Rijksmonumentenregister · Netherlands
Schoolgebouw, Molenstraat 191
Helmond, Noord-Brabant, Netherlands
The record
- Designation
- National monument (rijksmonument)
- Class
- Onderwijs en wetenschap
- Function
- Schoolgebouw
- Category
- onroerend gebouwd
- Built (approximately)
- 1865 - 1867
- Address
- Molenstraat 191, 5701 KD Helmond
- Place
- Helmond
- Province
- Noord-Brabant
- Country
- Netherlands
- Coordinates
- 51.47849, 5.66173
- Part of complex
- 513025
- Monument number
- 513027
Slide toward Today to fade the historical sheet and see the modern map underneath.
University Library, Vrije Universiteit AmsterdamTU Delft LibraryDavid Rumsey Map Collection, Stanford LibrariesDavid Rumsey Map Collection, Stanford LibrariesDavid Rumsey Map Collection, Stanford Libraries
5 historical maps cover this location, the earliest the 1861 map "Belgium, Netherlands." (David Rumsey Map Collection, Stanford Libraries).
This monument in the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed's register ↗
The register's description
Omschrijving
De H.B.S. werd in opdracht van de rijksoverheid gebouwd tussen 1865 en 1867. Het pand werd door architect C. Vermeijs opgetrokken in neo-classicistische stijl. In 1918 werd het pand grondig verbouwd, waarbij onder meer de inpandige woningen van conciërge en directeur verdwenen. Rond 1975 vonden er verbouwingen plaats, waarbij met name het aanbrengen van dubbele ramen tegen geluidsoverlast en verlaagde plafonds van belang zijn. Tussen 1984 en 1991 vonden diverse wijzigingen plaats, zoals het afbreken van latere aanbouwsels aan de achterzijde. In de loop van de tijd verdween de hoofdingang van de zijde van de Molenstraat naar de rechter zijgevel en tenslotte naar de achtergevel. Bovendien werd de Paterslaan langs de rechter zijgevel opgebroken en het gehele terrein omgevormd tot schoolplein. Heden fungeert het gebouw als deel van de huisvesting voor een scholengemeenschap.
Omschrijving
Het tweelaagse gebouw heeft een rechthoekige plattegrond en twee schilddaken met een dwarskap belegd met zwarte muldenpannen, waartussen een brede zinkbelegde zakgoot loopt. De gevels zijn opgetrokken uit handvorm baksteen, de plint is van hardsteen. De gevels worden horizontaal geleed door smalle cordonlijsten onder de vensters en een brede lijst tussen de etages. De gevel aan de zijde van de Molenstraat heeft een geblokt gepleisterd middengedeelte bekroond met fronton. Hierin bevinden zich op begane grond en etage gekoppelde zesruitsvensters, waarvan het bovenlicht kleppend is. Dat is ook het geval bij de getoogde zesruitsramen, aan weerskanten elk zes. Rondom het dak loopt een gepleisterd fries waarboven een geprofileerde lijst en attiek.
De rechter zijgevel heeft een brede middenrisaliet van drie traveeën met getoogde vensters. Deze risaliet is op de begane grond geblokt gepleisterd en op de etage glad afgewerkt. Dit deel wordt bekroond door een tuitvormig fronton waarop een ornament is geplaatst. Aan weerszijden van de risaliet bevindt zich één venster.
De linker zijgevel telt vijf traveeën van getoogde zesruits vensters aan weerskanten van de gepleisterde middentravee met gekoppeld zesruitsraam.
De achtergevel is eveneens geheel uitgevoerd in baksteen en telt in totaal vijftien traveeën. Van links naar rechts zijn er eerst twee getoogde ramen, een vernieuwde vleugeldeur met gedeeld bovenlicht, negen vensters, weer een vernieuwde vleugeldeur met gedeeld bovenlicht en tenslotte weer twee ramen. Op de etage een serie van vijftien getoogde ramen.
Het interieur laat door middel van een hoogteverschil van een tweetal treden zien, dat de eerste drie traveeën aan de zijde van de voormalige Paterslaan de locatie was van de woningen van directeur en conciërge. Heden bevinden zich hier een docentenkamer en administratieve ruimtes. Na deze dwarsgang doorsnijdt een brede terrazzovloer de lengte van het gebouw, met aan weerskanten lokalen en in het midden een bordestrap uit 1918.
De trap heeft een houten leuning en ijzeren balusters met eenvoudige decoratie. De brede paneeldeuren hebben alle forse geprofileerde posten. De ruim opgezette lokalen bewaren geprofileerde lijst van de oorspronkelijke lambrizering. In de hoek van elk lokaal staat een schacht met gietijzeren rooster, hetwelk diende als heteluchtverwarming.
In het lokaal links aan het einde van de gang bevindt zich het scheikundepracticum uit de bouwtijd. De werkkasten en de lambrizering, de werktafeltjes en de afvoer: alles van het in geolied hout uitgevoerde lokaal is nog aanwezig en in gebruik. Op de etage, boven de ruimte van de voormalige woningen, bevindt zich een lokaal waarvan de oorspronkelijke inrichting bewaard gebleven is. De tafels en stoelen staan op trapsgewijze verhogingen opgesteld.
