Rijksmonumentenregister · Netherlands
Nutsbedrijf, Van Weerden Poelmanweg 2
Soest, Utrecht, Netherlands
The record
- Designation
- National monument (rijksmonument)
- Class
- Industrie
- Function
- Nutsbedrijf
- Category
- onroerend gebouwd
- Built
- 1902
- Address
- Van Weerden Poelmanweg 2, 3768 MN Soest
- Place
- Soest
- Province
- Utrecht
- Country
- Netherlands
- Coordinates
- 52.14344, 5.29615
- Monument number
- 512724
Slide toward Today to fade the historical sheet and see the modern map underneath.
University Library, Vrije Universiteit AmsterdamUniversity Library, Vrije Universiteit AmsterdamUniversity Library, Vrije Universiteit AmsterdamUniversity Library, Vrije Universiteit Amsterdam
4 historical maps cover this location, the earliest the 1879 map "De Nieuwe Hollandsche Waterlinie en de stelling in de Geldersche Vallei / ontworpen door M.H.J. Plantenga ; geteekend door M. van Meurs" (University Library, Vrije Universiteit Amsterdam).
This monument in the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed's register ↗
The register's description
Omschrijving
Inleiding
Het POMPSTATION met bijbehorende KOLENLOODS en ECONOMISER aan de Van Weerdenpoelmanweg in Soestduinen is in 1902 in opdracht van de `Utrechtse Waterleiding-Maatschappij' gebouwd ter vervanging van een ouder pompstation uit 1882. Het terrein waarop het pompstation uit 1902 gebouwd is, werd eerst afgegraven om dichter bij het grondwater te komen. Dit was nodig omdat de pompen uit die tijd nog niet over het vermogen beschikte om het water onder een bepaalde diepte naar boven te pompen. De nieuwe behuizing van 1902 moest onderkomen bieden aan een krachtiger stoommachine om aan de steeds groter wordende vraag naar leidingwater te kunnen voldoen. Deze nieuwe stoommachine was in staat om duizend m3 water per uur naar boven pompen. In 1923 werd het pompstation aan de linkerzijde uitgebreid met een bouwvolume onder een plat dak. Het middenrisaliet van de uitbreiding had een laag zadeldak. Deze uitbreiding was bestemd voor een krachtiger dieselpomp. Bij de laatste verbouwing van 1992 heeft dit bouwvolume een ander dak gekregen, waardoor het oorspronkelijke aanzicht is verstoord en valt daarom buiten de bescherming. Tegen de achtergevel van het hoofdvolume werd in 1923 eveneens een aanbouw gerealiseerd voor een zogenaamde economiser, die stoom hergebruikte voor het opwarmen van het water in de stoomketels.
Het pompstation werd eind jaren zestig van de 20ste eeuw buiten bedrijf gesteld. Na jarenlange relatieve leegstand is eind jaren tachtig besloten het station te restaureren en de na-oorlogse uitbreidingen te slopen; de schoorsteen naast het ketelhuis was al begin jaren tachtig gesloopt. Ten behoeve van de huidige museale functie als waterleidingmuseum is het interieur nauwgezet gerestaureerd. Voor de nieuwe functie als vergadering is het voormalige aangepast. De machinehal heeft een museale opstelling gekregen. De opgestelde collectie bestaat uit een aantal pompmachines, waaronder een dieselmachine die nog in werking gesteld kan worden. Tegen de achtergevel van de uitbreiding uit 1923 is een nieuwe vleugel aangebouwd ten behoeve van een regiokantoor. Deze in stijl uitgevoerde uitbreiding valt buiten de bescherming. Het voormalige pompgebouw uit 1912 oorspronkelijk een dieselpomp in stond, fungeert thans als hoofdentree.
