Rijksmonumentenregister · Netherlands
Woonhuis, Van Ghemmenichstraat 2
Franeker, Fryslân, Netherlands
The record
- Designation
- National monument (rijksmonument)
- Class
- Woonhuis
- Category
- onroerend gebouwd
- Built
- 1907
- Address
- Van Ghemmenichstraat 2, 8801 AG Franeker (Waadhoeke 21)
- Place
- Franeker
- Municipality
- Waadhoeke
- Province
- Fryslân
- Country
- Netherlands
- Coordinates
- 53.18470, 5.54998
- Monument number
- 512694
Slide toward Today to fade the historical sheet and see the modern map underneath.
Utrecht University LibraryUniversity Library, Vrije Universiteit AmsterdamStanford Libraries
3 historical maps cover this location, the earliest the 1892 map "Ontwerp tot afsluiting der Zuiderzee over Wieringen met gedeeltelijke indijking binnen die afsluiting" (University Library, Vrije Universiteit Amsterdam).
This monument in the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed's register ↗
The register's description
Omschrijving
Inleiding
Begin van deze eeuw werd in Franeker in de woningsektor op grote schaal gebouwd, vooral als gevolg van de Woningwet van 1901. Naast bouwactiviteiten in de sociale woningbouw, werden ook veel particuliere opdrachten verstrekt. De gemeente-architect ontwierp in Franeker, waar nog geen woningbouwvereniging bestond, bouwwerken voor de sociale woningbouw en bouwwerken voor welgestelde particulieren. Andere architecten bouwden vooral in opdracht van de middenstand. Architect Nicolaas J. Adema (1860-1946) uit Franeker had veel klanten in deze laag van de bevolking en is de ontwerper van veel bouwwerken die in die tijd gerealiseerd zijn binnen en buiten de stadsgracht. De mannelijke leden van de familie Adema beoefenden al vanaf het einde van de 18de, begin van de 19de eeuw het beroep van timmerman/architect. Vanuit Leeuwarden verhuisden de Adema's in het midden van de 19de eeuw naar Franeker. In deze stad zou de familie de traditie in stand houden en tot op de dag van vandaag architecten blijven 'aanleveren'. Nicolaas J. Adema begon al jong zijn beroep uit te oefenen, genoodzaakt door de vroege dood van zijn vader. In het begin van zijn loopbaan ontwierp hij in een bouwstijl waarin hij verschillende elementen uit verschillende bouwstijlen toepaste. De vernieuwingen die de Art Nouveau in het begin van onze eeuw in de architectuur had gebracht, spraken Nicolaas Adema sterk aan. Vanaf die tijd bouwde hij een aantal jaren lang volgens de stijl van de Art Nouveau. Hij maakte dankbaar gebruik van de sierende bouwelementen en decoraties van deze bouwstijl. In 1907 ontwierp hij het WOONHUIS met HEKWERK aan de Van Ghemmenichstraat nr. 2. Het is een blokvormig hoekpand met een grote, drie verdiepingen hoge toren op de hoek. In verhouding tot de hele woning is de toren van (te) grote omvang. Tegenwoordig ontbreekt de balustrade op het platte dak van de lagere bouwonderdelen, aan weerszijden van de toren, hetgeen bijdraagt aan een zekere onevenwichtigheid binnen de bouwkundige verhoudingen tussen de verschillende onderdelen. Het pand is ontworpen in opdracht van de heer T.B. Wassenaar, wonende te Dongjum. N.J. Adema was ontwerper en uitvoerder. De tekening is gedateerd 27 juni 1907. De gedenksteen vermeldt: "Den eersten steen gelegd 11 september 1907, B T Wassenaar". Het woonhuis ligt buiten de stadsgracht en bevindt zich op de hoek van de Van Ghemmenichstraat met de Mr. Groen van Prinstererlaan (de voormalige Kanaalweg) met een kleine tuin aan de zuidzijde en voorlangs -van west naar zuid- een eenvoudig ijzeren HEKWERK met elliptische vorm. Het hek bestaat uit smalle korte en lange spijlen die beëindigd worden door een lancetvormig en een bloemvormig motief. Het pand heeft twee hoofdgevels: de eigenlijke voorgevel aan de Van Ghemmenichstraat, die naar het westen georinteerd is en de (zij-) gevel die naar het van Harinxmakanaal gericht is.
Omschrijving
Het woonhuis heeft een onregelmatige plattegrond die bepaald wordt door de grootte van het perceel. Het perceel wordt aan de straatzijden omsloten door een ijzeren hek. Dominant element van de plattegrond is het vierkante onderdeel op de hoek van de Van Ghemmenichstraat met de Groen van Prinstererlaan. Het torengedeelte is drie verdiepingen hoog; het bouwonderdeel aan de Van Ghemmenichstraat is boven de gang twee verdiepingen en boven de keu-ken één verdieping hoog; het bouwonderdeel aan de Groen van Prinstererlaan is twee verdiepingen hoog. Op het torengedeelte zit een tentdak met breed overstek en een schoorsteen met dekplaat en piron. Het overstek wordt gesteund door houten korbelen. Op het dak liggen donkergrijze schubvormige leien. Ook de erker en het overdekte balkon aan de zuidzijde worden door een leiendak bedekt. Op de overige bouwonderdelen ligt een plat dak. Oorspronkelijk waren de platte daken voorzien van een houten balustrade. Het pand is in bruine bakstenen opgetrokken, met gele geglazuurde bakstenen voor de decoratie en bruin geglazuurde bakstenen voor de plinten.
