Rijksmonumentenregister · Netherlands
Edera
Apeldoorn, Gelderland, Netherlands
The record
- Designation
- National monument (rijksmonument)
- Class
- Woonhuis
- Category
- onroerend gebouwd
- Built
- 1918
- Address
- Eikenlaan 10, Locatie: Indische Buurt, 7313 AK Apeldoorn
- Place
- Apeldoorn
- Province
- Gelderland
- Country
- Netherlands
- Coordinates
- 52.22464, 5.93700
- Monument number
- 514559
Slide toward Today to fade the historical sheet and see the modern map underneath.
University Library, Vrije Universiteit AmsterdamUniversity Library, Vrije Universiteit AmsterdamUniversity Library, Vrije Universiteit Amsterdam
3 historical maps cover this location, the earliest the 1907 map "Chromo-topographische kaart van Apeldoorn en omgeving op de schaal van 1:25.000 / bew. door de Militaire Verkenningen" (University Library, Vrije Universiteit Amsterdam).
This monument in the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed's register ↗
The register's description
Omschrijving
Inleiding
Deze vrij grote VILLA is gelegen aan de noordzijde van de Eikenlaan. De villa is in 1918 gebouwd naar ontwerp van de Apeldoornse architect Chris Wegerif (1859-1920). Het werk van Wegerif draagt het stempel van de Nieuwe Kunst. Wegerif had grote interesse voor de Art Nouveau, de Weense Sezession en de Engelse Arts & Crafts. Hij was een voorstander van de integratie van de toegepaste kunsten in de architectuur. Samen met Thorn Prikker en John Uiterwijk richtte hij in 1893 "Arts and Crafts" aan de Kneuterdijk in Den Haag op, waarna hij omstreeks 1900 zelf meubels begon te ontwerpen. Zijn vrouw Agathe Gravenstein raakte ook betrokken bij de "Arts and Crafts" vanwege haarsuccesvolle batikwerk. Thorn Prikker voerde haar ontwerpen uit. Als producente en ontwerpster van batikstoffen begon zij na onenigheid een atelier in de Kalverstraat te Apeldoorn. Wegerif betrok haar batik- en tegeltableaus in zijn ontwerpen. Naast Chris Wegerif was ook zijn neef Ahasverus Hendricus Wegerif (1888-1963), een bekend architect. Beide ontwierpen ze ondermeer in Apeldoorn, onafhankelijk van elkaar, diverse panden. De opdrachtgever voor het huis was jhr. Nauta van Haershove. De architectuur van Wegerif wordt in deze periode gekenmerkt door ruw gepleisterde gevels, eenvoudige hoofdvormen en rond vensters en deurpartijen geconcentreerde detailleringen.
De naam van de villa 'Edera' is afgeleid van het latijnse 'Hedera', een klimop. Het bladmotief komt terug in de glas in lood ramen. Het huis is gebouwd als onderdeel van een groter project, de NV De Apeldoornsche Bouwgrond Maatschappij tot exploitatie van het villapark 'Het Loo', die mede door Wegerif was opgericht. Binnen dit project zijn door Wegerif nog ontworpen de villa's Serena (1e Beukenlaan 9, 1916), de villa Halve Maan (1e Beukenlaan 3, 1917) en de gesloopte villa Freya (1e Beukenlaan, 1917).
Omschrijving
Het pand is opgetrokken op een samengestelde plattegrond bestaande uit een driebeukige voorbouw met twee achteraanbouwen en telt twee bouwlagen onder een plat dak met uitzondering van de middenbeuk in de voorbouw dat voorzien is van een flauw hellend lessenaarsdak ingeklemd tussen de muren van de zijbeuken en bedekt met tuile du Nord pannen. Aan de voorzijde is links een veranda gesitueerd en rechts op de verdieping bevindt zich een loggia. Aan de achterzijde heeft het pand rechts in de gevel op de verdieping een houten erker. De gevels worden afgesloten door een eenvoudige gootlijst. Op de in staand verband gemetselde plint na is het pand geheel voorzien van een ruwe pleisterlaag en wit geschilderd. Alle gevelopeningen zijn voorzien van een glad gepleisterde omlijsting.
