Rijksmonumentenregister · Netherlands
Velox / Zuiderbad
Amsterdam, Noord-Holland, Netherlands
The record
- Designation
- National monument (rijksmonument)
- Class
- Sport en recreatie
- Function
- Sportgebouw
- Category
- onroerend gebouwd
- Address
- Hobbemastraat 26, Locatie: Zuid, 1071 ZC Amsterdam (and others)
- Place
- Amsterdam
- Province
- Noord-Holland
- Country
- Netherlands
- Coordinates
- 52.35867, 4.88603
- Monument number
- 505901
Slide toward Today to fade the historical sheet and see the modern map underneath.
David Rumsey Map Collection, Stanford LibrariesUniversity of Amsterdam LibraryDavid Rumsey Map Collection, Stanford LibrariesDavid Rumsey Map Collection, Stanford LibrariesDavid Rumsey Map Collection, Stanford Libraries
5 historical maps cover this location, the earliest the 1750 map "Composite: Sheets 1 to 40 Carte De Hollande Et D'utrecht" (David Rumsey Map Collection, Stanford Libraries).
This monument in the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed's register ↗
The register's description
Omschrijving
Inleiding
De in 1898 tot stand gekomen voormalige wielrijschool 'Velox', thans zwembad 'Zuiderbad'. De opdrachtgever tot de bouw van de wielrijschool was W. Vrolijk. De school werd gebouwd naar een ontwerp van de architect J. Ingenohl. Gebouwd in overgangs-architectuur.
De wielrijschool bestond tot 1908. Dankzij een verbouwing in 1911, naar ontwerp van J. Stuyt en E. Verschuijl, kreeg het gebouw in 1912 zijn nieuwe functie als 'Zuiderbad'. Vele delen van het interieur van de zweminrichting zijn goed bewaard gebleven. Tevens beschikt het 'Zuiderbad' nog over beperkte badhuisfaciliteiten. Het geheel laat zich verdelen in een grote NZ-gerichte longitudinaalbouw, een voorgebouw aan de N-zijde en een klein kwartrond hoekgebouw op het NO. Deze drie onderdelen zijn gekoppeld. Laatstgenoemd onderdeel was eerder showroom, lunchroom em rijwielstalling.
De oorspronkelijke hoofdingang werd in 1946 vergroot.
Omschrijving
Op een samengesteld rechthoekig grondplan ontworpen bouwmassa in overwegend oranjekleurige baksteen. Het geheel staat op iets naar voren springende zeer lage gemetselde plint met natuurstenen accenten.
Het gebouw laat zich in drie gekoppelde delen opsplitsen.
De grote NZ-gerichte longitudinaalbouw of hal bevatte de voormalige oefenzaal van de wielrijschool; thans bevat deze de op de vloer van de oefenzaal geplaatste bak van het zwembad. Een trap verbindt de entrée in het voorgebouw met de nu hogergelegen toegang tot het eigenlijke zwembad. De hal wordt gedekt door een zadeldak. Aan de oostzijde wordt het zadeldak onderbroken door de ingestoken zadeldaken van een tweetal opgetrokken en met gevels geaccentueerde traveeën. Op de ZO- hoek van het linkerdakschild een hoge zich verjongende schoorsteen met banden en uitkragende rookmond. Kleine gemetselde schoorsteen op rechterdakschild.
De voorgevel van de hal, deels afgeschermd door het voorgebouw, bestaat uit een stompe puntgevel met negen treden aan weerszijden; de vierde en zevende trede zijn breder dan de overige. Treden zijn schilddakvormig afgesloten. In het midden een hoger opgetrokken geveltopdeel. Geheel aan de bovenzijde een rechthoekige en uitkragende afsluiting op gemetselde zwik met consoles en profiellijst en gemetselde sierlijst. Aan weerszijden van het opgetrokken geveltopdeel een liseen met dekplaat. Onder de zwik een groot spaarveld onder rondboog. Gemetselde tracering met geprofileerde regels en pilasters en natuurstenen kruisstukken. Rondboog omgeven door gemetselde en getande sierlijst. Aan de onderzijde van het spaarveld vulling van decoratief metselwerk in geometrische patronen. Aan de onderzijde van de treden van de trapgevel oplopend gemetseld fries bestaande uit decoratieve driepassen en sierlijst op klossen of geïmiteerde gordingkoppen. Op de hoeken van de gevel een hoekliseen met uitkragende top en dekplaat. Gevelvlak verder met speklagen in gele baksteen en met brede band met siermetselwerk in gele baksteen. Twee kleine vensters aan de linkerzijde.
