitdrukking van een sociaal-culturele ontwikkeling;
- vanwege het evenwichtige en kwalitatief hoogwaardige oorspronkelijk ontwerp;
- vanwege de ornamentiek en het materiaalgebruik;
- als essentieel onderdeel van een groter geheel binnen het beschermd dorpsgezicht, dat cultuurhistorisch, architectuurhistorisch en stedenbouwkundig van nationaal belang is;
- vanwege de situering binnen het beschermd dorpsgezicht, verbonden met de ontwikkeling en uitbreiding van de streek en het dorp;
- voor het aanzien van de streek en het gehele dorp;
- vanwege de historisch-ruimtelijke relatie met de ontwikkeling van de structuur van het dorp;
- vanwege in grote mate aanwezige architectonische gaafheid van het exterieur en het interieur;
- in relatie tot de visuele en structurele gaafheid van het beschermd dorpsgezic
English translation
The text above is the record as published by the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, in Dutch. The English below is a machine translation made by TreeAlive, not by the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed; it has not been checked by a person. Where the two differ, the original is the record. Report a translation error: privacy@treealive.com
Description
Introduction
The DWELLING HOUSE of the rentier type at Seerp van Galemawei 8 lies within the boundary of the protected village prospect of the terpen village Mantgum, to the north of the through road. The Galemawei forms the western part of the said road, which has traditionally run centrally through the terpen village. To the east of the Galemawei, after the Frijbuorren, the through road -which from here is called "It bosk"- turns in a southerly direction. The dwelling is set back from the road, in line with nos. 2, 4 and 6, and is built on the north side of a fairly large, triangular plot. This is bounded on the east side by the plot of no. 6, on the northwest side by a ditch and on the south side by the Galamawei. The dwelling was built in 1877 in Eclectic style. The foundation stone in the eastern side facade states: "This house was founded by Andle Dirks Palsma and Albertje Sijbrens Schuurmans, married couple in Mantgum, in the year 1877. Built by J.K. Boorsma, Carpenter in Mantgum and K. R. Sijbrandij, Carpenter in Weidum". The dwelling was built at a time when Mantgum was the main town of the then municipality of Barradeel, which subsequently in 1984 merged into the newly formed municipality Littenseradiel. At that time, more stately houses on spacious plots were built along the Galemawei, commissioned by wealthy citizens and farming rentiers. Visually, typologically and stylistically, these buildings (nos. 11, 13, 15, 2, 4, 6 and 8) belong together and form a clear unit. Also on the Master Janssenstrjitte and Frijbuorren, new buildings were created at that time such as for example nos. 2 and 1 respectively. These too were built in Eclectic style and belong, both visually, structurally and stylistically, to the said dwellings on the van Galemawei. Although the said dwellings are no longer entirely intact in parts, both as to exterior and interior, the front facades and a number of side and rear facades remain largely original. Visually and structurally, the dwellings - together with the street profile, the trees and the fences - are determining for the appearance of Mantgum. They emphasize the great cultural-historical value of both this part of the protected prospect of Mantgum and of the entire village.
Further alterations to these dwellings would seriously damage the appearance of the street and thus of the protected prospect. This fact and the great cultural-historical value of the village structure in connection with the historically valuable buildings justifies protection at national level of both this dwelling no. 8 and of the dwellings Van Galemawei nos. 11, 13, 15 and 4. This dwelling house is, as to exterior -apart from the enlarged roof dormer- original. Of the original garden design, little more is recognizable apart from the large trees at the front of the garden.
Description
The dwelling house has a square ground plan; it is built of brown brick and is covered by a hipped roof with black glazed Dutch tiles. On the four corners a chimney with decorative courses with terracotta. Running underneath the eaves is a high continuous cornice. The plinth at the front, the steps with two treads and the thresholds are of natural stone. The front facade, which is defined at the corners by shallow channelled pilasters, is symmetrically arranged by a central risalite with on either side two T-windows with plastered moulded surrounds with hood and leaded glass in the fanlight. In the equally channelled defined central risalite is a shallow portal in which the double wooden front door with carved work and richly decorated cast-iron grilles is located. Above it a balcony on robust carved consoles; balustrade of wood and cast iron. The current wooden roof dormer is of recent date. In the western side facade there are three T-windows with moulded surround and hood and a provisions cellar window with grille and arched reveal. In the eastern side facade there is a T-window, the foundation stone and a wooden side door with sidelights and leaded glass in the centre part, in front of which a step of three tall natural stone treads. The attached garage occupies a part of the rear facade on the left. To the right of it are a new window and two original T-windows. Below this is a wooden door with diamond-shaped window and an arched reveal which leads via three mortared treads to the cellar below. Next to this door is another provisions cellar window. The attached COACH HOUSE (with consulting room and kitchen) is covered by a gabled roof with black corrugated tiles on a narrow eaves line and a roof dormer on the eastern roof slope. In the front facade are a wooden carriage entrance and a small rose window; in the eastern side facade two slightly curved windows with metal glazing bars, a new window and a smaller curved window; in the rear facade two wooden doors, one of which has a wooden canopy and sidelights, a new rectangular window and a small rose window in the apex; in the western side facade is a wooden door.
The layout of the INTERIOR is largely original. The broad hallway with stucco ceiling divides the building from north to south into two equal parts and provides access to the rooms on either side. The staircase to the first floor is provided with a moulded wooden handrail with cast-iron balusters with decorative motifs. In the two largest square rooms at the front and the rear room on the west side, among other things the original beam ceilings, the original wooden shutters, window sills, moulded doors, fitted wall cabinets and marble chimney mantels are still present. Original in the kitchen are the beam ceiling and the wooden lining, with moulded cupboard doors on left and right and in the centre the chimney mantel. In the large provisions cellar, among other things the ceiling beams and the columns to support them are original. On the upper floor lie the bedrooms and the elongated attic around the stairwell.
Valuation
The dwelling house of the rentier type with attached coach house, at Galemawei 8 in Mantgum, built in 1877 in Eclectic style, is of general architectural-historical and cultural-historical importance:
- as a particular expression of a social-cultural development;
- because of the balanced and qualitatively high-quality original design;
- because of the ornamentation and material use;
- as an essential part of a larger whole within the protected village prospect, which is of cultural-historical, architectural-historical and urban planning significance at national level;
- because of the location within the protected village prospect, connected with the development and expansion of the region and the village;
- for the appearance of the region and the entire village;
- because of the historical-spatial relationship with the development of the structure of the village;
- because of the architectural integrity of the exterior and interior present to a large extent;
- in relation to the visual and structural integrity of the protected village prospect
Nearby in the register
- Woonhuis, Seerp van Galemawei 4Woonhuisunder 1 mi
- Woonhuis, Seerp van Galemawei 15Woonhuisunder 1 mi
- Erfinrichting, Seerp van Galemawei bij 15Boerderijunder 1 mi
- Woonhuis, Seerp van Galemawei 13Woonhuisunder 1 mi
Other entries of the same register within about three miles of this one, by straight line.