Rijksmonumentenregister · Netherlands
Synagoge, Prinsestraat 12
Enschede, Overijssel, Netherlands
The record
- Designation
- National monument (rijksmonument)
- Class
- Kerk en kerkonderdeel
- Function
- Synagoge
- Category
- onroerend gebouwd
- Built
- 1927 - 1928
- Address
- Prinsestraat 12, 7513 AL Enschede
- Place
- Enschede
- Province
- Overijssel
- Country
- Netherlands
- Coordinates
- 52.21794, 6.88593
- Monument number
- 510624
Slide toward Today to fade the historical sheet and see the modern map underneath.
Utrecht University Library
A historical map covers this location.
This monument in the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed's register ↗
The register's description
Omschrijving
Inleiding
De SYNAGOGE, samen met de voormalige Joodse SCHOOL en twee WONINGEN in één bouwvolume, is in 1927-1928 gebouwd in opdracht van de Nederlandse Israëlitische Gemeente te Enschede met financiële steun van de textielfabrikant S.N. Menko. Het gebouw vertoont invloed van de oriëntaalse stijl die vanaf 1850 bij de bouw van synagogen in zwang was. Het ontwerp van de architecten A.P. Smits en C. van de Linde uit Aerdenhout is gebaseerd op een plan van K.P.C. de Bazel uit 1918 voor een synagoge in de Stadsgravenstraat in het centrum van de stad. Het ontwerp van De Bazel is vrijwel letterlijk overgenomen en is uitgebreid met een Joodse school met onderwijzerswoning en een woning voor de rabbijn. De aannemers J.H. Thomasson en W.A. Thomasson uit Enschede voerden het werk uit. De indeling van het pand is vrijwel ongewijzigd, het interieur van de school, de feestzaal en de woningen is gemoderniseerd maar bevatten nog oorspronkelijke onderdelen als tegelvloeren, ingebouwde kasten etc. In de voormalige Joodse school is een peuterspeelzaal ondergebracht, de beide woningen zijn aan derden verhuurd. De synagoge staat in de villawijk De Stadsmaten, de voormalige stadsweide, waarvoor in 1907 een uitbreidingsplan is gemaakt. Voor de woningen langs de Prinsestraat een gemetselde erfscheiding met smeedijzeren hek.
Omschrijving
Groot samengesteld bouwvolume met aan weerszijden van de centraal gelegen synagoge, de school en de schoolmeesterswoning (Z) en de woning van de rabbijn (N). Het gebouw staat met de voorgevel (O) aan de straat. De gevels zijn boven een trasraam van grote Utrechtse klinkers opgetrokken in geelgrijze waalklinkers. Het meanderende decoratieve siermetselwerk boven vensters, deuren en onder de dakranden is uitgevoerd in een donkerbruine baksteen. De onderdorpels van de vensters en de dekstukken langs de dakranden zijn vervaardigd uit basaltlava. De hoge GEBEDSRUIMTE op vierkante plattegrond onder een twaalfzijdig met koper bekleed koepeldak vormt het centrum van het gebouw. De gevels van de gebedsruimte zijn drie traveeën breed met in elke travee drie vensters. De uitgemetselde hoeklisenen van de tot in het dakschild opgaande middentraveeën worden bekroond door natuurstenen granaatappelen. Tegen de noordgevel de aanbouw met de vrouwengalerij. De hoofdentree tot de synagoge bevindt zich in een laag portaal onder plat dak tegen de oostgevel (O) van de gebedsruimte. Een trap van zes treden leidt naar het portiek met dubbele paneeldeur ter hoogte van het trasraam. Het portaal wordt geflankeerd door de uitgebouwde bestuurskamer (links) en dagsynagoge (rechts) met afgesnoten hoeken onder koperen koepeldaken. Aan weerszijden van deze vertrekken de zij-ingangen (links voor de mannen en rechts voor de vrouwen) met dubbele paneeldeuren in portieken met rondboog en tongewelf. De rechtgesloten vensters met bovenlicht op de begane grond en bovenin de gebedsruimte zijn evenals de roosvensters in de koepel voorzien van gekleurde glas-in-loodramen. De achtergevel (W) van de gebedsruimte heeft twee uitgangen met dubbele paneeldeuren. De samengestelde vensterpartijen in de achtergevel zijn voorzien van glas-in-loodramen.