De VOORGEVEL is opgebouwd uit drie beuken. De linkerbeuk heeft tegen de voorgevel een veranda met aan weerszijden twee haaks op de gevel staande muurdammen die aan de kopse zijde een hellende beëindiging hebben. In de linkermuurdam bevindt zich een glas in lood raam. De veranda wordt afgesloten door een plat dak met een eenvoudige gootlijst met een decoratieve loodslabbe en twee zuilen en is toegankelijk via een stolpdeur met opgeklampte houten luiken aan weerszijden. Op de verdieping bevindt zich een samengesteld raam opgebouwd uit twee draairamen waartussen een smal glas in lood raam en een bovenlicht met glas in loodvenster. De iets terugliggende middenbeuk bevat links in de gevel de ingangspartij bestaande uit een stenen stoep en een oorspronkelijke voordeur met een achthoekig glas in lood raam onder een luifel. Rechts van de entree bevindt zich een klein glas in lood raam. In het midden van de gevel is een bladvormige gevelsteen geplaatst met de tekst: "1918 - Edera". Rechts in de gevel bevindt zich een glas in lood raam.
Op de verdieping (mezzanino) bevindt zich van links naar rechts een draairaam, een liggend raam en een draairaam. Alle drie de ramen zijn voorzien van glas in lood.
De rechterbeuk heeft op de begane grond een samengesteld raam, opgebouwd uit twee draairamen waartussen een smal glas in lood raam en een bovenlicht eveneens met glas in lood. De verdieping heeft een loggia die aan voorzijde wordt afgesloten door een balustrade. De loggia is toegankelijk via een stolpdeur voorzien van een bovenlicht met glas in lood.
De RECHTER GEVEL van het voorste deel heeft op de verdieping in het midden een zesruitsraam met bovenlicht bezet met glas in lood.
De ACHTERGEVEL van het voorste deel heeft links een stolpdeur met bovenlicht voorzien van glas in lood. De middenbeuk is licht risalerend en bevat rechts op de begane grond een staand draairaam waarin een acht-ruitsvenster met diefijzers en op de verdieping een vier-ruits draairaam met twee-ruitsbovenlicht. Tussen de twee aanbouwen aan achterzijde is nog een stukje van de achtergevel zichtbaar: op de begane grond een staand draairaam waarin een acht-ruitsvenster met diefijzers en op de verdieping een vier-ruits draairaam met twee-ruits bovenlicht.
De LINKER GEVEL van het voorste deel heeft rechts in de gevel een twaalfruits stolpraam, links een liggend glas in loodraam en op de verdieping een zesruits stolpraam met bovenlicht waarin glas in lood.
Tegen de achtergevel bevinden zich twee oorspronkelijke UITBOUWEN die vrij dicht op elkaar staan waardoor ertussen een smalle gang is ontstaan. De rechtergevel van de rechteraanbouw -gezien vanaf de voorgevel- sluit schuin aan op het voorste deel. In dit afgeschuinde gedeelte bevindt zich een klein enkelruits raam. De rechtergevel van de rechter aanbouw heeft op de begane grond een gekoppeld negenruits raam met drieruits bovenlicht en op de verdieping een enkelruits stolpraam met gedeeld bovenlicht waarin twee vierruits ramen. De achtergevel heeft op de begane grond een schuifvenster met drie-ruits bovenlicht en op de verdieping een tweeruits stolpraam met gedeeld bovenlicht waarin twee vierruits ramen. De linker gevel heeft op de begane grond een zesruits draairaam met een enkelvoudig zijraam. Op de verdieping bevindt zich een tweeruits stolpraam met gedeeld bovenlicht waarin twee vierruits ramen.
De linkergevel van de rechter aanbouw is een blinde gevel en aan deze zijde is de schoorsteen gesitueerd. De linkergevel heeft links in de gevel twee gekoppelde ramen. De achtergevel heeft op de begane grond een tweeruits stolpdeur met bovenlicht waarin glas in lood en opgeklampte houten luiken. De deur is voorzien van een luifel met aan voorzijde twee vierkante pilaren die deels in baksteen zijn opgetrokken. Boven de luifel bevindt zich een driezijdige houten erker met een beschoten borstwering en vier enkelruits ramen met tweeruits bovenlicht.
Het INTERIEUR is redelijk gaaf bewaard gebleven en bevat onder meer in de eetkamer een doorgeefluik, houten kast, houten vloer en open haard, waarin een tegeltableau gesigneerd door mevr. A. Wegerif. De hal heeft een ronde, houten trap. Het toilet heeft blauw/witte tegels en een originele spiegel. In de garderobe is het fonteintje aanwezig en de oorspronkelijke meterkast. De zitkamer heeft een betegelde open haard.
Waardering
VILLA uit 1918 naar ontwerp van de Apeldoornse architect Chris Wegerif.
