TreeAlive
‹ Rijksmonumentenregister, Netherlands

Rijksmonumentenregister · Netherlands

Factorij

Franeker, Fryslân, Netherlands

The record

Designation
National monument (rijksmonument)
Class
Opslag
Function
Pakhuis
Category
onroerend gebouwd
Built
1876
Address
Prins Hendrikkade 3, 8801 JK Franeker (Waadhoeke 21)
Place
Franeker
Municipality
Waadhoeke
Province
Fryslân
Country
Netherlands
Coordinates
53.18416, 5.54752
Monument number
512692

Slide toward Today to fade the historical sheet and see the modern map underneath.

Utrecht University Library

4 historical maps cover this location, the earliest the 1868 map "Topografische atlas van het Koninkrijk der Nederlanden" (University Library, Vrije Universiteit Amsterdam).

Get directions ↗

This monument in the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed's register ↗

The register's description

Inleiding

Het blokvormig PAKHUIS de Factorij aan de Prins Hendrikkade is in 1876 gebouwd als opslagruimte voor het koren dat vanaf de landbouwgronden van de noordelijke streken -zoals Franekeradeel, het Bildt en Menaldumadeel- naar Franeker werd vervoerd. In de decennia die daarop volgden werd het bedrijf uitgebreid door aankoop van naast gelegen bedrijven. De firma Steensma verhandelde het opgeslagen koren -via monsters- in de Korenbeurs (de huidige Schouwburg). Het koren werd vandaar naar allerlei plaatsen in Nederland vervoerd. Vanaf 1860 is Franeker geleidelijk buiten de grachten uitgebreid. In 1863 was ten zuidoosten van de stad de spoorlijn Harlingen-Leeuwarden aangelegd. Omdat in de dichtbebouwde binnenstad geen ruimte meer was, begonnen grote bedrijven zich in het gebied tussen stadsgracht en spoorlijn, aan de zuidzijde van de gracht (Prins Hendrikkade) te vestigen.

Vóór de Factorij was in 1871 langs de kade de stoom-oliefabriek van Ulbe Twijnstra uit Akkrum (nu de UTD te Akkrum) -thans Rollingswier- gebouwd. Tussen 1887 en 1888 zijn het kantoor en de stroschuur en nog een aantal pakhuizen gebouwd. In 1889 is tussen de Factorij en Rollingswier de vellen-bloterij gebouwd, die nog bestaat en waarin een bedrijf is gevestigd. Veel van deze bouwwerken zijn intussen gesloopt, zoals bijvoorbeeld Prins Hendrikkade 4, 5, 6, 8 en 9. De economische crisis van de jaren 1880-1890 veroorzaakte een stagnatie van de locale productie: het graan werd uit Amerika en Rusland geïmporteerd, kwam per schip in Harlingen aan en werd vervolgens verder landinwaarts vervoerd. De stadsgracht van Franeker sloot aan bij de vaarroute tussen Harlingen en Leeuwarden. In 1893 werd de slecht onderhouden vaarweg verbeterd en in het zuiden het Nieuwe Kanaal aangelegd, dat weer op de stadsgracht aansloot. Het graan dat per schip aankwam werd o.m. in de Factorij opgeslagen. In 1910 gaf de eigenaar van de Factorij, de firma T.H. Steensma en Zoon te Franeker, opdracht aan architect N.J. Adema te Franeker de Factorij te verbouwen en te vergroten. Het pand was oorspronkelijk een dubbel pakhuis.

Nicolaas Adema maakte er één groot pakhuis van en voegde aan het gebouw, dat volgens de traditionele bouwvormen typisch voor oude pakhuizen was gebouwd, met name in de voorgevel enkele bouwelementen toe die typerend zijn voor de Overgangsarchitectuur. De toegevoegde vierde verdieping heeft hij aan de bestaande vormgeving aangepast. Over het INTERIEUR kan geen oordeel worden gegeven omdat het niet is te bezichtigen: het gebouw staat al enige tijd leeg en er zijn vernielingen gepleegd, reden waarom alle vensters en deuren zijn dichtgezet. Naar verluidt zou de inwendige structuur nog gaaf zijn.

