Rijksmonumentenregister · Netherlands
De Essenhoeck (oorspr. Lucretia)
Apeldoorn, Gelderland, Netherlands
The record
- Designation
- National monument (rijksmonument)
- Class
- Woonhuis
- Category
- onroerend gebouwd
- Built
- 1920 - 1922
- Address
- Soerenseweg 154, Locatie: Indische Buurt, 7313 EM Apeldoorn
- Place
- Apeldoorn
- Province
- Gelderland
- Country
- Netherlands
- Coordinates
- 52.22075, 5.92978
- Monument number
- 514549
Slide toward Today to fade the historical sheet and see the modern map underneath.
University Library, Vrije Universiteit AmsterdamUniversity Library, Vrije Universiteit AmsterdamUniversity Library, Vrije Universiteit Amsterdam
3 historical maps cover this location, the earliest the 1907 map "Chromo-topographische kaart van Apeldoorn en omgeving op de schaal van 1:25.000 / bew. door de Militaire Verkenningen" (University Library, Vrije Universiteit Amsterdam).
This monument in the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed's register ↗
The register's description
Omschrijving
Inleiding
De vrijstaande VILLA 'Lucretia/ Theresia/ Essenhoeck' werd gebouwd in Apeldoorn in de jaren 1920-22 door de architect J.A. HEUVELINK (1879-1949) in opdracht van de Rotterdamse Handels- en Landbouwbank die door W.H. Broekhuys was opgericht. Via de Rotterdamse Handels- en Landbouwbank organiseerde Broekhuys de roemruchte Broekhuys-loterijen met een villa als hoofdprijs van een trekkings- en uitlotingsplan van een premielening. Naast twee villa's in Hilversum uit 1922 (Bosplein 2 en Bremlaan 12, beide gesloopt) naar ontwerp van de architecten Gulden en Geldemaker uit Amsterdam, zijn er naar alle waarschijnlijkheid nog vier villa's aangeboden als attractie van deze zogenaamde geldleningen. Het ontwerp van al deze villa's werd beïnvloed door Huis ter Heide (1915) van R. Van 't Hoff (1887-1979).
De winnaar van de Rotterdamse premielening in Apeldoorn kreeg de keuze tussen contant geld of een bouwterrein met daarop villa 'Lucretia' en een lijfrente van fl 5200,-. C.A. Dominicus koos voor contant geld, waarna de villa verkocht wordt aan de Hollandse Credietbank te Rotterdam. Na voltooiing van de bouw in 1922 werd de naam in 'Theresia' gewijzigd en schonk de bank de villa aan de toneelspeler Louis Bouwmeester. Al na een jaar ging de villa over aan de maatschap Apollo'. In 1930 werd de villa aan een Apeldoornse arts verkocht, die het pand tot 1940 bewoonde. De villa kreeg later de naam Essenhoeck'.
De villa is gelegen in het westen van Apeldoorn aan de noordzijde van de Soerenseweg in de bosrijke wijk 'Bergh en Bosch' (voorheen genaamd 't Loo') in een scherpe hoek die de Soerenseweg maakt met de Valkenlaan. Aan de linkerzijde van de villa bevindt zich als bij Huis ter Heide een vierkante, oorspronkelijke vijveraanleg. De op- en afrit van de oprijlaan aan de Soerenseweg worden afgesloten door strak ontworpen wit geschilderde, houten hekken tussen vierkante gepleisterde inrijhekken. Architect Heuvelink ontwikkelde zich tijdens zijn leerperiode bij de gemeentearchitect G. de Zeeuw te Apeldoorn tot bouwkundige, waarna hij zich in 1919 als zelfstandig architect vestigde. Na 1930 kreeg hij hulp van zijn zonen Willem en Karel, die steeds meer nadruk gingen leggen op de vormgeving. Bij deze villa Lucretia' liet Heuvelink zich (onder invloed van zijn opdrachtgever) inspireren door de vormgeving van Huis ter Heide, een villa, ontworpen door Robert van 't Hoff. Deze had zich als lid van De Stijl laten beïnvloeden door de architectuur van F.L. Wright en H.P. Berlage. Dit leidde in Huis ter Heide tot de toepassing van wanden, puur als ruimtevormend zonder decoratie met een functionele indeling van de plattegrond. Heuvelink toonde eveneens bewondering voor Wright en Berlage, maar zijn voorkeur ging uit naar een meer klassieke stijl. Onder invloed van zijn opdrachtgever, die hem wees op de architectuur van Huis ter Heide, kwam hij tot een abstracte vormgeving die echter niet voortkwam uit het functionalisme. De plattegrond is nog traditioneel en heeft een driebeukige indeling met een centrale hal.