De westgevel is trapsgewijs opgebouwd door een laag bouwonderdeel met blinde muur, rechts ervan een bouwonderdeel van één bouwlaag met plat dak, verder een bouwonderdeel van twee bouwlagen -waarin zich de voordeur bevindt- en het drie bouwlagen hoge torengedeelte. De gevel wordt op dorpelhoogte door vier brede banden in gele bakstenen met een gemetseld ruitenmotief verlevendigd. Links van de voordeur bevinden zich twee vensters met strek. De houten voordeur met luifel en het venster hierboven zijn niet origineel. In het torengedeelte bevinden zich op de eerste en tweede bouwlaag twee driedelige H-vensters met matglas in de bovenlichten en een rechthoekig trommelveld, omsloten door een rij gele bakstenen. Het trommelveld bestaat uit bakstenen met decoratieve beschilderingen van guirlandes en lintjes. In de derde bouwlaag bevindt zich een rechthoekig driedelig venster, waarin een halfronde roedeverdeling is aangebracht met tweedelig bovenlicht. De zuidgevel van het torengedeelte is op gelijke wijze ingericht. In de zuidgevel is in het midden een erker met balkon geplaatst en, rechts hiervan, twee H-vensters met matglas en een rechthoekig trommelveld met afsluiting in gele bakstenen. De driedelige erker is voorzien van lichtgebogen ruiten met bovenlichten. Het dak wordt gedekt door schubvormige leien. Hierboven bevindt zich het balkon met houten leuning en driedelige balkondeur. Het balkon wordt gedekt door een leiendak, dat op houten zuiltjes rust en links en rechts doorloopt als afdak van het platdak. In de achtergevel is het venster vervangen; de deur van de bergplaats/bijkeuken is origineel. In de oostgevel bevindt zich een zij-ingang.
De indeling van het INTERIEUR is origineel. Via de vestibule met tegelvloer zijn rechts de kamers-en-suite en het v.m. kantoor bereikbaar. In de kamers-en-suite zijn de oorspronkelijke zeldzame metalen systeemplafonds aanwezig, met decoraties van florale motieven en palmetten op de hoeken. Tussen deze kamers is de originele houten schuifdeur aanwezig. In de kamers bevinden zich twee schoorstenen van mat-zwart marmer met decoratieve motieven, uitgevoerd in de stijl van de Art Nouveau. Links van de vestibule bevinden zich de verbouwde keuken en eetkamer. Een houten trap met snijwerk in de leuning en trappaal gaat naar de eerste verdieping. De indeling is origineel. Origineel zijn ook de houten paneeldeuren.
Waardering
Het woonhuis met bijbehorend ijzeren hekwerk aan de Van Ghemmenichstraat 2 te Franeker is van algemeen cultuurhistorisch en architectuurhistorisch belang:
- voor de geschiedenis van de architectuur en de bouwtechniek;
- voor het oeuvre van de architect;
- vanwege de esthetische kwaliteit van het ontwerp;
- vanwege het bijzondere materiaalgebruik en de ornamentiek;
- vanwege de situering, verbonden met de uitbreiding van de stad en de bouwactiviteiten in het eerste decennium van de 20ste eeuw;
- voor het aanzien van de streek;
- vanwege de in redelijke mate aanwezige architectonische gaafheid van het exterieur;
- vanwege twee (qua materiaal) zeldzame interieurelementen (plafonds);
- in relatie tot de visuele en structurele gaafheid van de stedelijke omgeving.
