Rijksmonumentenregister · Netherlands
Woonhuis, Frederik Matthesstraat 5
Delft, Zuid-Holland, Netherlands
The record
- Designation
- National monument (rijksmonument)
- Class
- Woonhuis
- Category
- onroerend gebouwd
- Address
- Frederik Matthesstraat 5, 2613 ZX Delft (and others)
- Place
- Delft
- Province
- Zuid-Holland
- Country
- Netherlands
- Coordinates
- 52.01587, 4.34522
- Monument number
- 46887
Slide toward Today to fade the historical sheet and see the modern map underneath.
David Rumsey Map Collection, Stanford LibrariesUniversity Library, Vrije Universiteit AmsterdamDavid Rumsey Map Collection, Stanford LibrariesLeiden University LibrariesDavid Rumsey Map Collection, Stanford Libraries
5 historical maps cover this location, the earliest the 1636 map "Hollandiae meridionalis descriptio nova" (David Rumsey Map Collection, Stanford Libraries).
This monument in the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed's register ↗
The register's description
Omschrijving
AGNETAPARK genaamde arbeiderskolonie met in kleine blokjes gegroepeerde woningen, elk voorzien van eigen door heggen begrensde tuintjes, en met gemeenschappelijke gebouwen in door Jhr Mr L.P. Zocher ontworpen landschappelijke parkaanleg met op cirkel ellips- en zwanenhalsvormen geënt stratenplan en met in oorsprong twee serpentinevormige vijvers, waarvan thans nog de meest centrale resteert, en met een monumentaal ingangshek, in 1884-86 tot stand gekomen op initiatief van de oprichter-directeur van de Koninklijke Nederlandsche Gist- en Spiritusfabriek, J.C. van Marken - wiens eigen, centraal in het park gesitueerde villa met kantoor naar ontwerp van E. Gugel en in 1929 uitgebreid tot Industrie- en Huishoudschool naar ontwerp van A.H. Wegerif Gzn., in mei 1981 is gesloopt - ten behoeve van de huisvesting van de bij zijn fabriek werkzame arbeiders en hun gezinnen (in oorsprong tachtig woningen omvattende en twee coöperatieve winkels, waarvan er een is afgebroken en een naderhand tot woning is ingericht).
De arbeiderswoningen zijn ontworpen door F.M.L. Kerkhoff in een ten dele op het voorbeeld van de arbeiderskolonie te Mulhouse en ten dele op Engelse cottage-arbeiderswoningen geïnspireerde trant, vermengd met eigentijdse, deels op de Renaissance geïnspireerde, kenmerken, hetgeen is terug te vinden in respectievelijk de oorspronkelijke groepering van zeven blokken van vier woningen rug-aan-rug onder een kap; in de toepassing van - al dan niet van wolfeinden voorziene - pannen zadeldaken met groot overstek en houten schoren, topmakelaars en gesneden topwerken, en met topgevels en dakkapellen; en van ruitvormige decoraties; in de toepassing van spaarbogen met siermetselwerk boven de vensters en de als toppilasters uitgevoerde hoekschoorstenen; in het overig gebruik van getoogde vensters, met roedenverdeling en soms gekoppeld, gele siersteenbanden en -blokken, cordonlijsten en geprofileerde gootlijst en houten deuren met diagonaalsgewijs geplaatste delen. De meeste van deze woningen bezitten een bouwlaag, met kapverdieping.
De WONINGEN aan de Pasteurstraat zijn telkens in groepen van drie verdeeld onder dwarsgeplaatste zadeldaken met risalerende partijen terzijden, voorzien van topgevels, en met ingang aan elk van beide korte gevels, en een ingang in het midden van de lange straatgevel.
De woningen aan de Frederik Matthesstraat zijn in blokken van verschillende grootte gegroepeerd: een van zes (nummers 1-11), onder samenstel van wolfsdaken en ingangen aan de korte zijden en in het midden van de straatgevel vier blokken van vier (13-19, 21-27, 29-35, 37-43), elk met dwarsgeplaatst zadeldak en risalerende middenpartij met haaks zadeldak en alle ingangen in de lange straatgevel; een blok van vier (2-8, waarvan nummer 2 in oorsprong een coöperatieve manufactuurwinkel bevatte en thans een gemoderniseerde zijgevel bezit), met ingangen in de brede eindgevels en in het midden van de lange straatgevel tussen de door topgevels bekroonde risalieten; vijf blokken van in oorsprong vier, thans twee, onder een wolfkap samengebrachte, woningen met driehoekige dakkapellen en met de ingang in uitgebouwde zijportalen aan de straatgevels, waarbij de voorheen Zierenstraat genaamde weg thans een voetpad achterom is geworden (nummers 10-12; 14-16; 18-20; 22-24; 26-28).