Omschrijving

Het geelbakstenen pakhuis heeft een rechthoekige plattegrond, is vier bouwlagen hoog en wordt gedekt door een afgeknot met zwarte, gegolfde friese pannen belegd driezijdig schilddak met daklichten. De voorgevel bestaat uit twee symmetrische delen, van elkaar gescheiden door een uitgemetselde schoorsteen met bord; op de hoeken even uitgemetselde blokvormige hoeklisenen. De rechte top wordt afgesloten door een balustrade tussen twee pirons met gekrulde ijzeren windwijzers. Op de balustrade de naam van het pakhuis. Links en rechts onder de balustrade twee hijsbalken. De voorgevel is regelmatig ingedeeld door laaddeuren onder licht gebogen roodbakstenen strek met aan weerszijden een klein venster, eveneens met licht gebogen strek en lekdorpels van rode en gele baksteen. Muurankers. In de voorgevel een gevelsteen met de tekst: 1STE STEEN GELEGD 1 JUNI 1876 DOOR ROMKE STEENSMA THz.

In de linker- en rechterzijgevel in iedere bouwlaag een reeks van 12 vensters met lichtgebogen strekken en lekdorpels van gele baksteen. In de linkerzijgevel op de begane grond rechts een deuropening. Muurankers.

De achtergevel is evenals de voorgevel symmetrisch ingedeeld door lichtgetoogde vensters met bakstenen strekken en lekdorpels. Op de begane grond een deur. Muurankers. Op de achtergevel is in grote blokletters geschilderd: FRANEKER FACTORIJ.

Het INTERIEUR is niet bezocht omdat het gebouw dicht getimmerd is. Volgens mondelinge overlevering is het nog in grote mate oorspronkelijk: de vloeren en plafonds van het zes bouwlagen tellende bouwwerk zijn allemaal nog aanwezig.

Waardering

Het pakhuis De Factorij uit 1876, in 1910 verbouwd tot de huidige verschijningsvorm, is van algemeen cultuurhistorisch en architectuurhistorisch belang:

- als bijzondere uitdrukking van een sociaal-economische ontwikkeling;

- als bijzonder voorbeeld van dit type gebouw in de provincie Friesland;

- voor het oeuvre van de architect;

- vanwege de voor dit bouwtype hoogwaardige esthetische kwaliteit van het ontwerp;

- vanwege het bijzondere materiaalgebruik en de ornamentiek;

- als essentieel onderdeel van een groter geheel dat cultuurhistorisch en sociaal-economisch van nationaal belang is;

- vanwege de situering, verbonden met de ontwikkeling en uitbreiding van de stad;

- vanwege de situering, verbonden met de sociaal-economische ontwikkeling binnen en buiten de stedelijke grenzen;

- voor het aanzien van de streek;

- vanwege de historisch-ruimtelijke relatie met het water/de waterwegen;

- vanwege de architectonische gaafheid van het exterieur;

- vanwege de (volgens mondelinge mededeling) architectonische gaafheid van het interieur;

- in relatie tot de structurele en visuele gaafheid van de stedelijke omgeving;

- vanwege de architectuurhistorische, typologische en functionele zeldzaamheid op provinciaal niveau.

English translation

The text above is the record as published by the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, in Dutch. The English below is a machine translation made by TreeAlive, not by the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed; it has not been checked by a person. Where the two differ, the original is the record. Report a translation error: privacy@treealive.com

Introduction

The block-shaped warehouse De Factorij on the Prins Hendrikkade was built in 1876 as storage space for grain transported from the agricultural lands of the northern regions—such as Franekeradeel, het Bildt and Menaldumadeel—to Franeker. In the decades that followed, the business was expanded by purchasing adjacent enterprises. The firm Steensma traded the stored grain—via samples—at the Korenbeurs (the present Schouwburg). The grain was transported from there to various places throughout the Netherlands. From 1860 onwards, Franeker gradually expanded beyond its moat. In 1863, the railway line Harlingen-Leeuwarden was constructed to the south-east of the city. Because there was no more space in the densely built inner city, large enterprises began to establish themselves in the area between the city moat and the railway line, on the southern side of the moat (Prins Hendrikkade).