De negen traveeën brede gevel aan de O-zijde of linkerzijgevel toont twee bouwlagen. Horizontale geleding door in gele baksteen uitgevoerde speklagen. Verticale geleding door tussen de traveeën geplaatste lisenen die met een rechthoekige en gemetselde opbouw met dekplaat door de gootlijst steken. Op het niveau van de begane grond vensters met overwegend kruisvormige roedeverdeling. Gemetselde afgeschuinde onderdorpel. Gemetseld en getand omlopend kader met segmentboog in gele baksteen. Natuurstenen hoekstenen. In oranje en gele baksteen gemetselde vulling van boogtrommel in verschillende geometrische patronen. Op dit niveau eveneens vijf toegangen onder twee- of drieruits bovenlicht. Toegangen hebben verschillende verschijningsvormen. Vensters op het niveau van de verdieping hebben zesraams-tracering in brede en geprofileerde regels en stijlen. Venster geheel links heeft additioneel tuimel- of klapraam. Omlopend kader, segmentbogen, vulling boogtrommels en dorpels als bij venster op het niveau van de begane grond. Gootlijst geaccentueerd met een fries als bij oplopend fries van de voorgevel.
De derde en zevende travee zijn hoger opgetrokken en hebben een topgevel. Deze gevel is spitsboogvormig. Aan weerszijden geflankeerd door de doorloper van de liseen. In deze opbouw een getoogde nis met geprofileerde dorpel. De spitsboogvorm verder onderbroken door een trede met schilddakvormige afsluiting. Geheel boven een rechthoekige afsluiting met dekplaat. In de geveltop oplopende en smalle en getoogde spaarvelden, als een oplopend boogfries. Verder dorpels, natuurstenen accenten en in gele baksteen uitgevoerd siermetselwerk in geometrische patronen.
De Z-gevel of achtergevel bestaat uit een stompe trapgevel met negen treden aan weerszijden; de vierde en zevende trede zijn breder dan de overige. Treden zijn schilddakvormig afgesloten. In het midden een hoger opgetrokken geveltopdeel. Aan weerszijden hiervan het bovenste deel van twee vanaf het maaiveld opgaande lisenen. Bovenste deel met natuurstenen accent en gemetselde uitkraging. Tussen deze topstukken een recht fries als bij oplopend fries van de voorgevel. In het midden van dit fries een rechthoekige bekroning op zwik met console en profiellijst. Getrapt en verdiept gelegen rond spaarveld. Onder de zwik een groot spaarveld onder rondboog. Gemetselde tracering met geprofileerde regels en natuurstenen kruisstukken. Aan de onderzijde van de treden van de trapgevel oplopend gemetseld fries als bij voorgevel. Op de hoeken van de gevel een hoekliseen met uitkragende top met tinne en dekplaten. Op het niveau van de begane grond drie vensters met roedeverdeling. Gemetseld en getand omlopend kader met segmentboog in gele baksteen. Natuurstenen hoekstenen. In oranje en gele baksteen gemetselde vulling van boogtrommel in geometrische patronen. Vensters op het niveau van de verdieping opgebouwd uit twee afzonderlijke vensters met roedeverdeling; tussenliggend een gemetseld deel. Soortgeljke kaders als bij genoemde vensters, nu zonder geometrische patronen in de vulling van de boogtrommels. Gevelvlak verder met speklagen in gele baksteen.
De W-gevel of rechterzijgevel is opgebouwd conform de O-gevel of linkerzijgevel. Bij de W-gevel ontbreken de hoger opgetrokken derde en zevende travee, het fries onder de gootlijst, de geometrische patronen in de gemetselde vulling van de boogtrommels en waarschijnljk het grote aantal toegangsdeuren op het niveau van de begane grond. De houten gevelbeeindiging is recht, met een enkel profiel.
