Rijksmonumentenregister · Netherlands
Woonhuis, Zuiderkade 2
Franeker, Fryslân, Netherlands
The record
- Designation
- National monument (rijksmonument)
- Class
- Woonhuis
- Category
- onroerend gebouwd
- Built
- 1909 - 1910
- Address
- Zuiderkade 2, 8801 MJ Franeker (Waadhoeke 21) (and others)
- Place
- Franeker
- Municipality
- Waadhoeke
- Province
- Fryslân
- Country
- Netherlands
- Coordinates
- 53.18478, 5.54803
- Part of complex
- 512676
- Monument number
- 512677
Slide toward Today to fade the historical sheet and see the modern map underneath.
Utrecht University LibraryStanford Libraries
2 historical maps cover this location, the earliest the 1937 map "North west Europe 1:250,000" (Stanford Libraries).
This monument in the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed's register ↗
The register's description
Omschrijving
Inleiding
Het woonblok van drie WOONHUIZEN aan de Zuiderkade, in het zuidoosten van Franeker, ligt op het oude bolwerk -ook bekend als de Molenpôlle-, verhoogd ten opzichte van de overige bebouwing, het omliggende water en de kade. Het woonblok in Overgangs-architectuur met Art Nouveau elementen, ligt teruggerooid ten opzichte van de weg en wordt aan de zuidzijde en aan de oostzijde omsloten door een smeedijzeren hek, dat ook in Art Nouveau-stijl is ontworpen. Achter het hek bevinden zich de voortuinen. In de voortuin van Zuiderkade 4 staat een lantaarn. De west- en de noordgevels kijken uit op de binnenplaatsen. Het woonblok is in 1909 ontworpen door architect Nicolaas J. Adema, de Franeker architect die met zijn markante ontwerpen het gezicht van de stad Franeker aan het eind van de vorige eeuw in grote mate heeft bepaald. Adema was bij dit bouwproject zowel de architect als de uitvoerder. Voor de bouw van het woonblok is het oude bastion ca 1 m. afgegraven.
Omschrijving
De asymmetrische plattegrond bestaat uit een aaneenschakeling van rechthoekige en vierkante bouwvolumes, die op de hoeken stomp zijn afgewerkt in de vorm van hoekrisalieten en samen een spiegelbeeldige afgebogen 'L' vormen. De asymmetrische gevelindeling weerspiegelt de asymmetrische plattegrond. De variaties in de uitvoering van de gevels en de ornamentele details maken van de vrij grote massa een speels en licht woonblok. De plattegrond van Zuiderkade 3 is qua oppervlakte de grootste van de drie, Zuiderkade 2 en Zuiderkade 4 zijn ongeveer even groot. Het blok bestaat uit twee bouwlagen; de tweede bouwlaag boven de vestibule van Zuiderkade 2 was oorspronkelijk niet aanwezig en is in de jaren '30 in dezelfde stijl toegevoegd. Het woonblok is in bruine bakstenen opgetrokken, waarbij in de oost- en zuidgevels geglazuurde bruine bakstenen voor de scheiding tussen plint en eerste bouwlaag zijn gebruikt en creme/witte strengpersbakstenen voor de decoratieve elementen. Vanaf de bovendorpel van de vensters in de eerste bouwlaag is de tweede bouwlaag wit gepleisterd, met uitzondering van de gevelbanden, de vensteromlijstingen en de getoogde strekken, die uit geglazuurde bruine bakstenen zijn vervaardigd. Het blok wordt gedekt door een samengesteld dak met overstek en op de plaatsen waar de verschillende dakschilden bijeenkomen, wordt het versierd door vijf pirons met visblaas-motief. De dakbedekking bestaat uit bruin geglazuurde Lucas IJsbrandspannen. Op de dakschilden boven de achtergevel staan drie schoorstenen. De windveren en de daklijsten, ooit versierd door snijwerkmotieven in de stijl van de Art Nouveau, zijn vervangen en strakker uitgevoerd. Op de dakhelling boven de ingang van Zuiderkade 4 bevindt zich een dakkapel, waarvan het dak rechtstreeks vanaf de nok steil en schuin naar beneden is doorgetrokken tot ongeveer boven de dakgoot. De zuidgevel is licht asymmetrisch opgebouwd: de topgevel bevindt zich links van de voordeur onder portiek, licht a-centrisch ten opzichte van de hoekrisalieten. In de eerste bouwlaag bevinden zich van links naar rechts: een rechthoekig venster, een rechthoekig venster met rondboog-bovenlicht, een driedelig venster met getoogd