Omschrijving
Vrijstaande villa bestaande uit twee bouwlagen, gebaseerd op een driebeukige plattegrond met de hal centraal in de middenbeuk. In de linker zijbeuk bevindt zich de salon met woonkamer, in de rechter zijbeuk bevindt zich de eetkamer met keuken. De vestibule geeft toegang tot de hal, waarboven een glas-in-lood lichtlantaarn bestaande uit een klein, dubbel zesruits zadeldak met vierkante ombouw ter bescherming. Aan de achterzijde van de hal bevindt zich het sanitair. In de hal bevindt zich een monumentale steektrap met op de eerste verdieping een U-vormige galerij met balustrade. De U-vormige galerij met balustrade op de eerste verdieping verleent toegang tot vier slaapkamers, een bode- en badkamer.
De wit gepleisterde gevels zijn opgebouwd uit een grijze plint, een risalerende horizontale band ter afsluiting van een denkbeeldig trasraam, een identieke band als cordonlijst en een fries met een decoratieve houten lijst. De gevels worden afgesloten door een plat houten dak gedekt met bitumen met royaal dakoverstek en boeiboord. De oorspronkelijk groen geschilderde, houten staande vensters hebben op de begane grond een verticale, op de eerste verdieping een horizontale roedenverdeling.
De VOORGEVEL is onder te verdelen in drie traveeën met een risalerende middentravee als symmetrieas. Op de begane grond bevindt zich de ingangspartij bestaande uit een brede porticus met vooruitstekende luifel en betonnen waterlijst ondersteunt door twee vierkante pilaren. Centraal in de portiek bevindt zich een houten deur met glas-in-loodramen aan weerszijden geflankeerd door vensters met één verticale roede, van elkaar gescheiden door gepleisterde pilasters. Op de eerste verdieping bevinden zich in de middentravee drie regelmatig verdeelde vensters met drie horizontale roeden, met uiterst links en rechts van de raampartij gepleisterde pilasters.
Rechts in de linkertravee tegen de risalerende middentravee bevindt zich op de begane grond een venster met twee verticale roeden. Boven het venster bevindt zich een waterlijst aan de linkerzijde ondersteund door een console. De waterlijst gaat over in een gesloten houten borstwering waarachter gemetselde bloembakken. De vensteras eindigt met een venster met drie horizontale roeden op de eerste verdieping. Uiterst links is de zijkant te zien van de risalerende middentravee van de linker- en rechterzijgevel met op de begane grond een venster met twee verticale roeden waarboven een waterlijst op consoles en een loggia op de eerste verdieping. De rechtertravee is het spiegelbeeld van de linkertravee.
Op de begane grond bevindt zich links en rechts in de LINKER ZIJGEVEL een deurpartij bestaande uit drie gelijke enkele terrasdeuren met twee verticale roeden waaronder een horizontale roede. De volle lengte van de linkerzijgevel is voorzien van een rood betegeld terras omsloten door een wit gepleisterde borstwering met op de hoeken en uiteinden vierkante pilaren. De centrale opening geeft toegang tot de vierkante vijver in de tuin. De begane grond wordt afgesloten door een waterlijst ondersteund door consoles. Op de eerste verdieping bevindt zich de loggia met gesloten borstwering waarboven acht regelmatige verdelingvierkante gepleisterde stijlen. In de gevel verbonden aan de loggia bevinden zich twee regelmatig verdeelde dubbele openslaande terrasdeuren. De ACHTERGEVEL is evenals de voorgevel te verdelen in drie traveeën met een risalerende middentravee aan weerszijden begrensd door pilasters van kolossale orde. Op de begane grond van de middentravee bevindt zich links een vernieuwd venster, centraal twee gestapelde, kleine, vierkante getraliede toiletvensters en rechts twee liggende, getraliede vensters. Op de eerste verdieping van de middentravee bevinden zich drie regelmatig verdeelde liggende vensters met één horizontale roede.