Hetvoorgebouw bevat de hoofdentrée en enkele kantoorruimten. Op een rechthoekig grondplan centraal tegen de voorgevel van de hal geplaatst. Plat dak. De voorgevel toont twee bouwlagen. Op het niveau van de begane grond bevindt zich de toegangspartij in het midden. Recente dubbele openslaande toegangsdeur. Hierboven geleed bovenlicht met vier ruiten. Geprofileerde en bewerkte tracering. Aan weerszijden een getrapt venster met roedeverdeling en matglas. Boven flankerende vensters en bovenlichten van toegangsdeur een segmentboog met tegeltableau in boogtrommel. Voorstelling met golffries en tekst 'Zuiderbad'. Natuurstenen accenten en decoratief gebruik van gele baksteen. Aan weerszijden van de toegangspartij een breed en geleed venster met drie benedenramen en drie bovenlichten met roedeverdeling. Daarboven drie ontlastingsbogen. Decoratief gemetselde vlakken in boogtrommels. Smalle architraaflijst met consoles. Het linkervenster heeft smalle gemetselde stijlen met enkele natuurstenen banden en andersvormige consoles. Aan de linkerzijde een recent toegevoegde toegangsdeur. Op de verdieping een drietal vensters. Vorm en uitvoering overeenkomstig de vensters van de begane grond. De benedenramen en de bovenlichten zijn nu hoger. Het middenvenster heeft twee benedenramen en bovenlichten. Middentravee afgesloten met iets boven de overige gevelbeeindiging uitgekomen stompe puntgevel. Driedelig geprofileerd gemetselde sierlijst boven fries met decoratief metselwerk. Gevelvlak verder met gemetselde sierbanden in gele baksteen. Op de NO-hoek een korte en gedrongen en gemetselde kolonette met kapiteel en console. de O-gevel of linkerzijgevel toont op de verdieping een venster met drie benedenramen en bovenlichten als op de verdieping van de voorgevel. De W-gevel of rechterzijgevel toont op de verdieping twee vensters met drie benedenramen en bovenlichten als op de verdieping van de voorgevel. Op de hoek tussen O-, en N-gevel bevindt zich bij de gootlijst een overhoeks geplaatste kleine 'schijnarkel'. Geprofileerde tromp, gemetselde opbouw met smalle spaarnis met tripartiete beeindiging, rechthoekige verdere opbouw met dekplaat, gebruik van gele en oranje baksteen, alsmede van natuursteen. Op het platte dak op de zuidelijke hoeken van de zijgevels en tegen de voorgevel van de hal geplaatst, twee posten met bewerkte bekroning en gebiljoende hoeken.
Het kleine kwartronde hoekgebouw heeft een plat dak en bestaat uit één bouwlaag. Het bevindt zich in de NO-hoek bij hal en voorgebouw. Centraal een dubbele openslaande houten deur met vensters; boven het kalf twee zesruits
bovenlichten. Aan weerszijden een geknikt en dubbel venster met benedenramen en zesruits bovenlicht. Boven het bovenlicht een smalle architraaf, waarboven in siermetselwerk uitgevoerde boogtrommelvulling onder rondboog. Onderdorpels, speklagen in gele baksteen en een fries met decoratief metselwerk onder eenvoudige geprofileerde gemetselde band onder zeer lage gemetselde borstwering.
Het interieur van het zwembad bevat nog een aantal goed bewaard gebleven onderdelen. Aan de zuidzijde bevindt zich een fontein met stadswapen en tegeldecoratie. Verder houten kleedhokjes aan de badrand en op de balustrades delen van oorspronkelijke hekwerk. Tevens resteert nog de oorspronkelijke ijzeren kapconstructie.
Waardering
Sportgebouw in overgangs-architectuur van algemeen belang vanwege zijn architectuur- en cultuurhistorische en zeldzame typologische waarde. Interieur is karakteristieken geeft goed beeld van een zweminrichting uit het begin van deze eeuw. Hoofdvorm en detaillering zij redelijk goed bewaard gebleven.