Via een houten steektrap bereikt met de zolderetage. Er bevindt zich hier een afgetimmerde ruimte, die diende als slaapvertrek voor het huispersoneel van de directeur. De kapconstructie bestaat uit robuuste Philibertspanten met versterkingen bij de dwarskap. Een deur geeft toegang tot de brede ruimte tussen de kappen. Onder de zoldervloer loopt een Keulse goot naar de hemelwaterafvoer aan de achtergevel.
Op het schoolplein staan twee forse vleugelnootbomen met een omtrek van ca. 2 meter.
Waardering
Het gebouw van de voormalige HBS is van algemeen belang. Het heeft cultuurhistorische waarden als getuigenis van de ontwikkeling van het openbaar onderwijs in het zuiden van Nederland en is tevens van belang als vroeg voorbeeld van de typologische ontwikkeling van de schoolgebouwen voor het toen nieuwe schooltype van de rijks-h.b.s. Het heeft architectuurhistorische waarde als voorbeeld van de eenvoudige, representativiteit, waardigheid en evenwicht uitstralende schoolarchitectuur kort na 1850 en heeft belang als voorbeeld van het werk van de voor het Rijk werkzame architect Vermeijs. Het heeft bouwhistorisch belang vanwege de toegepaste Philibertspanten.
English translation
The text above is the record as published by the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, in Dutch. The English below is a machine translation made by TreeAlive, not by the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed; it has not been checked by a person. Where the two differ, the original is the record. Report a translation error: privacy@treealive.com
Description
The H.B.S. was built on behalf of the State between 1865 and 1867. The building was erected by architect C. Vermeijs in neo-classical style. In 1918 the building underwent thorough renovation, during which the built-in dwellings of the caretaker and principal were removed among other things. Around 1975 renovations took place, notably the installation of double windows against noise pollution and lowered ceilings. Between 1984 and 1991 various modifications took place, such as the demolition of later additions to the rear. Over time the main entrance moved from the side of the Molenstraat to the right side facade and finally to the rear facade. Moreover, the Paterslaan along the right side facade was removed and the entire site transformed into a school playground. Today the building serves as part of the accommodation for a school community.
Description
The two-storey building has a rectangular plan and two hipped roofs with a crosswise roof truss clad with black curved tiles, between which runs a broad zinc-lined valley gutter. The facades are constructed of hand-moulded brick, the plinth is of hard stone. The facades are horizontally articulated by narrow string courses beneath the windows and a broad moulding between the storeys. The facade on the Molenstraat side has a rusticated plastered central section crowned with a pediment. Within this are coupled six-pane windows on the ground floor and first floor, of which the fanlight is hinged. This is also the case with the arched six-pane windows, six on each side. Around the roof runs a plastered frieze above which is a moulded cornice and attic.
The right side facade has a broad central projection of three bays with arched windows. This projection is rusticated plastered on the ground floor and smoothly finished on the first floor. This section is crowned by a spout-shaped pediment on which an ornament is placed. On each side of the projection is one window.
The left side facade has five bays of arched six-pane windows on either side of the plastered central bay with coupled six-pane window.
The rear facade is also entirely executed in brick and contains a total of fifteen bays. From left to right there are first two arched windows, a renewed glazed door with divided fanlight, nine windows, again a renewed glazed door with divided fanlight and finally again two windows. On the first floor a series of fifteen arched windows.
The interior shows by means of a height difference of a couple of steps that the first three bays on the side of the former Paterslaan were the location of the dwellings of the principal and caretaker. Today these contain a staff room and administrative spaces. After this transverse passage a broad terrazzo floor runs the length of the building, with rooms on either side and in the middle a staircase from 1918.
The stairs have a wooden handrail and iron balusters with simple decoration. The broad panel doors all have substantial moulded posts. The spacious rooms retain the moulded string course of the original wainscoting. In the corner of each room stands a shaft with cast-iron grating, which served as hot-air heating.
In the room on the left at the end of the corridor is the chemistry laboratory from the time of construction. The work cabinets and the wainscoting, the work tables and the drain: everything of the laboratory executed in oiled wood is still present and in use. On the first floor, above the space of the former dwellings, is a room of which the original interior has been preserved. The tables and chairs are arranged on stepped platforms.
Via a wooden loft ladder one reaches the attic storey. There is a partitioned-off space here, which served as a bedroom for the principal's household staff. The roof truss structure consists of robust Philibert trusses with reinforcements at the crosswise roof truss. A door provides access to the broad space between the trusses. Beneath the attic floor runs a Cologne gutter to the rainwater drainage at the rear facade.
On the school playground stand two substantial wing walnuts with a circumference of approximately 2 metres.
Evaluation
The former HBS building is of general interest. It has cultural-historical values as evidence of the development of public education in southern Netherlands and is also of interest as an early example of the typological development of school buildings for the then new school type of the State h.b.s. It has architectural-historical value as an example of the simple, representative, dignified and balanced school architecture shortly after 1850 and is of interest as an example of the work of architect Vermeijs employed by the State. It has building-historical significance because of the Philibert trusses employed.
Nearby in the register
- Gymnastiekzaal, Molenstraat 189Sport en recreatieunder 1 mi
- Gemeentelijke dienst, Molenstraat 201Overheidsgebouwunder 1 mi
- Kantongerecht, Weg op den Heuvel 9Gerechtsgebouwunder 1 mi
- Schoolgebouw, Zuid Koninginnewal 49Onderwijs en wetenschapunder 1 mi
Other entries of the same register within about three miles of this one, by straight line.