Rijksmonumentenregister · Netherlands
Woonhuis, Seerp van Galemawei 13
Mantgum, Fryslân, Netherlands
The record
- Designation
- National monument (rijksmonument)
- Class
- Woonhuis
- Category
- onroerend gebouwd
- Built (approximately)
- 1870 - 1880
- Address
- Seerp van Galemawei 13, 9022 AB Mantgum (Leeuwarden 21)
- Place
- Mantgum
- Municipality
- Leeuwarden
- Province
- Fryslân
- Country
- Netherlands
- Coordinates
- 53.12788, 5.71904
- Monument number
- 516347
Slide toward Today to fade the historical sheet and see the modern map underneath.
University Library, Vrije Universiteit AmsterdamUniversity Library, Vrije Universiteit AmsterdamDavid Rumsey Map Collection, Stanford LibrariesDavid Rumsey Map Collection, Stanford Libraries
4 historical maps cover this location, the earliest the 1863 map "Niederlande und Belgien." (David Rumsey Map Collection, Stanford Libraries).
This monument in the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed's register ↗
The register's description
Omschrijving
Inleiding
De RENTENIERSWONING met aangebouwd KOETSHUIS aan de Seerp van Galemawei 13 ligt in de kern van het terpdorp Mantgum, ten westen van de kerk en de voormalige school, in het rechter deel van een ruime rechthoekige kavel. Aan de voorzijde wordt de kavel begrensd door een gietijzeren HEK. De woning is in de periode 1870-1880 gebouwd in eclectische stijl, wellicht naar ontwerp van W.A. de Rapper te Arum (vergelijk de eveneens van rijkswege beschermde woning te Jellum, Hegedyk 21) of van F. Swart (op grond van de aanbestedingsadvertentie in de Leeuwarder Courant in 1877 voor een 'huizinge met wagenhuis'). De Seerp van Galemawei vormt het westelijke deel van de doorgaande weg die van oudsher centraal door het terpdorp loopt. Aan deze weg zijn vanaf 1840 statige huizen op ruime kavels voor rijke burgers en rentenierende boeren gebouwd, een uitzondering op dit type bouwwerk is echter de voormalige boerderij Van Galemawei nr. 11 (waarvan thans alleen nog het woongedeelte resteert). Visueel, typologisch en stilistisch behoort Van Galemawei 13 tot een groep van vergelijkbare bouwwerken die in dezelfde tijd zijn gerealiseerd (van Galemawei nr. 11, 15, 2, 4, 6 en 8) en een eenheid vormen. Dit stuk van de Van Galemawei valt binnen het beschermd dorpsgezicht. Hoewel de genoemde woningen zowel wat exterieur als wat interieur betreft op onderdelen niet meer geheel gaaf zijn, zijn de voorgevels en een aantal zij- en achtergevels in grote mate nog origineel. Visueel en structureel zijn de woningen - samen met het straatprofiel, de bomen en de hekken - bepalend voor het aanzicht van Mantgum. Zij benadrukken de grote cultuurhistorische waarde van zowel dit deel van het beschermde gezicht van Mantgum als van het gehele dorp.
Dit geldt in het bijzonder voor de onderhavige rentenierswoning op nr. 13,
die onlangs gedeeltelijk is gerestaureerd. Bij deze werkzaamheden is een
aantal elementen in de originele staat teruggebracht. Verdere verstoringen
aan deze woningen zouden het aanzicht van de straat en dus van het beschermd gezicht ingrijpend aantasten. Dit gegeven, gepaard aan de grote
cultuurhistorische waarde van de dorpsstructuur in samenhang met de
historisch waardevolle bebouwing, rechtvaardigt bescherming van rijkswege
van zowel de onderhavige rentenierswoning nr. 13, als de woningen met de
nrs. 11, 15, 4 en 8.