English translation
The text above is the record as published by the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, in Dutch. The English below is a machine translation made by TreeAlive, not by the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed; it has not been checked by a person. Where the two differ, the original is the record. Report a translation error: privacy@treealive.com
Description
Introduction
The former cycle school 'Velox', established in 1898, now swimming bath 'Zuiderbad'. The client for the construction of the cycle school was W. Vrolijk. The school was built to a design by architect J. Ingenohl. Built in transitional architecture.
The cycle school existed until 1908. Thanks to a renovation in 1911, to a design by J. Stuyt and E. Verschuijl, the building received its new function as 'Zuiderbad' in 1912. Many parts of the interior of the swimming facility have been well preserved. The 'Zuiderbad' also still has limited bathing house facilities. The whole can be divided into a large north-south-oriented longitudinal building, a front building on the north side and a small quarter-round corner building to the northeast. These three components are linked. The last-mentioned component was previously a showroom, lunchroom and bicycle storage.
The original main entrance was enlarged in 1946.
Description
A building mass designed on a composite rectangular ground plan in predominantly orange-coloured brick. The whole stands on a slightly projecting very low brick plinth with natural stone accents.
The building can be divided into three linked parts.
The large north-south-oriented longitudinal building or hall contained the former exercise room of the cycle school; it now contains the swimming pool tank placed on the floor of the exercise room. A staircase connects the entrance in the front building with the now higher-situated access to the actual swimming pool. The hall is covered by a gabled roof. On the east side the gabled roof is interrupted by inset gabled roofs of two bays raised and emphasised with gables. On the southeast corner of the left roof panel a tall tapering chimney with bands and overhanging chimney cap. Small brick chimney on right roof panel.
The front façade of the hall, partly screened by the front building, consists of a blunt stepped gable with nine steps on either side; the fourth and seventh steps are wider than the others. Steps are concluded with hipped roof form. In the centre a higher raised gable top section. Entirely at the top a rectangular and overhanging conclusion on brick corbel with consoles and profile moulding and brick ornamental moulding. On either side of the raised gable top section a pilaster with capping plate. Below the corbel a large relieving field under round arch. Brick tracery with profiled bars and pilasters and natural stone cross pieces. Round arch surrounded by brick and toothed ornamental moulding. At the lower side of the relieving field filling of decorative brickwork in geometric patterns. At the lower side of the steps of the stepped gable rising brick frieze consisting of decorative three-lobed forms and ornamental moulding on corbels or imitated rafter heads. On the corners of the façade a corner pilaster with overhanging top and capping plate. Façade area further with courses in yellow brick and with broad band with ornamental brickwork in yellow brick. Two small windows on the left side.
The nine bays wide façade on the east side or left side façade shows two storeys. Horizontal articulation through courses executed in yellow brick. Vertical articulation through pilasters placed between the bays which with a rectangular and brick construction with capping plate project through the eaves line. At ground floor level windows with predominantly cross-shaped glazing bars. Brick bevelled undersill. Brick and toothed running frame with segmental arch in yellow brick. Natural stone corner stones. Filling of arch drum in orange and yellow brick in various geometric patterns. At this level also five entrances under two- or three-pane fanlights. Entrances have different appearances. Windows at upper floor level have six-pane tracery in broad and profiled bars and stiles. Window at far left has additional pivoting or flap window. Running frame, segmental arches, filling of arch drums and sills as at window at ground floor level. Eaves line accentuated with a frieze as at rising frieze of the front façade.
The third and seventh bays are raised higher and have a top gable. This façade is pointed-arch shaped. Flanked on either side by the continuation of the pilaster. In this construction a lobed niche with profiled sill. The pointed-arch form further interrupted by a step with hipped roof form conclusion. Entirely above a rectangular conclusion with capping plate. In the gable top rising and narrow and lobed relieving fields, like a rising arch frieze. Further sills, natural stone accents and ornamental brickwork in geometric patterns executed in yellow brick.