- Van architectuurhistorische waarde als goed en vrijwel gaaf voorbeeld van een woonhuis in een voor architect Wegerif typerende bouwstijl waarin hij zich liet inspireren door de Nieuwe Kunst, de Arts & Crafts, de Art Nouveau en de Weense Sezession. Het pand valt op door de eenvoudige hoofdvormen, de sobere detailleringen en waardevolle interieurelementen. Er is sprake van een ensemblewaarde als onderdeel van het villapark Berg en Bos (voorheen Het Loo), waarbinnen enkele andere huizen van Wegerif als opvallende elementen functioneren.
- Van stedebouwkundige waarde door de situering aan de Eikenlaan. De Eikenlaan bezit nog een in vrij gave staat bewaard bestand aan historische huizen, die samen met de vele particuliere en openbare groenelementen een aantrekkelijk, waardevol straatbeeld vormen.
- Van cultuurhistorische waarde als voorbeeld van een doordacht totaalontwerp waarin diverse vormen van toegepaste kunst zijn samengebracht. Het pand vormt tevens een herkenbaar element uit een maatschappelijke ontwikkeling. Het pand is gebouwd als huisvesting van de nieuwe en kapitaalkrachtige stedelijke elite, die zich bij voorkeur vestigde in kapitale villa's in ruim opgezette en in dit geval projektmatig ontwikkelde, romantisch aangelegde villawijken. De wijk Berg en Bos is een goed voorbeeld van een dergelijke villawijk. Er is tevens een cultuurhistorische waarde gelegen in het feit dat de ontwerpen van Wegerif een duidelijk herkenbare signatuur dragen en door de geringe geografische spreiding als typerend voor de gemeente Apeldoorn kunnen worden gezien.
English translation
The text above is the record as published by the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, in Dutch. The English below is a machine translation made by TreeAlive, not by the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed; it has not been checked by a person. Where the two differ, the original is the record. Report a translation error: privacy@treealive.com
Description
Introduction
This fairly large VILLA is situated on the north side of the Eikenlaan. The villa was built in 1918 after a design by the Apeldoorn architect Chris Wegerif (1859-1920). Wegerif's work bears the hallmark of the Nieuwe Kunst. Wegerif had a keen interest in Art Nouveau, Viennese Secession and English Arts & Crafts. He was an advocate of the integration of applied arts in architecture. Together with Thorn Prikker and John Uiterwijk he founded "Arts and Crafts" on the Kneuterdijk in The Hague in 1893, after which around 1900 he began to design furniture himself. His wife Agathe Gravenstein also became involved with "Arts and Crafts" because of her successful batik work. Thorn Prikker executed her designs. As a producer and designer of batik fabrics, she began a studio in the Kalverstraat in Apeldoorn after a disagreement. Wegerif incorporated her batik and tile tableaux into his designs. Besides Chris Wegerif, his cousin Ahasverus Hendricus Wegerif (1888-1963) was also a well-known architect. Both of them designed various buildings in Apeldoorn among other places, independently of each other. The client for the house was the Jonkheer Nauta van Haershove. The architecture of Wegerif in this period is characterized by roughly rendered facades, simple main forms and concentrated detailing around round windows and doorways.
The name of the villa 'Edera' is derived from the Latin 'Hedera', an ivy. The leaf motif recurs in the stained glass windows. The house was built as part of a larger project, the Limited Company De Apeldoornsche Bouwgrond Maatschappij for the development of the villa park 'Het Loo', which was also founded by Wegerif. Within this project Wegerif also designed the villas Serena (1e Beukenlaan 9, 1916), the villa Halve Maan (1e Beukenlaan 3, 1917) and the demolished villa Freya (1e Beukenlaan, 1917).
Description
The building is constructed on a composite ground plan consisting of a three-aisle front section with two rear extensions and comprises two storeys under a flat roof with the exception of the centre aisle in the front section which is provided with a shallow-pitched lean-to roof set between the walls of the side aisles and covered with Tuile du Nord tiles. At the front on the left side is situated a veranda and on the right side on the upper floor is a loggia. At the rear the building has a wooden oriel window on the right side of the facade on the upper floor. The facades are finished with a simple gutter moulding. Apart from the plinth laid in vertical bond, the building is entirely provided with a rough render layer and painted white. All facade openings are provided with a smooth rendered surround.
The FRONT FACADE is divided into three aisles. The left aisle has a veranda against the front facade with on either side two walls perpendicular to the facade with sloping ends at the sides. In the left wall is a stained glass window. The veranda is finished with a flat roof with a simple gutter moulding with a decorative lead saddle and two columns and is accessible via a Dutch door with attached wooden shutters on either side. On the upper floor there is a composite window made up of two casement windows with a narrow stained glass window between them and a fanlight with a stained glass pane. The slightly recessed centre aisle contains the entrance feature on the left in the facade consisting of a stone step and an original front door with an octagonal stained glass window under a hood. To the right of the entrance is a small stained glass window. In the centre of the facade a leaf-shaped stone has been placed with the text: "1918 - Edera". On the right in the facade is a stained glass window.