Omschrijving
De rentenierswoning met koetshuis heeft een rechthoekige plattegrond, met
aan de oostzijde aangebouwd koetshuis. De WONING staat op rechter zuidelijk deel van een ruime kavel, die wordt begrensd door een gietijzeren HEK, is opgetrokken uit bruine baksteen op natuurstenen plint (aan voorzijde) en wordt gedekt door een schilddak -met twee hoge schoorstenen met
schoorsteenborden- van zwart geglazuurde Friese pannen. Onderlangs het dak loopt een geprofileerde kroonlijst met, aan de voorzijde, vier horizontale
spiegelvlakken. De symmetrisch ingedeelde voorgevel met middenrisaliet is op de hoeken afgezet door pilasters met spiegelvlakken. Het middenrisaliet,
eveneens afgezet door pilasters met spiegelvlakken, loopt door in een grote
dakkapel (kajuit) met een geprofileerde timpaan-achtige afsluiting met
akroteria. In het middenrisaliet bevindt zich, onder een portiek met
stuc-omlijsting, de houten voordeur. Hierboven bevindt zich een balkon op
consoles met openslaande deuren en ijzeren borstwering. Aan weerszijden van het middenrisaliet zijn twee T-vensters geplaatst met erboven een
gepleisterde wenkbrauw-decoratie. In de westelijke zijgevel zit een
T-venster. De achtergevel van de woning is ingrijpend verbouwd. In het
INTERIEUR is een aantal originele elementen aanwezig, een aantal is
teruggebracht in de oorspronkelijke staat.
Tegen de oostelijke zijgevel, met T-venster, staat het KOETSHUIS dat is
opgetrokken uit bruine baksteen opgetrokken en wordt gedekt door een
zadeldak. Aan de voorzijde onder de houten windveer een houten inrijdeur met in het rechthoekige bovenlicht, omlijst door een gietijzeren plaatje, een
paard. Aan de achterzijde bevond zich de thans nog voor een deel nog
herkenbare paardenstal. Hier zijn de houten boxwanden en kolommen nog
aanwezig. In de hoge achtergevel en de zijgevels van het koetshuis zijn
respectievelijk een houten deur en een meerruits stalraam geplaatst.
Waardering
De voormalige rentenierswoning aan de Seerp van Galemawei 13, gebouwd rond 1870 in eclectische stijl is van algemeen cultuurhistorisch en
architectuurhistorisch belang:
- als bijzondere uitdrukking van een sociaal-culturele ontwikkeling;
- vanwege het evenwichtige en kwalitatief hoogwaardige oorspronkelijke
ontwerp;
- vanwege de ornamentiek en het materiaalgebruik;
- als essentieel onderdeel van een groter geheel binnen het beschermd
dorpsgezicht, dat cultuurhistorisch, architectuurhistorisch en
stedenbouwkundig van nationaal belang is;
- vanwege de situering binnen het beschermd dorpsgezicht, verbonden met de ontwikkeling en uitbreiding van de streek en het dorp;
- voor het aanzien van de streek en het gehele dorp;
- vanwege de historisch-ruimtelijke relatie met de ontwikkeling van de
structuur van het dorp;
- vanwege de historische relatie met de bestuurlijke ontwikkeling van de
streek;
- vanwege de in grote mate aanwezige architectonische gaafheid van het
exterieur;
- in relatie tot de visuele en structurele gaafheid van het beschermd
dorpsgezicht.
