Rijksmonumentenregister · Netherlands

De Paltz

Soest, Utrecht, Netherlands

The record

Designation: National monument (rijksmonument)
Class: Tuin, park en plantsoen
Function: Historische aanleg
Category: onroerend gebouwd
Built: 1867 - 1872
Address: Landgoed de Paltz bij 1, 3768 MZ Soest
Place: Soest
Province: Utrecht
Country: Netherlands
Coordinates: 52.13977, 5.28250
Part of complex: 512708
Monument number: 512711

TodayHistorical map

Slide toward Today to fade the historical sheet and see the modern map underneath.

University Library, Vrije Universiteit Amsterdam

5 historical maps cover this location, the earliest the 1838 map "Amsterdam" (David Rumsey Map Collection, Stanford Libraries).

Get directions ↗

This monument in the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed's register ↗

The register's description

Omschrijving

Het huidige gebied van het de beschermen PARKAANLEG van de buitenplaats De Paltz wordt aan de noordzijde begrensd door de Heezerspoor, aan de westzijde door de Paltzerweg, de zuidgrens wordt bepaald door de afgraving en wordt grotendeels aangegeven door een groenstrook van bomen en struiken. De oostgrens volgt de perceelsgrens ten oosten van het 'Herdershuis'. Ten noordoosten van het koetshuis loopt de grens in de richting van de Van Weerden Poelmanweg, volgt deze in zuidelijke richting tot voorbij de oprijlaan, waarna het in westelijk richting langs de perceelsgrens loopt. De begrenzing is voor het grootste deel gebaseerd op de tekening van L.A. Springer uit 1876. In de jaren '90 van de 20ste eeuw is na jarenlang achterstallig onderhoud het park opgeknapt door onder andere snoeiwerkzaamheden. De algemene structuur van het terrein wordt mede bepaald door de rechthoekige verkaveling uit de middeleeuwen die voor een deel in het ontwerp is gerespecteerd. Met name de loop van de lanen zijn hierop gebaseerd, maar ook een aantal secundaire paden in het noordwestelijk deel van het park lijken het oude verkavelingspatroon te volgen. Ook de plaatsing van het landhuis, in de zichtlijn van de boerderij de Paltz (gemeentelijk monument), is deels gebaseerd op de oude structuur. De relatieve vlakheid van het terrein is eveneens te herleiden naar de middeleeuwse ontginning. De eerste landschappelijke aanleg dateert uit 1867-1872 en wordt toegeschreven aan H. Copijn. Na 1876 vond een reorganisatie plaats door L. Springer, waarbij het o.a. een doolhof met hermitage (1883) toevoegde. De hoofdoprijlaan deelt het terrein in een noordelijke helft en een aanmerkelijk kleinere zuidelijke helft. De hoofdentree van deze laan ligt aan de Van Weerden Poelmanweg. Een nieuw toegangshek geeft toegang tot een lange rechte oprijlaan die aan weerszijden met beuken is beplant. Deze hoofdoprijlaan doorsnijdt het gehele terrein en eindigt bij de Paltzerweg, waar een tweede ingang is. (Sinds 1993-1994 is deze laan met klinkers in een waaiermotief bestraat.) De oprijlaan voert na ongeveer honderdvijftig meter langs het koetshuis dat aan de noordzijde van de laan ligt. Ten oosten van het koetshuis liggen aan weerszijden van de laan naaldbossen bestaande uit Grove dennen, Corsicaanse dennen, Douglassparren. Ook percelen met beuken, en (Amerikaanse) eiken komen hier voor. Tegenover het koetshuis, aan de overzijde van de laan, ligt een symmetrisch aangelegd gazon terwijl aan de achterzijde van het koetshuis een dierenweide is aangelegd. Deze nieuwe elementen hebben echter geen storende invloed op de oorspronkelijke parkopzet. Halverwege de oprijlaan ligt aan de zuidzijde een V-vormige terrein rond het landhuis met een landschappelijke aanleg, waarbij solitair staande bomen (waaronder een sequoia) en/of boom/struikgroepen de dieptewerking naar en van het huis versterken. Naar het huis loopt een dubbele oprijlaan van waaruit diverse slingerpaden lopen. Ten oosten van de dubbele oprijlaan en ten noorden van de hoofdoprijlaan bevindt zich een berceau. De noordelijke helft van het park wordt in twee delen van praktisch gelijke grootte gesplitst, door middel van een zichtlaan die vanaf de oprijlaan van het landhuis in noordelijke richting loopt. Deze laan, aan beide zijden met vier rijen beukenbomen beplant, eindigt bij boerderij 'De Paltz', die van oorsprong bij de buitenplaats hoort, maar thans in bezit is van een andere eigenaar. Ter weerszijden van de zichtlaan liggen weidegebieden die in het midden door een bosstrook in twee gelijke delen gesplitst wordt. Deze weidegebieden en de oprijlaan zijn grotendeels gebaseerd op de middeleeuwse verkavelingsstructuur. Meer naar het westen, aan de noordzijde van de oprijlaan, bevinden zich de restanten van de doolhof van haagbeuken zoals deze door L.A. Springer in 1883 ontworpen/vergroot is. Het doolhof had een rechthoekige patroon dat naar het midden toe in een spiraalvorm veranderde. In het centrum van de doolhof bevindt zich een zogenaamde hermitage (complexonderdeel 4). Het westelijk deel van het park bestaat voor het grootste deel uit naaldbossen met voornamelijk een recht padenpatroon.