De WONINGEN aan de Zocherweg zijn aan de zuidzijde gegroepeerd in twee blokjes van twee, elk onder samenstel van mansardekappen en met van onder gespleten schoorstenen tussen de beide daken, en met van acroteria voorziene topgevels, met ingangsdeuren met gietijzeren roostervullingen, voorts platafgedekte aanbouwen terzijde (nummers 1-3, 5-7); aan de noordzijde waren de woningen in oorsprong gegroepeerd in twee blokjes van vier rug-aan-rug onder een wolfkap te weerszijden van het twee bouwlagen hoge middenblok dat in oorsprong vier beneden- en vier bovenwoningen bevatte, en van welke blokjes thans het aantal woningen is gehalveerd (11-13, 23-25, 15-21); de twee eerstgenoemde blokjes zijn gelijk aan die van de even zijde van de Frederik Matthesstraat, het middenblok heeft een dwarsgeplaatst wolfdak en een middenrisaliet onder zadeldak, waarin twee ingangen zijn opgenomen naar de bovenwoningen en met twee onder een lessenaarsdak uitgebouwde ingangsportalen ten behoeve van de benedenwoningen te weerszijde (alle ingangen in oorsprong gespiegeld aan de voormalige Zierenstraat).
Tot het Agnetapark behoren voorts het drukkerijgebouw, in vergelijkbare trant ontworpen door A. Zieren, omstreeks 1890, en later uitgebreid; met verdieping onder afgeplat schilddak, met omlopende kroonlijst, doorbroken door een topgevel; de gevels voorzien van zesruitsschuifvensters met boognissen (Frederik Matthesstraat 30/Zocherweg); alsmede het uit 1892 daterende door B. Schelling Azn. ontworpen ontwikkelings- en ontspanningsgebouw "de Gemeenschap", met twee bouwlagen opgetrokken op een kruisvormige plattegrond onder een samenstel van pannen zadeldaken met groot overstek en houtschoren en met plat afgedekte, van roestkleurige geglazuurde banden en gekoppelde vensters met natuurstenen onderlijsten en boogfriezen (Zocherweg 2/J.C. van Markenweg);
alsook de in 1914 ter plaatse van de oude gebouwde "Tent", met verdieping onder pannen wolfdak met nokruiters op de hoeken, drie ventilatiekappen, en dakkapellen; met tussen de twee ingangsportalen uitgebouwde houten serre aan de lange oostzijde, en door koperen koepel bekroonde ronde traptoren met blauwgeglazuurde, lintvormig voortgezette tegellambrisering in de ZO-hoek; de korte zuidgevel voorzien van een door een lessenaarsdak overhuifd ingangsportiek; alsook het dubbele smeedijzeren toegangshek met de naam van het park, op de kruising van de Frederik Matthesstraat en de Zocherweg.
Complex van gebouwen in landschappelijk aangelegd park, met kenmerkende structuur van slingerend stratenplan en vijver, en bloksgewijze, steeds gevarieerde groepering van gezinswoningen met eigen tuintjes en met gemeenschappelijke gebouwen voor ontwikkeling en ontspanning in voor de tijd typerende stijlen met gebruikmaking van buitenlandse en historische voorbeelden vermengd met eigentijdse motieven, en met sierlijk gesmeed hek, als geheel een zeldzaam voorbeeld van een companytown, gesticht als fabrieksarbeiderskolonie.
Fabrieksarbeiderskolonie met bijbehorende gebouwen, park en hek van algemeen belang wegens bijzondere stedenbouwkundige, architectuur- en sociaalhistorische waarde.