The south façade or rear façade consists of a blunt stepped gable with nine steps on either side; the fourth and seventh steps are wider than the others. Steps are concluded with hipped roof form. In the centre a higher raised gable top section. On either side of this the upper part of two pilasters rising from ground level. Upper part with natural stone accent and brick corbelling. Between these top pieces a straight frieze as at rising frieze of the front façade. In the centre of this frieze a rectangular coping on corbel with console and profile moulding. Stepped and recessed lying round relieving field. Below the corbel a large relieving field under round arch. Brick tracery with profiled bars and natural stone cross pieces. At the lower side of the steps of the stepped gable rising brick frieze as at front façade. On the corners of the façade a corner pilaster with overhanging top with battlement and capping plates. At ground floor level three windows with glazing bars. Brick and toothed running frame with segmental arch in yellow brick. Natural stone corner stones. Filling of arch drum in orange and yellow brick in geometric patterns. Windows at upper floor level constructed from two separate windows with glazing bars; in between a brick section. Similar frames as at mentioned windows, now without geometric patterns in the filling of the arch drums. Façade area further with courses in yellow brick.
The west façade or right side façade is constructed in accordance with the east façade or left side façade. At the west façade the raised third and seventh bays are absent, the frieze below the eaves line, the geometric patterns in the brick filling of the arch drums and probably the large number of access doors at ground floor level. The timber gable finish is straight, with a single profile.
The front building contains the main entrance and some office rooms. Placed on a rectangular ground plan centrally against the front façade of the hall. Flat roof. The front façade shows two storeys. At ground floor level the entrance arrangement is situated in the centre. Recent double hinged entrance door. Above it articulated fanlight with four panes. Profiled and worked tracery. On either side a stepped window with glazing bars and frosted glass. Above flanking windows and fanlights of entrance door a segmental arch with tiled panel in arch drum. Representation with wave frieze and text 'Zuiderbad'. Natural stone accents and decorative use of yellow brick. On either side of the entrance arrangement a broad and articulated window with three lower panes and three fanlights with glazing bars. Above these three relieving arches. Decoratively brick-laid fields in arch drums. Narrow architrave moulding with consoles. The left window has narrow brick stiles with some natural stone bands and differently shaped consoles. On the left side a recently added entrance door. On the upper floor three windows. Form and execution corresponding to the windows of the ground floor. The lower panes and the fanlights are now higher. The centre window has two lower panes and fanlights. Centre bay concluded with a blunt stepped gable rising slightly above the remaining façade finish. Three-part profiled brick ornamental moulding above frieze with decorative brickwork. Façade area further with brick ornamental bands in yellow brick. On the northeast corner a short and squat brick colonette with capital and console. The east façade or left side façade shows on the upper floor a window with three lower panes and fanlights as on the upper floor of the front façade. The west façade or right side façade shows on the upper floor two windows with three lower panes and fanlights as on the upper floor of the front façade. On the corner between east and north façade at the eaves line there is a diagonally placed small 'false arch'. Profiled dome, brick construction with narrow relieving niche with tripartite conclusion, rectangular further construction with capping plate, use of yellow and orange brick, as well as natural stone. On the flat roof on the southern corners of the side façades and against the front façade of the hall placed, two posts with worked coping and notched corners.
The small quarter-round corner building has a flat roof and consists of one storey. It is located in the northeast corner at the hall and front building. Centrally a double hinged wooden door with windows; above the lower panel two six-pane
fanlights. On either side a kinked and double window with lower panes and six-pane fanlight. Above the fanlight a narrow architrave, above which ornamental brickwork executed arch drum filling under round arch. Under-sills, courses in yellow brick and a frieze with decorative brickwork under simple profiled brick band under very low brick parapet.
The interior of the swimming pool still contains a number of well-preserved components. On the south side there is a fountain with city coat of arms and tile decoration. Further wooden changing cubicles at the pool edge and on the balustrades parts of original railwork. Also the original iron roof truss structure remains.
Valuation
Sports building in transitional architecture of general importance because of its architectural and cultural-historical and rare typological value. Interior is characteristic and gives a good picture of a swimming facility from the beginning of this century. Main form and detailing have been reasonably well preserved.
Nearby in the register
- Museum, Hobbemastraat bij 21Welzijn, kunst en cultuurunder 1 mi
- Museum, Hobbemastraat 21Welzijn, kunst en cultuurunder 1 mi
- Overheidsgebouw, Honthorststraat 25Overheidsgebouwunder 1 mi
- Woonhuis, Eerste Jacob van Campenstraat 1Woonhuisunder 1 mi
Other entries of the same register within about three miles of this one, by straight line.