Waardering

De historische parkaanleg van de buitenplaats De Paltz is van algemeen belang vanwege de cultuur- en tuinhistorische waarde als in structuur en deels ook in details gaaf bewaard gebleven 19de-eeuwse parkaanleg in landschapsstijl, waaronder de tuinaanleg rond het landhuis met zichtassen, de parkbossen met slingerpaden en rechte paden, weidegronden (oorspronkelijk landbouwgronden) en restanten van een doolhof met hermitage. Tevens heeft het park waarde door ontstaansgeschiedenis van het terrein, dat als middeleeuwse ontginningsgebied tot de stichting van de buitenplaats in 1860 als landbouwgrond in gebruik is geweest. De parkaanleg is van belang als onderdeel in het oeuvre van L.A. Springer die in 1876 en 1884 een herinrichting uitvoerde. De parkaanleg heeft hoge landschappelijke en ensemblewaarde door de bijzondere ruimtelijke relatie die in de vorm van de diverse zichtassen en de dieptewerking is gecreëerd met de overige complexonderdelen.

English translation

The text above is the record as published by the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, in Dutch. The English below is a machine translation made by TreeAlive, not by the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed; it has not been checked by a person. Where the two differ, the original is the record. Report a translation error: privacy@treealive.com

Description

The current area of the protected PARK LAYOUT of the country estate De Paltz is bounded on the north side by the Heezerspoor, on the west side by the Paltzerweg, the southern boundary is determined by the excavation and is largely indicated by a green strip of trees and shrubs. The eastern boundary follows the plot boundary to the east of the 'Herdershuis'. To the northeast of the coach house the boundary runs in the direction of the Van Weerden Poelmanweg, follows this in a southerly direction until past the drive, after which it runs in a westerly direction along the plot boundary. The delimitation is largely based on the drawing by L.A. Springer from 1876. In the 1990s, after years of neglect, the park was restored through, among other things, pruning work. The general structure of the site is also determined by the rectangular subdivision from the Middle Ages, which has been partly respected in the design. In particular, the course of the avenues is based on this, but also a number of secondary paths in the northwestern part of the park appear to follow the old subdivision pattern. The placement of the manor house, in the sight line of the farmhouse De Paltz (municipal monument), is also partly based on the old structure. The relative flatness of the site is likewise traceable to medieval land reclamation. The first landscape layout dates from 1867-1872 and is attributed to H. Copijn. After 1876 a reorganisation took place by L. Springer, whereby it added, among other things, a maze with hermitage (1883). The main drive divides the site into a northern half and a considerably smaller southern half. The main entrance of this drive is at the Van Weerden Poelmanweg. A new entrance gate provides access to a long straight drive which is planted on both sides with beeches. This main drive cuts through the entire site and ends at the Paltzerweg, where a second entrance is situated. (Since 1993-1994 this drive has been paved with clinkers in a fan motif.) The drive passes after approximately one hundred and fifty metres past the coach house which lies on the north side of the drive. To the east of the coach house, coniferous forests consisting of Scots pines, Corsican pines, Douglas firs lie on both sides of the drive. Plots with beeches and (American) oaks also occur here. Opposite the coach house, on the other side of the drive, lies a symmetrically laid out lawn while at the rear of the coach house a pasture has been created. These new elements, however, have no disturbing effect on the original park layout. Halfway along the drive lies a V-shaped area around the manor house on the south side with a landscape layout, whereby solitary standing trees (including a sequoia) and/or tree/shrub groups reinforce the depth effect to and from the house. To the house runs a double drive from which various winding paths run. To the east of the double drive and to the north of the main drive is a pergola. The northern half of the park is split into two parts of practically equal size by means of a sight avenue that runs in a northerly direction from the drive to the manor house. This avenue, planted on both sides with four rows of beech trees, ends at the farmhouse 'De Paltz', which originally belonged to the country estate but is now owned by a different owner. On either side of the sight avenue lie meadow areas which in the middle are split into two equal parts by a wooded strip. These meadow areas and the drive are largely based on the medieval subdivision structure. Further to the west, on the north side of the drive, are the remains of the maze of hornbeam as designed/enlarged by L.A. Springer in 1883. The maze had a rectangular pattern which changed into a spiral form towards the middle. In the centre of the maze is a so-called hermitage (component part 4). The western part of the park consists largely of coniferous forests with mainly a straight path pattern.

Valuation

The historical park layout of the country estate De Paltz is of general importance because of its cultural and garden-historical value as a 19th-century park layout in landscape style that has been preserved intact in structure and partly also in details, including the garden layout around the manor house with sight axes, the park forests with winding and straight paths, meadowland (originally agricultural land) and remains of a maze with hermitage. The park also has value because of the genesis of the site, which as a medieval land reclamation area was used as agricultural land from its time until the establishment of the country estate in 1860. The park layout is important as part of the oeuvre of L.A. Springer who carried out a reorganisation in 1876 and 1884. The park layout has high landscape and ensemble value because of the special spatial relationship created in the form of the various sight axes and depth effect with the other component parts.

Nearby in the register

De PaltzKasteel, buitenplaatsunder 1 mi
Hermitage, Landgoed de Paltz bij 1Tuin, park en plantsoenunder 1 mi
De PaltzBijgebouwen kastelen enz.under 1 mi
Nutsbedrijf, Van Weerden Poelmanweg 2Industrieunder 1 mi

Other entries of the same register within about three miles of this one, by straight line.

Rijksmonumentenregister data: Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, released under CC0 1.0. Record text is reproduced unchanged. Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed · CC0 1.0

All Tuin, park en plantsoen in Utrecht All Province Utrecht records All Netherlands Heritage registers Historical markers (US)National Register of Historic Places (US)

See your own family's places on a living map