Omschrijving
Een op enige afstand en evenwijdig aan de weg gelegen pompstation met een aan de achtergevel aangebouwde kolenloods (links) en economisergebouw (rechts), elk éénlaags bouwvolumes onder een met kruispannen gedekte zadeldak. Alle gevels van het hoofdvolume, bestaande uit de machinehal en het ketelhuis, zijn uitgevoerd in grauwe baksteen die zijn in neorenaissance stijl verfraaid met natuurstenen cordonbanden, een profiellijst ter hoogte van de onderdorpels en aanzet- en sluitstenen in de getoogde strekken boven de vensters. De gevels van de kolenloods en economisergebouw zijn voornamelijk in hout uitgevoerd. De topgevels van de kolenloods en de gevels van het ecocomisergebouw zijn bekleed met kraaldelen. De symmetrisch ingedeelde voorgevel van het hoofdvolume (machinehal) is vijf traveeën lang met een middenrisaliet met tuitgevel van één travee. Hierin bevindt zich de oorspronkelijke ingang, bestaande uit een dubbele deur met rondboogvormig bovenlicht, voorzien van roeden in schelpmotief. Hierboven is een natuurstenen plaquette bevestigd met de tekst 'Utrechtse Waterleiding-Maatschappij'. In de top zit een gietijzeren rozetvenster. Het middenrisaliet heeft een tuitgevelbekroning met natuurstenen afdekplaten, waarbij op de hoeken een uitkragende schouderstuk is gemetseld. Ter weerszijden van het risaliet is de gevel twee traveëen breed, door middel van gemetselde lisenen ingedeeld. Onder de dakgoot is een uitkragend fries gemetseld van afgeplatte bogen op natuurstenen kraagsteentjes. Beide zijgevels van de machinehal zijn tuitgevels met schouderstukken, een klimmend fries van platte bogen op natuurstenen kraagsteentjes en een natuurstenen kraagsteen tuitgevelbekroning. De zijgevels van het ketelhuis hebben een indeling conform de voorgevel. Bij de linker zijgevel is één venster versmalt om de aansluiting van dit bouwvolume op de uitbreiding van 1923 mogelijk te maken. De achtergevel van het hoofdvolume (ketelhuis) is grotendeels door de kolenloods (links) en economisergebouw (rechts) aan het zicht onttrokken. Het heeft een drietraveeige indeling met lisenen, die aansluiten op het klimmende fries onder de gevelafdekking van de tuitgevel. In de middenas bevindt zich een gietijzeren roostvensters. Op toppinakel van de tuitgevel is een smeedijzeren bekroning geplaatst.
De oorspronkelijke indeling, bestaande een machinehal, ketelhuis, kolenopslag en economisergebouw is voor het grootste gedeelte in tact gelaten, alhoewel in het interieur voor de museale tijdens de restauratie van 1992-1994 wel enige aanpassingen hebben plaatsgevonden. De waardevolle architectonische en constructieve onderdelen van het interieur zijn de Polonceauspanten, de geleidebalken voor het hijswerk en de tegelwanden met facettegels in het ketelhuis en de machinehal. In het interieur is bij de restauratie een art nouveau kastenwand uit het verzekeringskantoor `de Utrecht' geplaatst. Van grote waarde is ook de economiser en het interieur van het kolenhok waar de schuine bakstenen wand, waarlangs de kolen naar beneden rolden, herinnert aan de oorspronkelijke functie.
Voor het pompstation ligt een open gazon dat naar de weg toe omhoog loopt. Het perceel wordt aan de straatzijde door een spijlenhek begrensd. De openheid van het perceel is in relatie met het pompstation van grote aanvullende waarde.
Waardering
Het pompstation Soestduinen is van algemeen belang vanwege de cultuur- en architectuur historische waarde als typologisch goed voorbeeld van een utiliteitsgebouw uit het begin van de 20ste eeuw dat deel uitmaakt van de ontwikkeling van de drinkwatervoorziening in Nederland. Het gebouw is een zeldzaam en relatief gaaf voorbeeld van een pompgebouw met neorenaissance detailleringen uit het begin van de 20ste eeuw, waarvan tevens de hoofdindeling en diverse interieuronderdelen bewaard zijn gebleven. Het object is beeldbepalend gelegen aan een open gazon en als zodanig markant gesitueerd.
English translation
The text above is the record as published by the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, in Dutch. The English below is a machine translation made by TreeAlive, not by the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed; it has not been checked by a person. Where the two differ, the original is the record. Report a translation error: privacy@treealive.com
Description
Introduction
The PUMP STATION with associated COAL SHED and ECONOMISER on the Van Weerdenpoelmanweg in Soestduinen was built in 1902 on the instructions of the 'Utrechtse Waterleiding-Maatschappij' (Utrecht Water Supply Company) as a replacement for an older pump station from 1882. The site on which the pump station of 1902 was built was first excavated in order to get closer to the groundwater. This was necessary because the pumps of that time did not yet have the capacity to pump water from below a certain depth to the surface. The new building of 1902 had to accommodate a more powerful steam engine in order to meet the ever-growing demand for piped water. This new steam engine was capable of pumping a thousand cubic metres of water per hour to the surface. In 1923 the pump station was extended on the left side with a building volume under a flat roof. The central risalit of the extension had a low gabled roof. This extension was intended for a more powerful diesel pump. During the last renovation of 1992 this building volume received a different roof, as a result of which the original appearance was disturbed and therefore falls outside the protection. Against the rear facade of the main volume, an annex was also built in 1923 for a so-called economiser, which reused steam for heating the water in the steam boilers.