English translation
The text above is the record as published by the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, in Dutch. The English below is a machine translation made by TreeAlive, not by the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed; it has not been checked by a person. Where the two differ, the original is the record. Report a translation error: privacy@treealive.com
Description
Introduction
The GENTLEMAN FARMER'S RESIDENCE with adjoining COACH HOUSE on the Seerp van Galemawei 13 is located in the core of the terp village Mantgum, to the west of the church and the former school, in the right part of a spacious rectangular plot. At the front, the plot is bounded by a cast-iron FENCE. The residence was built in the period 1870-1880 in eclectic style, possibly according to a design by W.A. de Rapper of Arum (compare the likewise nationally protected residence at Jellum, Hegedyk 21) or by F. Swart (based on the tendering advertisement in the Leeuwarder Courant in 1877 for a 'huizinge with wagenhuis'). The Seerp van Galemawei forms the western part of the through road that has run centrally through the terp village since ancient times. From 1840 onwards, stately houses on spacious plots for wealthy citizens and gentleman farmers have been built along this road; however, an exception to this type of building is the former farmhouse Van Galemawei no. 11 (of which only the residential part now remains). Visually, typologically and stylistically, Van Galemawei 13 belongs to a group of comparable structures that were realised in the same period (Van Galemawei nos. 11, 15, 2, 4, 6 and 8) and form a unity. This section of Van Galemawei falls within the protected village scene. Although the aforementioned residences are no longer entirely intact in places as regards both exterior and interior, the front façades and a number of side and rear façades are largely still original. Visually and structurally, the residences - together with the street profile, the trees and the fences - are defining for the appearance of Mantgum. They emphasise the great cultural-historical value of both this part of the protected scene of Mantgum and of the entire village.
This applies in particular to the present gentleman farmer's residence at no. 13, which has recently been partially restored. During these works, a number of elements were returned to their original state. Further disturbance to these residences would severely impair the appearance of the street and thus of the protected scene. This fact, coupled with the great cultural-historical value of the village structure in conjunction with the historically valuable buildings, justifies protection at national level of both the present gentleman farmer's residence no. 13 and the residences numbered 11, 15, 4 and 8.
Description
The gentleman farmer's residence with coach house has a rectangular plan, with a coach house adjoining to the east. The RESIDENCE stands on the right southern part of a spacious plot, which is bounded by a cast-iron FENCE, is built of brown brick on a natural stone plinth (at the front) and is covered by a hipped roof - with two tall chimneys with chimney boards - of black-glazed Frisian tiles. A profiled cornice runs along the underside of the roof with, on the front, four horizontal mirror planes. The symmetrically designed front façade with central risalit is set off at the corners by pilasters with mirror planes. The central risalit, likewise set off by pilasters with mirror planes, continues into a large roof dormer (cabin) with a profiled pediment-like termination with acroteria. In the central risalit, under a portico with stucco surround, is the wooden front door. Above this is a balcony on consoles with casement doors and iron balustrade. On either side of the central risalit are two T-windows with above them a plastered eyebrow decoration. In the western side façade is a T-window. The rear façade of the residence has been substantially altered. The INTERIOR contains a number of original elements, several of which have been returned to their original state.
Against the eastern side façade, with T-window, stands the COACH HOUSE which is built of brown brick and is covered by a gabled roof. At the front below the wooden weatherboard is a wooden entrance door with, in the rectangular fanlight, framed by a cast-iron plaque, a horse. At the rear was the now still partly recognisable horse stable. Here the wooden box partitions and columns are still present. In the tall rear façade and the side façades of the coach house are respectively a wooden door and a multi-paned stable window.
Valuation
The former gentleman farmer's residence on the Seerp van Galemawei 13, built around 1870 in eclectic style, is of general cultural-historical and architectural-historical importance:
- as a particular expression of a social-cultural development;
- because of the balanced and qualitatively high-quality original design;
- because of the ornamentation and material use;
- as an essential component of a larger whole within the protected village scene, which is of cultural-historical, architectural-historical and urban-planning importance at national level;
- because of the location within the protected village scene, linked to the development and expansion of the region and the village;
- for the appearance of the region and the entire village;
- because of the historically-spatial relationship with the development of the structure of the village;
- because of the historical relationship with the administrative development of the region;
- because of the large degree of architectural integrity of the exterior;
- in relation to the visual and structural integrity of the protected village scene.
Nearby in the register
- Boerderij(M1), Seerp van Galemawei 11Boerderijunder 1 mi
- Woonhuis, Seerp van Galemawei 15Woonhuisunder 1 mi
- Erfinrichting, Seerp van Galemawei bij 15Boerderijunder 1 mi
- Woonhuis, Seerp van Galemawei 4Woonhuisunder 1 mi
Other entries of the same register within about three miles of this one, by straight line.