English translation
The text above is the record as published by the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, in Dutch. The English below is a machine translation made by TreeAlive, not by the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed; it has not been checked by a person. Where the two differ, the original is the record. Report a translation error: privacy@treealive.com
Description
Introduction
At the beginning of this century, large-scale building took place in the housing sector in Franeker, mainly as a result of the Housing Act of 1901. In addition to building activities in social housing, many private commissions were also issued. The municipal architect designed buildings for social housing in Franeker, where no housing association yet existed, and buildings for wealthy private individuals. Other architects built mainly on behalf of the middle classes. Architect Nicolaas J. Adema (1860-1946) from Franeker had many clients in this layer of the population and is the designer of many buildings that were realised at that time within and outside the city moat. The male members of the Adema family had been practising the profession of carpenter/architect since the end of the 18th, beginning of the 19th century. From Leeuwarden, the Ademas moved to Franeker in the middle of the 19th century. In this city, the family would maintain the tradition and continue to 'supply' architects to this day. Nicolaas J. Adema began practising his profession at a young age, forced to do so by the early death of his father. At the beginning of his career, he designed in a building style in which he applied various elements from different architectural styles. The innovations that Art Nouveau brought to architecture at the beginning of our century strongly appealed to Nicolaas Adema. From that time on, he built in the style of Art Nouveau for a number of years. He made grateful use of the decorative building elements and decorations of this architectural style. In 1907, he designed the DWELLING HOUSE WITH RAILINGS at Van Ghemmenichstraat no. 2. It is a block-shaped corner building with a large tower, three storeys high, on the corner. In proportion to the whole dwelling, the tower is of (too) large scale. Nowadays, the balustrade is missing from the flat roof of the lower building components, on either side of the tower, which contributes to a certain imbalance within the architectural proportions between the various components. The building was designed on commission of Mr T.B. Wassenaar, residing in Dongjum. N.J. Adema was the designer and executor. The drawing is dated 27 June 1907. The commemorative stone reads: "First stone laid 11 September 1907, B T Wassenaar". The dwelling house is situated outside the city moat and is located on the corner of Van Ghemmenichstraat with the Mr. Groen van Prinstererlaan (the former Kanaalweg) with a small garden on the south side and in front along - from west to south - a simple iron RAILING with elliptical shape. The railing consists of narrow short and long bars which are terminated by a lancet-shaped and a flower-shaped motif. The building has two principal facades: the actual front facade on Van Ghemmenichstraat, which is oriented towards the west, and the (side) facade which is directed towards the Van Harinxmakanaal.
Description
The dwelling house has an irregular floor plan which is determined by the size of the plot. The plot is enclosed on the street sides by an iron railing. The dominant element of the floor plan is the square component on the corner of Van Ghemmenichstraat with Groen van Prinstererlaan. The tower section is three storeys high; the building component on Van Ghemmenichstraat is two storeys above the corridor and one storey above the kitchen; the building component on Groen van Prinstererlaan is two storeys high. On the tower section sits a hipped roof with broad overhang and a chimney with cover plate and cresting. The overhang is supported by wooden corbels. On the roof lie dark grey scale-shaped slate tiles. The oriel window and the covered balcony on the south side are also covered by a slate roof. On the other building components lies a flat roof. Originally, the flat roofs were provided with a wooden balustrade. The building is constructed in brown bricks, with yellow glazed bricks for decoration and brown glazed bricks for the plinths.
The west facade is built up in steps by a low building component with blank wall, to the right a building component of one storey with flat roof, further a building component of two storeys - in which the front door is located - and the three-storey tower section. The facade is enlivened at door-sill height by four broad bands in yellow bricks with a rendered diamond-pattern motif. To the left of the front door are two windows with stretcher bond. The wooden front door with canopy and the window above it are not original. In the tower section, on the first and second storeys, there are two three-part H-windows with frosted glass in the fanlights and a rectangular drum panel, enclosed by a row of yellow bricks. The drum panel consists of bricks with decorative paintings of garlands and ribbons. In the third storey there is a rectangular three-part window, in which a semicircular glazing bar pattern has been installed with two-part fanlight. The south facade of the tower section is arranged in the same way. In the south facade, an oriel window with balcony is placed in the middle, and to the right of this, two H-windows with frosted glass and a rectangular drum panel with yellow brick cladding. The three-part oriel window is provided with slightly curved panes with fanlights. The roof is covered with scale-shaped slate tiles. Above this is the balcony with wooden railing and three-part balcony door. The balcony is covered by a slate roof, which rests on wooden columns and extends left and right as an overhang of the flat roof. In the rear facade, the window has been replaced; the door of the storage/scullery is original. In the east facade there is a side entrance.
The layout of the INTERIOR is original. Via the vestibule with tiled floor, the adjoining rooms and the former office are accessible on the right. In the adjoining rooms, the original rare metal system ceilings are present, with decorations of floral motifs and palmettes in the corners. Between these rooms is the original wooden sliding door. In the rooms there are two fireplaces of matt-black marble with decorative motifs, executed in the style of Art Nouveau. To the left of the vestibule are the converted kitchen and dining room. A wooden staircase with carved railing and newel post leads to the first floor. The layout is original. Also original are the wooden panel doors.
Valuation
The dwelling house with attached iron railing at Van Ghemmenichstraat 2 in Franeker is of general cultural-historical and architectural-historical significance:
- for the history of architecture and building techniques;
- for the oeuvre of the architect;
- because of the aesthetic quality of the design;
- because of the special use of materials and ornamentation;
- because of the setting, connected with the expansion of the city and building activities in the first decade of the 20th century;
- for the appearance of the region;
- because of the reasonably present architectural integrity of the exterior;
- because of two (in terms of material) rare interior elements (ceilings);
- in relation to the visual and structural integrity of the urban environment.
Nearby in the register
- Woonhuis, Zuiderkade 2Woonhuisunder 1 mi
- Hek, Zuiderkade bij 2Erfscheidingunder 1 mi
- Oliefabriek, Prins Hendrikkade 1Industrieunder 1 mi
- Woonhuis, Mr G Groen van Prinstererlaan 16Woonhuisunder 1 mi
Other entries of the same register within about three miles of this one, by straight line.