Als zogenoemd Tweede Park naar ontwerp van J. Gratama in 1925-'27 tot stand gekomen uitbreiding van het Agnetapark, met in oorsprong geopende blokken rondom een rechthoekige vijver gegroepeerde eengezinswoningen in een aan de Amsterdamse School verwante, doch sterk vereenvoudigde trant, de woningen zijn elk voorzien van eigen, door heggen begrensde voortuinen en van in oorsprong gemeenschappelijke, thans verdeelde tuinerve, en zij bevatten een bouwlaag met kapverdieping; zij zijn telkens onder een hoge dwarsgeplaatste, met rode pannen gedekte mansardekap samengebracht met overstek en doorgaande gootlijst, om de hoek omgezet, en voorts aan voor- en achterzijde voorzien van gekoppelde, plat afgedekte dakkapellen met houten beschot en groen/gele ruit-decoratie, op de begane grond een driezijdig uitgebouwde vensterpartij met roedenverdeling in de afgeschuinde zijden en met witgeverfde kozijnen en okergeel gekleurd raamhout, evenals de overigens donkergroene toegangsdeur; de korte eindgevels bevatten beneden twee vensters met roedenverdeling aan de zijden, bovenaan verbonden door een tandlijst, en in de top twee kleinere vensters met roedenverdeling te weerszijden van een lichtrisalerend middenvak met gele sierstenen.
Tussen de nummers 3 en 5, 27 en 29 van Vijver Noord bevinden zich, eveneens door mansardekappen gemarkeerde poortjes, die worden herhaald tussen de nummers 5 en 7, 37 en 39 aan de Verkadestraat, tussen de blokken aan het Robert Kouwmansplein en tussen de nummers 8 en 10 van de Laan van Altena.
Varianten op bovenbeschreven eengezinswoningen vormen de beneden- en bovenwoningen aan de Wallerstraat 32-46 en aan de Verkadestraat 7-37, die daartoe een tweede bouwlaag bezitten en vier onder een luifel samengebrachte toegangsdeuren, doch overigens geheel in dezelfde trant zijn uitgevoerd, evenals de een bouwlaag hoge winkelhuizen aan Wallerstraat 15 en 17 met etalageruimten.
Sterker op bovenbeschreven woningen variërend is het blok Wallerstraat 10-20, bekroond door een koperen lantaarn met vier wijzerplaten, en met terzijde uitgebouwde, plat afgedekte ingangsportalen naar de bovenwoningen, evenals de bovenverdieping van bosserend metselwerk zijn voorzien; en boven een balkon bevatten; op de benedenverdieping zijn voorts kantoor- en winkelruimten ingericht waarvan de etalageruiten zijn samengebracht onder luifels en voorts zijn voorzien van verdeelde bovenlichten; terzijde twee halfronde afgesloten deuren naar de bovenwoningen, en in het midden dubbele deuren met stoep, en een uitkragende erker op de verdieping; in de top van de zijgevels een kepervormige erker, een risalerende schoorsteenpartij en vensters met driehoekige beëindiging; aan de zijde van het eerste park voorzien van veelhoekige bergplaatsen onder dito pannen dak, met een muur verbonden; voor het overige gelijk aan de andere woningen.
Voorts bevinden zich twee bouwlagen hoge eengezinswoningen aan de Laan van Altena 2-8 en Wallerstraat 1-7, de eerste met erkers bij de hoekwoningen en alle voorzien van geel/groene deuren met knopversiering, en voor het overige verwant met de andere woningen.
Tot deze uitbreiding behoren voorts twee toegangshekken met gemetselde pijlers en lantaarns, op de grens met het eerste park aan de Laan van Altena en de Wallerstraat, waarvan de laatste een gedenksteen bevat van de stichting van het tweede park in 1926.
Complex van arbeiderswoningen met op tuinstadgedachte geïnspireerde doch sterk vereenvoudigde aanleg met centrale vijver en in oorsprong geopende blokken met rijwoningen, waarbij soms ter variatie de rooilijnen inzwenkend of teruggelegd zijn, van kenmerkende woningbouw-architectuur uit de jaren '20 van deze eeuw waarbij op een stramien op subtiele wijze is gevarieerd, met accent op het metselwerk en het in drie kleuren, wit, okergeel en donkergroen - geschilderd houtwerk, en waarbij als verbindende elementen de langgerekte pannen mansardekappen met overstek en dakkapellen, alsmede luifels zijn toegepast.
Arbeiderswoningbouwcomplex van belang wegens stedenbouwkundige, architectuur- en sociaalhistorische waarde, als uitbreiding in eigentijdse vorm van het oorspronkelijk Agnetapark.