De vensteras links in de rechtertravee bestaat uit een staand venster met twee verticale roede op de begane grond en een staand venster met twee liggende roeden op de eerste verdieping. De linkertravee is het spiegelbeeld van de rechtertravee met uitzondering van de aanbouw van een bouwlaag met plat dak. De aanbouw heeft een blinde rechterzijgevel, twee staande vensters met twee verticale roeden in de voorgevel en een deur links van de garagedeur in de linkerzijgevel.
De RECHTER ZIJGEVEL is identiek aan de linkerzijgevel met uitzondering van de drie gekoppelde vierkante keukenvensters met drie verticale roeden rechts in de gevel. Op de eerste verdieping bevindt zich onregelmatig verdeeld een dubbele, enkele en een dubbele openslaande terrasdeur. Het INTERIEUR is zeer goed bewaard gebleven. Waardevolle elementen zijn de twee kleurrijke betegelde open haardpartijen in de hal en de eetkamer. De vestibule, de tussendeuren en de lichtkoepel zijn voorzien van geabstraheerde, sierlijke glas-in-loodramen. Het strakke stucwerk van de plafonds bevindt zich in de linkerbeuk waar ook de authentieke deuren en een houten zitbank te vinden zijn. Een aantal elementen is teruggebracht in oorspronkelijke staat, zoals een aantal deuren en één zitbank. De ramen zijn vervangen door dubbel glas, de lichtlantaarn is hersteld in zijn oorspronkelijke staat. De schuifdeuren met aan weerszijden kasten tussen salon en woonkamer zijn verdwenen, evenals de kastenwand tussen eetkamer en keuken. De plattegrond is verder goed bewaard gebleven. Op de eerste verdieping is de voormalige bodenkamer in gebruik als badkamer.
Waardering
Vrijstaande VILLA 'Lucretia/ Theresia/ Essenhoeck' te Apeldoorn, gebouwd in de jaren 1920-22 door de architect J.A. HEUVELINK in opdracht van de Rotterdamse Handels- en Landbouwbank.
- Van architectonische waarde vanwege de opmerkelijke positie die deze villa inneemt in het oeuvre van J.A. Heuvelink. Dit specifieke ontwerp kent invloed van de abstracte vormgeving van Huis Ter Heide van Robert van 't Hoff. Hoewel de vormgeving hiervan is afgeleid, is de driebeukige plattegrond nog als traditioneel te bestempelen. De symmetrisch opgezette villa is in hoofdvorm, materiaalgebruik en detaillering zeer goed bewaard gebleven en vertegenwoordigt stijlinvloed van het werk van Van 't Hof en, indirect, van de Amerikaanse architectuur van Frank Lloyd Wright. De horizontale werking en het platte dak met het forse dakoverstek tonen deze invloed. Door deze duidelijk herkenbare stijlinvloeden is het ontwerp tevens als relatief zeldzaam op te vatten.
De combinatie van de oorspronkelijke architectuur met de nog aanwezige oorspronkelijke interieuronderdelen en het monumenate hekwerk, versterkt de monumentale waarde.
- Van stedebouwkundige waarde vanwege de ligging van de vrijstaande villa in een bosrijke omgeving in het villapark Berg en Bosch' op de samenkomst van twee wegen.
- Van cultuurhistorische waarde vanwege de aan de bouw van het pand ten grondslag liggende geschiedenis. Het pand is gebouwd als 'hoofdprijs' van een loterij die gehouden werd bij de afsluiting van de zogenaamde geldleningen van W.H. Broekhuys. In totaal zijn in de periode 1920-25 in opdracht van W.H. Broekhuys op verschillende plaatsen in Nederland door verschillende architecten zeven villa's neergezet. Het ontwerp van al deze villa's is beïnvloed door Huis Ter Heide van Robert van 't Hoff uit 1915/16. Er is sprake van een zeldzaamheidswaarde.