bovenlicht, waarvan het middendeel opgehoogd is, een rechthoekig venster en de voordeur in een geheel betegelde portiek. De voordeur en het rechthoekige bovenlicht erboven zijn vernieuwd. Rechts van de ingang bevinden zich nog twee vensters -waarvan dat in het hoekrisaliet nieuw is- (het was in oorsprong een openslaande deur) met halfrond bovenlicht. Alle vensters met getoogd bovenlicht zijn voorzien van hanenkammen van bruin geglazuurde bakstenen, opgehoogd in het midden. In alle bovenlichten zit glas-in-lood. De houten kozijnen zijn van snijwerk voorzien. In de tweede bouwlaag bevinden zich van links naar rechts een overdekt balkon met vernieuwde houten leuning en originele balkondeur, een rechthoekig venster, een driedelig venster in de topgevel in de vorm van een sleutelgat en nog vier rechthoekige vensters, waarvan het laatste zich in het hoekrisaliet bevindt. De bovenlichten van de vensters op de hoek zijn vervangen, de overige zijn drie- en vijfruits en van oranje matglas voorzien. De oostgevel is asymmetrisch opgebouwd. Twee topgevels in het midden vormen in de gevel een soort middenrisaliet. In de eerste bouwlaag bevinden zich van links naar rechts: een vijfdelige serre met vijfdelig dak bedekt tot 2/3 door Lucas IJsbrandspannen, een driedelig getoogd venster, een portiek waarin zich de voordeur van Zuiderkade 3 bevindt, een driedelig getoogd venster, een rechthoekig venster, een tweedelig venster, een rechthoekig venster en een driedelig venster. Dit is trapsgewijs opgebouwd en bestaat uit drie vensters van verschillende grootte. Alle vensters en de voordeur hebben bovenlichten die van glas-in-lood zijn voorzien, ook die van de (deels vernieuwde) serre. De vensters zijn van hanenkammen voorzien met opgehoogd middendeel. De portiek van Zuiderkade 3 is betegeld. De voordeur van Zuiderkade 2, met snijwerk in Art Nouveau-stijl, is onder een houten afdak geplaatst met lessenaarsdak en bitumen leien. Boven de ingang is in de jaren dertig een tweede bouwlaag onder een plat dak toegevoegd, die heel goed aansluit bij het originele tweede bouwlaag-gedeelte.
De tweede bouwlaag is van links naar rechts voorzien van een balkon, waarvan de leuning niet origineel is, dat boven de serre is geplaatst, een driedelig venster met getoogde bovenlichten, een tweedelig openslaand venster, een driedelig venster onder het wolfseind van de naar voren springende topgevel met rechthoekige bovenlichten, een smal rechthoekig venster met rechthoekig bovenlicht, een tweedelig venster met rechthoekige bovenlichten, een smal rechthoekig venster met bovenlicht en een breed enkelruitsvenster met rechthoekige bovenlichten, in het deel dat later aan de tweede bouwlaag is toegevoegd. Van de rechthoekige vensters zijn de bovenlichten meerruits en van oranje matglas. In de topgevel onder zadeldak zit, onder het overstek, een driekwart-rond venster dat door een bakstenen omlijsting wordt versierd. Twee balkondeuren geven toegang tot het balkon, dat direct onder het dak door twee houten delen met Art Nouveau-motieven wordt afgesloten. Naast het balkon, op de hoek van de topgevel, is een vergaarbak geplaatst. In de top van de topgevel met wolfseind zit direct onder het dak, een klein zoldervenster met bakstenen omlijsting.
De achtergevels van het woonblok zijn in bruine bakstenen opgetrokken. Het blok is meerdere malen aan de achterzijde aangepast, er zijn nieuwe vensters bijgekomen en nieuwe aanbouwen zijn er tegenaan geplaatst. Het geheel resulteert in een vrij onoverzichtelijk achtergedeelte, dat voor de bescherming van ondergeschikt belang is. De meest originele achtergevel is die van Zuiderkade 4. Hier is de roedeverdeling van de vensters, in Art Nouveau-stijl, voor het grootste deel bewaard gebleven: in de eerste bouwlaag bevindt zich de houten tuindeur met bovenlicht. Dit bovenlicht is gelijk aan het naastgeplaatste venster: het is een driedelig venster met vijfruitsbovenlicht. In de tweede bouwlaag bevindt zich een venster gelijk aan het laatstgenoemde en een vernieuwd venster.