English translation
The text above is the record as published by the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, in Dutch. The English below is a machine translation made by TreeAlive, not by the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed; it has not been checked by a person. Where the two differ, the original is the record. Report a translation error: privacy@treealive.com
Description
AGNETAPARK named workers' colony with dwellings grouped in small blocks, each provided with its own garden plots bounded by hedges, and with communal buildings in a landscaped park layout designed by Jhr Mr L.P. Zocher with a street plan based on circles, ellipses and swan-neck forms and originally with two serpentine ponds, of which the most central still remains, and with a monumental entrance gate, established in 1884-86 on the initiative of the founder-director of the Koninklijke Nederlandsche Gist- en Spiritusfabriek, J.C. van Marken - whose own villa, centrally situated in the park, with offices designed by E. Gugel and enlarged in 1929 to an Industrial and Domestic Science School according to designs by A.H. Wegerif Gzn., was demolished in May 1981 - for the housing of workers employed at his factory and their families (originally comprising eighty dwellings and two cooperative shops, one of which has been demolished and one subsequently converted into a dwelling).
The workers' dwellings were designed by F.M.L. Kerkhoff in a style partly inspired by the workers' colony at Mulhouse and partly by English cottage workers' dwellings, mingled with contemporary, in part Renaissance-inspired, characteristics, which can be found in respectively the original grouping of seven blocks of four dwellings back-to-back under one roof; in the application of - whether or not with half-hipped ends - tile gabled roofs with large overhang and wooden braces, ridge finials and carved roof ornaments, and with gable ornaments and roof dormers; and of diamond-shaped decorations; in the application of relieving arches with ornamental brickwork above the windows and corner chimneys executed as pilasters; in the further use of arched windows, with glazing bars and sometimes coupled, yellow decorative stone bands and blocks, cordon mouldings and profiled gutter moulding and wooden doors with diagonally placed panels. Most of these dwellings have one storey, with roof-space storey.
The DWELLINGS on the Pasteurstraat are each divided in groups of three under transversely placed gabled roofs with projecting sections at the sides, provided with gable ornaments, and with entrance at each of both short gables, and an entrance in the middle of the long street facade.
The dwellings on the Frederik Matthesstraat are grouped in blocks of various sizes: one of six (numbers 1-11), under an arrangement of half-hipped roofs and entrances at the short sides and in the middle of the street facade four blocks of four (13-19, 21-27, 29-35, 37-43), each with transversely placed gabled roof and projecting middle section with perpendicular gabled roof and all entrances in the long street facade; a block of four (2-8, of which number 2 originally contained a cooperative manufactured goods shop and now has a modernised side facade), with entrances in the broad end gables and in the middle of the long street facade between the projecting sections crowned by gable ornaments; five blocks of originally four, now two, dwellings brought together under a half-hipped roof with triangular roof dormers and with the entrance in built-out side porches at the street facades, whereby the formerly named Zierenstraat is now a rear footpath (numbers 10-12; 14-16; 18-20; 22-24; 26-28).
The DWELLINGS on the Zocherweg are on the south side grouped in two small blocks of two, each under an arrangement of mansard roofs and with split chimneys rising between the two roofs, and with gable ornaments provided with acroteria, with entrance doors with cast-iron grille infills, further flat-roofed extensions at the sides (numbers 1-3, 5-7); on the north side the dwellings were originally grouped in two small blocks of four back-to-back under a half-hipped roof on either side of the two-storey middle block which originally contained four ground-floor and four upper dwellings, and of which blocks the number of dwellings has now been halved (11-13, 23-25, 15-21); the two first-mentioned small blocks are identical to those on the even side of the Frederik Matthesstraat, the middle block has a transversely placed half-hipped roof and a middle projecting section under a gabled roof, in which two entrances are incorporated for the upper dwellings and with two entrance porches built-out under a lean-to roof for the ground-floor dwellings on either side (all entrances originally mirrored at the former Zierenstraat).
The Agnetapark further includes the printing building, designed in a comparable style by A. Zieren, around 1890, and later extended; with storey under hipped roof with surrounding cornice, interrupted by a gable ornament; the facades provided with six-pane sash windows with arched recesses (Frederik Matthesstraat 30/Zocherweg); as well as the development and recreation building "de Gemeenschap" dating from 1892, designed by B. Schelling Azn., erected with two storeys on a cross-shaped ground plan under an arrangement of tile gabled roofs with large overhang and wooden braces and with flat-roofed, rust-coloured glazed tile banding and coupled windows with natural stone sills and arch friezes (Zocherweg 2/J.C. van Markenweg);
likewise the "Tent" erected in 1914 on the site of the former building, with storey under tile half-hipped roof with ridge cresting at the corners, three ventilation cowls, and roof dormers; with wooden conservatory built-out between the two entrance porches at the long east side, and round stair tower crowned by copper dome with blue-glazed, ribbon-formed continuous tile wainscoting in the SE corner; the short south facade provided with an entrance portico roofed by a lean-to roof; as well as the double wrought-iron entrance gate with the name of the park, at the intersection of the Frederik Matthesstraat and the Zocherweg.