English translation
The text above is the record as published by the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, in Dutch. The English below is a machine translation made by TreeAlive, not by the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed; it has not been checked by a person. Where the two differ, the original is the record. Report a translation error: privacy@treealive.com
Description
Introduction
The detached VILLA 'Lucretia/ Theresia/ Essenhoeck' was built in Apeldoorn in the years 1920-22 by architect J.A. HEUVELINK (1879-1949) on commission from the Rotterdam Trade and Agricultural Bank, which had been founded by W.H. Broekhuys. Through the Rotterdam Trade and Agricultural Bank, Broekhuys organised the famous Broekhuys lotteries with a villa as the main prize of a draw and allocation scheme of a premium loan. In addition to two villas in Hilversum from 1922 (Bosplein 2 and Bremlaan 12, both demolished) designed by architects Gulden and Geldemaker from Amsterdam, there are in all probability four more villas offered as an attraction of these so-called loans. The design of all these villas was influenced by Huis ter Heide (1915) by R. Van 't Hoff (1887-1979).
The winner of the Rotterdam premium loan in Apeldoorn had the choice between cash or a plot of land with villa 'Lucretia' and a life annuity of 5,200 guilders. C.A. Dominicus chose cash, after which the villa was sold to the Hollandse Credietbank in Rotterdam. After completion of construction in 1922, the name was changed to 'Theresia' and the bank presented the villa to actor Louis Bouwmeester. After only a year, the villa passed to the partnership 'Apollo'. In 1930, the villa was sold to an Apeldoorn physician, who occupied the property until 1940. The villa later received the name 'Essenhoeck'.
The villa is located in the west of Apeldoorn on the north side of the Soerenseweg in the wooded district of 'Bergh en Bosch' (formerly called 't Loo') in a sharp angle where the Soerenseweg meets the Valkenlaan. On the left side of the villa, as at Huis ter Heide, there is a square, original pond. The entrance and exit of the driveway on the Soerenseweg are closed off by strictly designed white painted wooden gates between square rendered entrance gates. Architect Heuvelink developed into a builder during his apprenticeship under municipal architect G. de Zeeuw in Apeldoorn, after which he established himself as an independent architect in 1919. After 1930, he received assistance from his sons Willem and Karel, who increasingly emphasized design. With this villa 'Lucretia', Heuvelink was inspired (under the influence of his client) by the design of Huis ter Heide, a villa designed by Robert van 't Hoff. As a member of De Stijl, he had been influenced by the architecture of F.L. Wright and H.P. Berlage. This led in Huis ter Heide to the use of walls, purely as space-forming elements without decoration and with a functional layout of the floor plan. Heuvelink also showed admiration for Wright and Berlage, but his preference was for a more classical style. Under the influence of his client, who pointed him towards the architecture of Huis ter Heide, he arrived at an abstract design that did not, however, derive from functionalism. The floor plan is still traditional and has a three-aisle layout with a central hall.
Description
Detached villa consisting of two storeys, based on a three-aisle floor plan with the hall central in the middle aisle. In the left side aisle is the drawing room with living room, in the right side aisle is the dining room with kitchen. The vestibule provides access to the hall, above which is a leaded glass lantern consisting of a small, double six-pane gabled roof with square surround for protection. At the rear of the hall is the sanitary area. In the hall is a monumental staircase with, on the first floor, a U-shaped gallery with balustrade. The U-shaped gallery with balustrade on the first floor provides access to four bedrooms, a maid's room and bathroom.
The white rendered facades are composed of a grey plinth, a projecting horizontal band closing off an imaginary travertine window, an identical band as a cornice and a frieze with a decorative wooden moulding. The facades are topped by a flat wooden roof covered with bitumen with generous roof overhang and soffit board. The originally green painted wooden casement windows have vertical glazing bars on the ground floor and horizontal glazing bars on the first floor.
The FRONT FACADE is divided into three bays with a projecting central bay as the line of symmetry. On the ground floor is the entrance arrangement consisting of a broad portico with projecting canopy and concrete drip moulding supported by two square pillars. Centrally in the portico is a wooden door with leaded glass lights on either side flanked by windows with one vertical glazing bar, separated from each other by rendered pilasters. On the first floor in the central bay are three regularly spaced windows with three horizontal glazing bars, with rendered pilasters at the far left and far right of the window arrangement.