The pump station was taken out of operation in the late nineteen sixties of the 20th century. After years of relative vacancy, it was decided in the late nineteen eighties to restore the station and demolish the post-war extensions; the chimney next to the boiler house had already been demolished in the early nineteen eighties. With a view to the current museum function as a water supply museum, the interior was meticulously restored. For the new function as a meeting place, the former building was adapted. The machine hall was given a museum arrangement. The installed collection consists of a number of pump machines, including a diesel engine which can still be put into operation. Against the rear facade of the 1923 extension, a new wing was built for a regional office. This extension, executed in keeping with the style, falls outside the protection. The former pump building from 1912, originally containing a diesel pump, now serves as the main entrance.
Description
A pump station situated some distance away and parallel to the road with a coal shed (left) and economiser building (right) attached to the rear facade, each single-storey building volumes under a gabled roof covered with roof tiles in cross pattern. All facades of the main volume, consisting of the machine hall and boiler house, are executed in grey brickwork which is decorated in neo-Renaissance style with natural stone string courses, a moulding at the height of the sill level and corner stones in the arched spans above the windows. The facades of the coal shed and economiser building are principally executed in wood. The gables of the coal shed and the facades of the economiser building are clad with beading. The symmetrically arranged front facade of the main volume (machine hall) is five bays long with a central risalit with a spout gable of one bay. Herein is located the original entrance, consisting of a double door with a round-arched fanlight, furnished with glazing bars in shell motif. Above this is affixed a natural stone plaque with the text 'Utrechtse Waterleiding-Maatschappij'. At the top is a cast-iron circular window. The central risalit has a spout gable crest with natural stone coping plates, with an outjutting shoulder piece laid up at the corners. On either side of the risalit the facade is two bays wide, divided by means of laid-up pilasters. Beneath the roof gutter an outjutting frieze is laid up of flattened arches on natural stone corbels. Both side facades of the machine hall are spout gables with shoulder pieces, a climbing frieze of flat arches on natural stone corbels and a natural stone corbel spout gable crest. The side facades of the boiler house have a division in conformity with the front facade. At the left side facade one window is narrowed in order to make the connection of this building volume to the 1923 extension possible. The rear facade of the main volume (boiler house) is largely obscured from view by the coal shed (left) and economiser building (right). It has a three-bay division with pilasters, which connect to the climbing frieze beneath the gable coping of the spout gable. In the central axis is a cast-iron grille window. On the apex pinnacle of the spout gable a wrought-iron crest is placed.
The original division, consisting of a machine hall, boiler house, coal storage and economiser building, has been left largely intact, although some adjustments were made to the interior during the museum phase of restoration in 1992-1994. The valuable architectural and structural elements of the interior are the Polonceau trusses, the guide beams for the hoisting mechanism and the tiled walls with faceted tiles in the boiler house and the machine hall. In the interior, an Art Nouveau cabinet wall from the insurance office 'de Utrecht' was installed during restoration. Also of great value is the economiser and the interior of the coal shed where the sloping brick wall, along which the coal rolled down, recalls the original function.
In front of the pump station lies an open lawn which slopes up towards the road. The plot is bounded on the street side by a picket fence. The openness of the plot is of great supplementary value in relation to the pump station.
Valuation
The Soestduinen pump station is of general interest because of its cultural and architectural historical value as a typologically good example of a utility building from the beginning of the 20th century which forms part of the development of drinking water supply in the Netherlands. The building is a rare and relatively well-preserved example of a pump building with neo-Renaissance detailing from the beginning of the 20th century, of which the main division and various interior elements have also been preserved. The object is characteristically situated on an open lawn and as such markedly positioned.
Nearby in the register
- De PaltzBijgebouwen kastelen enz.under 1 mi
- Archeologie, De Lange DuinenArcheologieunder 1 mi
- De PaltzTuin, park en plantsoenunder 1 mi
- De PaltzKasteel, buitenplaatsunder 1 mi
Other entries of the same register within about three miles of this one, by straight line.