On the upper floor (mezzanine) from left to right is a casement window, a horizontal window and a casement window. All three windows are provided with stained glass.
The right aisle has on the ground floor a composite window made up of two casement windows with a narrow stained glass window between them and a fanlight also with stained glass. The upper floor has a loggia which is closed off at the front by a balustrade. The loggia is accessible via a Dutch door equipped with a fanlight with stained glass.
The RIGHT FACADE of the front section has in the centre on the upper floor a six-pane window with fanlight fitted with stained glass.
The REAR FACADE of the front section has on the left a Dutch door with fanlight provided with stained glass. The centre aisle is slightly projecting and contains on the right on the ground floor a tall casement window with a eight-pane casement with crow's-foot bars and on the upper floor a four-pane casement window with two-pane fanlight. Between the two extensions at the rear a section of the rear facade is still visible: on the ground floor a tall casement window with an eight-pane casement with crow's-foot bars and on the upper floor a four-pane casement window with two-pane fanlight.
The LEFT FACADE of the front section has on the right in the facade a twelve-pane Dutch window, on the left a horizontal stained glass window and on the upper floor a six-pane Dutch window with fanlight with stained glass.
Against the rear facade are two original EXTENSIONS which stand very close together leaving a narrow passage between them. The right facade of the right extension - viewed from the front facade - connects at an angle to the front section. In this angled section is a small single-pane window. The right facade of the right extension has on the ground floor a coupled nine-pane window with three-pane fanlight and on the upper floor a single-pane Dutch window with divided fanlight with two four-pane windows. The rear facade has on the ground floor a sash window with three-pane fanlight and on the upper floor a two-pane Dutch window with divided fanlight with two four-pane windows. The left facade has on the ground floor a six-pane casement window with a single side window. On the upper floor is a two-pane Dutch window with divided fanlight with two four-pane windows.
The left facade of the right extension is a blind wall and the chimney is situated on this side. The left facade has two coupled windows on the left in the facade. The rear facade has on the ground floor a two-pane Dutch door with fanlight with stained glass and attached wooden shutters. The door is provided with a hood with two square pilasters at the front which are partly built in brick. Above the hood is a three-sided wooden oriel window with a boarded parapet and four single-pane windows with two-pane fanlight.
The INTERIOR has been preserved in reasonably good condition and contains among other things in the dining room a serving hatch, wooden cupboard, wooden floor and open fireplace with a tile tableau signed by Mrs. A. Wegerif. The hallway has a round wooden staircase. The toilet has blue/white tiles and an original mirror. In the cloakroom the small sink is present and the original meter cabinet. The sitting room has a tiled open fireplace.
Valuation
VILLA from 1918 after a design by the Apeldoorn architect Chris Wegerif.
- Of architectural historical value as a good and virtually unaltered example of a residential house in a building style typical for architect Wegerif in which he was inspired by the Nieuwe Kunst, the Arts & Crafts, Art Nouveau and Viennese Secession. The building stands out because of its simple main forms, restrained detailing and valuable interior elements. There is an ensemble value as part of the villa park Berg en Bos (formerly Het Loo), within which several other houses by Wegerif function as striking elements.
- Of urban planning value because of its location on the Eikenlaan. The Eikenlaan still possesses a collection of historic houses in fairly good condition, which together with the many private and public green elements form an attractive, valuable streetscape.
- Of cultural historical value as an example of a carefully considered total design in which various forms of applied art have been brought together. The building is also a recognizable element of a societal development. The building was constructed as housing for the new and wealthy urban elite, who preferred to settle in substantial villas in extensively laid out and in this case systematically developed, romantically designed villa districts. The Berg en Bos district is a good example of such a villa district. There is also cultural historical value in the fact that Wegerif's designs bear a clearly recognizable signature and due to the small geographical distribution can be seen as typical for the municipality of Apeldoorn.
Nearby in the register
- Halve MaanWoonhuisunder 1 mi
- Woonhuis, Amersfoortseweg 3Woonhuisunder 1 mi
- oorspr. Kamp Links nu Sunny HomeWoonhuisunder 1 mi
- Dienstwoning(K4), Amersfoortseweg 1Dienstwoningunder 1 mi
Other entries of the same register within about three miles of this one, by straight line.