To the right in the left bay against the projecting central bay is on the ground floor a window with two vertical glazing bars. Above the window is a drip moulding on the left side supported by a console. The drip moulding continues into a closed wooden breast wall behind which are rendered flower boxes. The window axis ends with a window with three horizontal glazing bars on the first floor. At the far left is visible the side of the projecting central bay of the left and right side facades with on the ground floor a window with two vertical glazing bars above which is a drip moulding on consoles and a loggia on the first floor. The right bay is the mirror image of the left bay.
On the ground floor in the LEFT SIDE FACADE are on the left and right a door arrangement consisting of three identical single terrace doors with two vertical glazing bars below which is a horizontal glazing bar. The full length of the left side facade is provided with a red tiled terrace enclosed by a white rendered breast wall with square pillars at the corners and ends. The central opening provides access to the square pond in the garden. The ground floor is closed off by a drip moulding supported by consoles. On the first floor is the loggia with closed breast wall above which are eight regularly spaced square rendered stiles. In the facade adjoining the loggia are two regularly spaced double-leaf terrace doors. The REAR FACADE is, like the front facade, divided into three bays with a projecting central bay on either side bounded by pilasters of colossal order. On the ground floor of the central bay is on the left a renewed window, centrally two stacked small square barred toilet windows and on the right two horizontal barred windows. On the first floor of the central bay are three regularly spaced horizontal windows with one horizontal glazing bar.
The window axis on the left in the right bay consists of a casement window with two vertical glazing bars on the ground floor and a casement window with two horizontal glazing bars on the first floor. The left bay is the mirror image of the right bay with the exception of the addition of a storey with flat roof. The addition has a blind right side facade, two casement windows with two vertical glazing bars in the front facade and a door to the left of the garage door in the left side facade.
The RIGHT SIDE FACADE is identical to the left side facade with the exception of the three paired square kitchen windows with three vertical glazing bars on the right in the facade. On the first floor are irregularly spaced a double, single and double-leaf terrace door. The INTERIOR is very well preserved. Valuable elements are the two colourful tiled open fireplaces in the hall and the dining room. The vestibule, the inner doors and the light lantern are provided with abstracted, elegant leaded glass lights. The crisp plasterwork of the ceilings is found in the left aisle where authentic doors and a wooden bench are also to be found. A number of elements have been restored to their original state, such as a number of doors and one bench. The windows have been replaced with double glazing, the light lantern has been restored to its original state. The sliding doors with cabinets on either side between drawing room and living room have disappeared, as has the cabinet wall between dining room and kitchen. The floor plan is otherwise well preserved. On the first floor, the former maid's room is in use as a bathroom.
Valuation
Detached VILLA 'Lucretia/ Theresia/ Essenhoeck' in Apeldoorn, built in the years 1920-22 by architect J.A. HEUVELINK on commission from the Rotterdam Trade and Agricultural Bank.
- Of architectural value owing to the remarkable position this villa occupies in the oeuvre of J.A. Heuvelink. This specific design shows influence from the abstract design of Huis Ter Heide by Robert van 't Hoff. Although its design is derived from this, the three-aisle floor plan is still to be considered traditional. The symmetrically laid out villa is very well preserved in its main form, material use and detailing and represents stylistic influence from the work of Van 't Hoff and, indirectly, from American architecture by Frank Lloyd Wright. The horizontal effect and the flat roof with the generous roof overhang demonstrate this influence. Through these clearly recognisable stylistic influences, the design is also to be regarded as relatively rare.
The combination of the original architecture with the still present original interior components and the monumental gates strengthens the monumental value.
- Of urban planning value owing to the location of the detached villa in a wooded environment in the villa park 'Berg en Bosch' at the junction of two roads.
- Of cultural historical value owing to the history underlying the construction of the property. The property was built as the 'main prize' of a lottery held in connection with the conclusion of the so-called loans of W.H. Broekhuys. In total, in the period 1920-25, seven villas were built on commission from W.H. Broekhuys in various places in the Netherlands by different architects. The design of all these villas was influenced by Huis Ter Heide by Robert van 't Hoff from 1915/16. There is a matter of rarity value.
Nearby in the register
- Berg en BoschOnderwijs en wetenschapunder 1 mi
- De PaddestoelWoonhuisunder 1 mi
- EderaWoonhuisunder 1 mi
- Begraafplaats, Soerenseweg 71Begraafplaats en -onderdelenunder 1 mi
Other entries of the same register within about three miles of this one, by straight line.