Het interieur van Zuiderkade 2 is grotendeels vernieuwd: noemenswaardig zijn echter in de hal en de woonkamer de originele eternitplafonds met originele ornamenten. Het interieur van Zuiderkade 3 is qua indeling in geringe mate oorspronkelijk. Het pand is tegenwoordig een praktijk. Oorspronkelijke elementen zijn o.m.: de betegeling in de gang, de trap en de trapleuning en de betegeling in de keuken. De witte betegeling van de keuken wordt verlevendigd door een hoog geplaatste tegelband van tegels met pluimvee-afbeeldingen. Het interieur van Zuiderkade 4 is qua indeling in redelijke mate oorspronkelijk. De vroegere kamers en suite zijn samengetrokken. Origineel zijn onder meer de ingang met vestibule, waar zich de originele deuren bevinden en de trap naar de bovenverdieping. De originele betegelde keukenvloer ligt tegenwoordig verscholen onder zeil. In de woonkamer bevindt zich de originele schoorsteenmantel van zwart marmer met gele betegeling op de achterwand.
Waardering
Het woonblok bestaande uit drie woonhuizen aan de Zuiderkade 2, 3 en 4 te Franeker is van algemeen cultuurhistorisch en architectuurhistorisch belang:
- als bijzondere uitdrukking van een cultuurhistorische ontwikkeling;
- als bijzondere uitdrukking van een typologische ontwikkeling (woonblok);
- voor de geschiedenis van de architectuur;
- vanwege de hoogwaardige esthetische kwaliteit van het ontwerp, ondanks de aanpassingen van latere datum;
- vanwege het bijzondere materiaalgebruik en de ornamentiek;
- vanwege de situering, verbonden met de ontwikkeling en de uitbreiding van de stad, met name in relatie tot het gebruik van het oude bolwerk als woonplek met status;
- voor het aanzien van de stad;
- vanwege de in redelijke mate aanwezige architectonische gaafheid van het exterieur;
- vanwege de architectonische gaafheid van een aantal interieuronderdelen;
- in relatie tot de structurele en de visuele gaafheid van de stedelijke omgeving.
English translation
The text above is the record as published by the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, in Dutch. The English below is a machine translation made by TreeAlive, not by the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed; it has not been checked by a person. Where the two differ, the original is the record. Report a translation error: privacy@treealive.com
Description
Introduction
The residential block of three RESIDENTIAL HOUSES on the Zuiderkade, in the south-east of Franeker, is situated on the old bastion -also known as the Molenpôlle-, raised in relation to the other buildings, the surrounding water and the quay. The residential block in Transitional architecture with Art Nouveau elements, is set back from the road and is enclosed on the south side and on the east side by a wrought-iron fence, which is also designed in Art Nouveau style. Behind the fence are the front gardens. In the front garden of Zuiderkade 4 stands a lantern. The west and north facades overlook the courtyards. The residential block was designed in 1909 by architect Nicolaas J. Adema, the Franeker architect who with his distinctive designs largely determined the appearance of the city of Franeker at the end of the previous century. Adema was on this construction project both the architect and the contractor. For the construction of the residential block the old bastion was excavated approximately 1 m.
Description
The asymmetrical floor plan consists of a sequence of rectangular and square building volumes, which are bluntly finished at the corners in the form of corner risalits and together form a mirror-image bent 'L' shape. The asymmetrical facade arrangement reflects the asymmetrical floor plan. The variations in the execution of the facades and the ornamental details make of the fairly large mass a playful and light residential block. The floor plan of Zuiderkade 3 is the largest of the three in terms of area, Zuiderkade 2 and Zuiderkade 4 are approximately the same size. The block consists of two storeys; the second storey above the vestibule of Zuiderkade 2 was originally not present and was added in the 1930s in the same style. The residential block is constructed in brown bricks, in the east and south facades glazed brown bricks are used for the division between plinth and first storey and cream/white extruded bricks for the decorative elements. From the top of the window sills in the first storey the second storey is white rendered, with the exception of the facade bands, the window frames and the arched stretches, which are made of glazed brown bricks. The block is covered by a composite roof with overhang and at the places where the different roof pitches meet, it is decorated by five roof ornaments with fishtail motif. The roof covering consists of brown glazed Lucas IJsbrandspannen. On the roof pitches above the rear facade stand three chimneys. The wind vanes and roof edges, once decorated by carved motifs in the Art Nouveau style, have been replaced and executed more strictly. On the roof slope above the entrance of Zuiderkade 4 there is a roof dormer, of which the roof is drawn directly from the ridge steeply and diagonally downwards to approximately above the gutter. The south facade is slightly asymmetrically arranged: the gable is situated to the left of the front door under a porch, slightly off-centre in relation to the corner risalits. In the first storey from left to right are: a rectangular window, a rectangular window with round-arch fanlight, a three-part window with arched fanlight, of which the middle section is raised, a rectangular window and the front door in a fully tiled porch. The front door and the rectangular fanlight above it have been renewed. To the right of the entrance are two more windows -of which the one in the corner risalit is new- (originally it was a door opening) with semi-circular fanlight. All windows with arched fanlight are provided with cockscomb cresting of brown glazed bricks, raised in the middle. In all fanlights is leaded glass. The wooden frames are provided with carved work. In the second storey from left to right are a covered balcony with renewed wooden railing and original balcony door, a rectangular window, a three-part window in the gable in the form of a keyhole and four more rectangular windows, of which the last is in the corner risalit. The fanlights of the windows at the corner have been replaced, the others are three- and five-part and provided with orange matt glass. The east facade is asymmetrically arranged. Two gables in the middle form a kind of central risalit in the facade. In the first storey from left to right are: a five-part conservatory with five-part roof covered to 2/3 by Lucas IJsbrandspannen, a three-part arched window, a porch in which is the front door of Zuiderkade 3, a three-part arched window, a rectangular window, a two-part window, a rectangular window and a three-part window. This is constructed in tiers and consists of three windows of different sizes. All windows and the front door have fanlights which are provided with leaded glass, including those of the (partly renewed) conservatory. The windows are provided with cockscomb cresting with raised middle section. The porch of Zuiderkade 3 is tiled. The front door of Zuiderkade 2, with carved work in Art Nouveau style, is placed under a wooden canopy with lean-to roof and bitumen slates. Above the entrance a second storey was added in the nineteen-thirties under a flat roof, which fits very well with the original second storey section.
The second storey is from left to right provided with a balcony, of which the railing is not original, which is placed above the conservatory, a three-part window with arched fanlights, a two-part opening window, a three-part window under the half-hipped roof of the forward-projecting gable with rectangular fanlights, a narrow rectangular window with rectangular fanlight, a two-part window with rectangular fanlights, a narrow rectangular window with fanlight and a wide single-pane window with rectangular fanlights, in the section which was later added to the second storey. Of the rectangular windows the fanlights are multi-pane and of orange matt glass. In the gable under gabled roof is, under the overhang, a three-quarter-round window which is decorated by a brick frame. Two balcony doors provide access to the balcony, which directly under the roof is closed by two wooden sections with Art Nouveau motifs. Next to the balcony, at the corner of the gable, is a water cistern. At the top of the gable with half-hipped roof is directly under the roof, a small attic window with brick frame.
The rear facades of the residential block are constructed in brown bricks. The block has been adapted several times at the rear, new windows have been added and new extensions have been placed against it. The whole results in a fairly unclear rear section, which is of subordinate importance for the protection. The most original rear facade is that of Zuiderkade 4. Here the glazing bars of the windows, in Art Nouveau style, have largely been preserved: in the first storey is the wooden garden door with fanlight. This fanlight is the same as the adjacent window: it is a three-part window with five-pane fanlight. In the second storey is a window the same as the last-mentioned and a renewed window.
The interior of Zuiderkade 2 is largely renewed: however noteworthy are in the hall and the living room the original asbestos ceilings with original ornaments. The interior of Zuiderkade 3 is in its layout only marginally original. The building is nowadays a practice. Original elements are among others: the tilework in the corridor, the stairs and the stair railing and the tilework in the kitchen. The white tilework of the kitchen is enlivened by a high-placed tile band with poultry images. The interior of Zuiderkade 4 is in its layout reasonably original. The former en suite rooms have been combined. Original are among others the entrance with vestibule, where the original doors are, and the stairs to the upper storey. The original tiled kitchen floor is nowadays hidden under linoleum. In the living room is the original fireplace mantel of black marble with yellow tilework on the back wall.
Valuation
The residential block consisting of three residential houses at Zuiderkade 2, 3 and 4 in Franeker is of general cultural-historical and architectural-historical importance:
- as a distinctive expression of a cultural-historical development;
- as a distinctive expression of a typological development (residential block);
- for the history of architecture;
- because of the high-quality aesthetic qualities of the design, despite alterations of later date;
- because of the distinctive use of materials and ornamentation;
- because of the location, connected with the development and expansion of the city, in particular in relation to the use of the old bastion as a residence of status;
- for the appearance of the city;
- because of the reasonably preserved architectural integrity of the exterior;
- because of the architectural integrity of a number of interior components;
- in relation to the structural and visual integrity of the urban environment.
Nearby in the register
- Hek, Zuiderkade bij 2Erfscheidingunder 1 mi
- FactorijOpslagunder 1 mi
- Oliefabriek, Prins Hendrikkade 1Industrieunder 1 mi
- Boerderij, Oud Kaatsveld 2Boerderijunder 1 mi
Other entries of the same register within about three miles of this one, by straight line.