De SCHOOL ANNEX WONING aan de zuidkant van de synagoge heeft twee bouwlagen onder een plat dak. Het bouwvolume bestaat uit onregelmatig gerangschikte blokvormige onderdelen van verschillende hoogte. De entree tot de school bevindt zich in de voorgevel (O) in een uitgebouwd portiek met rondbogen onder een torentje met uurwerk en koepeldakje. De samengestelde kozijnen bestaan elk uit drie vensters met bovenlicht. In het teruggelegen deel van de linker zijgevel (Z) een portiek met de ingang van de woning. Verder in deze gevel de samengestelde vensters van de tweeklassige school op de begane grond en de feestzaal op de verdieping. Tegen de achtergevel (W) leidt een gemetselde buitentrap naar een dubbele paneeldeur op de verdieping. De overige vensters in deze vleugel zijn eenvoudig rechtgesloten. De WONING VAN DE RABBIJN aan de noordzijde van de synagoge is samengesteld uit blokvormige plat afgedekte onderdelen van respectievelijk één, twee en drie bouwlagen. De ingang van het huis bevindt zich in een portiek onder rondboog in de voorgevel (O). Rechts van de entree in het gedeelte van twee bouwlagen vensters met samengesteld kozijn.
De grote gebedsruimte verkeert in geheel oorspronkelijke staat met onder meer de centraal geplaatste houten bima, de houten ark in de zuidwand en de houten banken. De wanden en het gewelf van de synagoge zijn uitgevoerd in ruwe blauwpleister. In het koepelgewelf zijn de symbolen van de twaalf stammen van Israël afgebeeld. In de dagsynagoge en de bestuurskamer zijn de oorspronkelijke lambrizering en de meubels nog aanwezig.
Bijzondere aandacht verdienen de oorspronkelijke verlichtingsarmaturen in het gehele gebouw. De gang en het voorportaal van de synagoge hebben een wit marmeren vloer en dito lambrizering met zwart marmeren banden en dekstukken. De wanden van de vestiaires, trappehuizen en toiletgroepen zijn voorzien van tegellambrizeringen. In de daklichten boven de halletjes achter de zijingangen glas-in-loodramen.
Waardering
Synagoge met bijgebouwen van cultuur- en architectuurhistorisch belang vanwege:
- de bijzondere herinnering aan de grote en belangrijke Joodse gemeenschap in Enschede voor de Tweede Wereldoorlog
- de hoge kwaliteit van het architectonische ontwerp zowel in het exterieur als in het interieur met als hoogtepunt de door K.P.C. de Bazel ontworpen gebedsruimte
- de voor synagogen kenmerkende oriëntaalse bouwstijl
- de hoge mate van gaafheid van zowel het ex- als interieur
- de vele bijzondere oorspronkelijke interieuronderdelen
- de zeldzaamheid
English translation
The text above is the record as published by the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, in Dutch. The English below is a machine translation made by TreeAlive, not by the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed; it has not been checked by a person. Where the two differ, the original is the record. Report a translation error: privacy@treealive.com
Description
Introduction
The SYNAGOGUE, together with the former Jewish SCHOOL and two DWELLINGS in one building volume, was built in 1927-1928 on behalf of the Dutch Israelite Community in Enschede with financial support from textile manufacturer S.N. Menko. The building shows the influence of the Oriental style that was in fashion for synagogue construction from 1850 onwards. The design by architects A.P. Smits and C. van de Linde from Aerdenhout is based on a plan by K.P.C. de Bazel from 1918 for a synagogue on the Stadsgravenstraat in the city centre. De Bazel's design was adopted almost literally and was extended with a Jewish school with a teacher's dwelling and a rabbi's house. Contractors J.H. Thomasson and W.A. Thomasson from Enschede carried out the work. The layout of the property is virtually unchanged, the interior of the school, the festive hall and the dwellings have been modernised but still contain original components such as tiled floors, built-in cupboards etc. A toddler playroom is housed in the former Jewish school, and both dwellings are rented to third parties. The synagogue stands in the villa district De Stadsmaten, the former city meadow, for which an expansion plan was made in 1907. For the dwellings along the Prinsestraat a masonry boundary wall with wrought-iron fence.