Complex of buildings in a landscaped park, with characteristic structure of winding street plan and pond, and block-wise, constantly varied grouping of family dwellings with their own gardens and with communal buildings for development and recreation in styles typical for the time using foreign and historical examples mingled with contemporary motifs, and with delicately wrought gate, as a whole a rare example of a company town, founded as a factory workers' colony.
Factory workers' colony with associated buildings, park and gate of general importance because of special urban planning, architectural and social-historical value.
As a so-called Second Park established according to designs by J. Gratama in 1925-'27 as an extension of the Agnetapark, with originally open blocks grouped around a rectangular pond of single-family dwellings in a style related to the Amsterdam School, but greatly simplified, the dwellings are each provided with their own front gardens bounded by hedges and with originally communal, now divided kitchen gardens, and they contain one storey with roof-space storey; they are each brought together under a high transversely placed, red tile-covered mansard roof with overhang and continuous gutter moulding, turned at the corner, and further provided on front and rear with coupled, flat-roofed roof dormers with wooden cladding and green/yellow diamond-shaped decoration, on the ground floor a three-sided built-out window section with glazing bars in the bevelled sides and with white-painted window frames and ochre-yellow coloured frame wood, as well as the otherwise dark green entrance door; the short end gables contain below two windows with glazing bars on the sides, at the top connected by a toothed moulding, and at the top two smaller windows with glazing bars on either side of a slightly projecting central section with yellow decorative stones.
Between numbers 3 and 5, 27 and 29 of Vijver Noord there are, likewise marked by mansard roofs, small gates, which are repeated between numbers 5 and 7, 37 and 39 on the Verkadestraat, between the blocks at the Robert Kouwmansplein and between numbers 8 and 10 of the Laan van Altena.
Variants on the single-family dwellings described above form the ground-floor and upper-floor dwellings on the Wallerstraat 32-46 and on the Verkadestraat 7-37, which for this purpose have a second storey and four entrance doors brought together under a canopy, but are otherwise completely executed in the same style, as well as the one-storey shop dwellings on Wallerstraat 15 and 17 with display windows.
More strongly varying on the dwellings described above is the block Wallerstraat 10-20, crowned by a copper lantern with four clock faces, and with side-built entrance porches for the upper dwellings, likewise the upper storey of which is provided with rusticated brickwork; and above a balcony; on the ground floor furthermore office and shop spaces are arranged of which the display windows are brought together under canopies and further provided with fanlights; at the side two semi-closed doors for the upper dwellings, and in the middle double doors with steps, and a cantilevered bay window on the storey; at the top of the side facades a herringbone bay window, a projecting chimney section and windows with triangular termination; on the side of the first park provided with polygonal store places under similar tile roof, connected with a wall; otherwise identical to the other dwellings.
Furthermore there are two-storey single-family dwellings on the Laan van Altena 2-8 and Wallerstraat 1-7, the first with bay windows at the corner dwellings and all provided with yellow/green doors with knob decoration, and otherwise related to the other dwellings.
This extension further includes two entrance gates with masonry piers and lanterns, on the boundary with the first park at the Laan van Altena and the Wallerstraat, of which the latter contains a commemorative stone of the establishment of the second park in 1926.
Complex of workers' dwellings with garden city-inspired but greatly simplified layout with central pond and originally open blocks with terraced dwellings, whereby sometimes by way of variation the building lines are curved in or set back, of characteristic dwelling-house architecture from the 1920s of this century whereby a framework was varied in a subtle way, with emphasis on the brickwork and the woodwork painted in three colours, white, ochre-yellow and dark green, and whereby as connecting elements the elongated tile mansard roofs with overhang and roof dormers, as well as canopies are applied.
Workers' dwelling-house complex of importance because of urban planning, architectural and social-historical value, as an extension in contemporary form of the original Agnetapark.
Nearby in the register
- Villa SolheimWoonhuisunder 1 mi
- Nutsbedrijf, Kalverbos 22Industrieunder 1 mi
- Nutsbedrijf, Kalverbos 20Industrieunder 1 mi
- Kantoorgebouw, Wateringseweg 1Handel en kantoorunder 1 mi
Other entries of the same register within about three miles of this one, by straight line.