Before the Factorij, in 1871 the steam oil factory of Ulbe Twijnstra from Akkrum (now UTD in Akkrum)—currently Rollingswier—was built along the quay. Between 1887 and 1888, the office, the straw shed and a number of other warehouses were built. In 1889, between the Factorij and Rollingswier, the hide-bleaching works was built, which still exists and houses a business. Many of these structures have since been demolished, such as for example Prins Hendrikkade 4, 5, 6, 8 and 9. The economic crisis of the 1880-1890 period caused stagnation in local production: grain was imported from America and Russia, arriving by ship in Harlingen and then transported further inland. The city moat of Franeker connected to the shipping route between Harlingen and Leeuwarden. In 1893, the poorly maintained waterway was improved and the Nieuwe Kanaal was constructed in the south, which in turn connected to the city moat. The grain arriving by ship was stored among other places in the Factorij. In 1910, the owner of the Factorij, the firm T.H. Steensma en Zoon in Franeker, commissioned architect N.J. Adema in Franeker to renovate and enlarge the Factorij. The building was originally a double warehouse.

Nicolaas Adema made it into one large warehouse and added to the building, which had been constructed according to the traditional building forms typical of old warehouses, in particular to the front façade certain architectural elements characteristic of Transitional architecture. He adapted the added fourth storey to the existing design. Regarding the INTERIOR no assessment can be made because it is not accessible: the building has been empty for some time and vandalism has been committed, which is why all windows and doors have been boarded up. According to reports, the internal structure should still be intact.

Description

The yellow-brick warehouse has a rectangular floor plan, is four storeys high and is covered by a truncated hipped roof clad with black, corrugated Frisian tiles with roof lights on three sides. The front façade consists of two symmetrical parts, separated from each other by a projecting chimney with a board; on the corners similarly projecting block-shaped corner pilasters. The straight top is closed off by a balustrade between two pirons with curled iron weathervanes. On the balustrade the name of the warehouse. Left and right below the balustrade two hoisting beams. The front façade is regularly arranged with loading doors beneath slightly arched red-brick lintels with on either side a small window, likewise with slightly arched lintel and drip mouldings of red and yellow brick. Wall anchors (ornamental). In the front façade a foundation stone with the text: 1ST STONE LAID 1 JUNE 1876 BY ROMKE STEENSMA THz.

In the left and right side façades in every storey a series of 12 windows with slightly arched lintels and drip mouldings of yellow brick. In the left side façade on the ground floor right a door opening. Wall anchors (ornamental).

The rear façade is, like the front façade, symmetrically arranged with slightly arched windows with brick lintels and drip mouldings. On the ground floor a door. Wall anchors (ornamental). On the rear façade is painted in large block letters: FRANEKER FACTORIJ.

The INTERIOR was not visited because the building is boarded up. According to oral tradition, it is still largely original: the floors and ceilings of the six-storey building are all still present.

Valuation

The warehouse De Factorij from 1876, renovated in 1910 to its present appearance, is of general cultural-historical and architectural-historical importance:

- as a distinctive expression of socio-economic development;

- as a remarkable example of this type of building in the province of Friesland;

- for the oeuvre of the architect;

- because of the high-quality aesthetic quality of the design for this building type;

- because of the distinctive material use and ornamentation;

- as an essential component of a larger whole that is of national importance from a cultural-historical and socio-economic perspective;

- because of the location, linked to the development and expansion of the city;

- because of the location, linked to socio-economic development within and outside the urban boundaries;

- for the appearance of the region;

- because of the historical-spatial relationship with water/the waterways;

- because of the architectural integrity of the exterior;

- because of the (according to oral communication) architectural integrity of the interior;

- in relation to the structural and visual integrity of the urban environment;

- because of the architectural-historical, typological and functional rarity at provincial level.

Nearby in the register

Other entries of the same register within about three miles of this one, by straight line.

Rijksmonumentenregister data: Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, released under CC0 1.0. Record text is reproduced unchanged. Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed · CC0 1.0
See your own family's places on a living map