Description
Large composite building volume with on either side of the centrally located synagogue, the school and schoolmaster's dwelling (S) and the rabbi's dwelling (N). The building faces the street with its front facade (E). The facades are constructed above a plinth of large Utrecht bricks in yellow-grey wallbricks. The meandering decorative brickwork above windows, doors and below the roof edges is executed in dark brown brick. The sills of the windows and the coping stones along the roof edges are made from basalt lava. The tall PRAYER ROOM on a square plan beneath a twelve-sided roof cupola clad with copper forms the centre of the building. The facades of the prayer room are three bays wide with three windows in each bay. The constructed angle quoins of the central bays extending into the roof skin are crowned by natural stone pomegranates. Against the north facade the extension with the women's gallery. The main entrance to the synagogue is located in a low portico under a flat roof against the east facade (E) of the prayer room. A flight of six steps leads to the porch with double panelled door at the level of the plinth. The portico is flanked by the projecting vestry (left) and small synagogue (right) with rounded corners under copper cupolas. On either side of these rooms the side entrances (left for men and right for women) with double panelled doors in porticos with rounded arch and barrel vault. The round-headed windows with fanlight on the ground floor and above in the prayer room are fitted with coloured stained-glass windows, as are the rose windows in the cupola. The rear facade (W) of the prayer room has two exits with double panelled doors. The composite window arrangements in the rear facade are fitted with stained-glass windows.
The SCHOOL ANNEX DWELLING on the south side of the synagogue has two storeys under a flat roof. The building volume consists of irregularly arranged block-shaped components of varying height. The entrance to the school is located in the front facade (E) in a projecting porch with rounded arches beneath a small tower with clock and cupola roof. The composite window frames consist each of three windows with fanlight. In the recessed part of the left side facade (S) a porch with the entrance to the dwelling. Further in this facade the composite windows of the two-class school on the ground floor and the festive hall on the upper floor. Against the rear facade (W) a masonry external staircase leads to a double panelled door on the upper floor. The remaining windows in this wing are simply round-headed. The RABBI'S DWELLING on the north side of the synagogue is composed of block-shaped flat-roofed components of respectively one, two and three storeys. The entrance to the house is located in a porch under rounded arch in the front facade (E). To the right of the entrance in the section of two storeys windows with composite frame.
The large prayer room is in completely original condition with among other things the centrally placed wooden bimah, the wooden ark in the south wall and the wooden benches. The walls and vault of the synagogue are executed in rough blue plaster. In the cupola vault are depicted the symbols of the twelve tribes of Israel. In the small synagogue and the vestry the original wall panelling and furniture are still present.
Special attention is deserved by the original light fittings throughout the building. The corridor and the entrance porch of the synagogue have a white marble floor and corresponding wall panelling with black marble bands and coping stones. The walls of the cloakrooms, stairwells and toilet groups are provided with tile wall panelling. In the roof lights above the hallways behind the side entrances stained-glass windows.
Valuation
Synagogue with outbuildings of cultural and architectural historical importance because of:
- the special commemoration of the large and important Jewish community in Enschede before the Second World War
- the high quality of the architectural design both in the exterior and in the interior with as the highlight the prayer room designed by K.P.C. de Bazel
- the Oriental architectural style characteristic of synagogues
- the high degree of integrity of both the exterior and interior
- the many special original interior components
- its rarity
Nearby in the register
- De StadsweideOnderwijs en wetenschapunder 1 mi
- Praktijkwoning, Kortenaerstraat 3Werk-woonhuisunder 1 mi
- SonnevanckWoonhuisunder 1 mi
- De MaereOnderwijs en wetenschapunder 1 mi
Other entries of the same register within about three miles of this one, by straight line.