Rijksmonumentenregister · Netherlands
Sluiswachterswoning
Werkhoven, Utrecht, Netherlands
The record
- Designation
- National monument (rijksmonument)
- Class
- Militair verblijfsgebouw
- Category
- onroerend gebouwd
- Address
- Beverweertseweg 36, 3985 RE Werkhoven (Bunnik 26)
- Place
- Werkhoven
- Municipality
- Bunnik
- Province
- Utrecht
- Country
- Netherlands
- Coordinates
- 52.02775, 5.25378
- Part of complex
- 532492
- Monument number
- 532498
Slide toward Today to fade the historical sheet and see the modern map underneath.
David Rumsey Map Collection, Stanford LibrariesDavid Rumsey Map Collection, Stanford LibrariesTU Delft LibraryDavid Rumsey Map Collection, Stanford LibrariesDavid Rumsey Map Collection, Stanford Libraries
5 historical maps cover this location, the earliest the 1637 map "The Bishoprick of Ultraiectum. Ultraiectum Dominium" (David Rumsey Map Collection, Stanford Libraries).
This monument in the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed's register ↗
The register's description
Omschrijving
Sluiswachterswoning (Werkhoven).
NIEUWE HOLLANDSE WATERLINIE
Inleiding
SLUISWACHTERSWONING (Werkhoven), daterend van omstreeks 1870 en gebouwd aan de westzijde van de schutsluis met stuw / damsluis in de Kromme Rijn. Buiten tijden van militaire oefening of mobilisatie fungeerde de sluis vooral als schutsluis ten behoeve van lokale scheepvaart; verdedigingsmiddelen zijn in het terrein niet aangetroffen. De woning is als onderdeel van de waterwerken ten dienste van eventuele inundatie van het gebied ten zuidoosten van Utrecht tot stand gebracht en werd daarom gefinancierd door het Departement van Oorlog. In de toegepaste architectuur van dergelijke woningen bestond geen uniformiteit; het gebruikte bouwmateriaal varieerde, maar bestaat gewoonlijk uit baksteen of hout, terwijl ook het aantal bouwlagen verschilde. Ook voor wat betreft de locatie van een wachterswoning zijn geen duidelijke standaarden en de lokale omstandigheden zullen hierbij een grote rol hebben gespeeld. De ongeveer tegelijkertijd gebouwde sluiswachterswoningen te Cothen en bij Werkhoven vertoonden echter wel belangrijke onderlinge overeenkomsten in bouwtrant. Deze zijn mettertijd evenwel vervaagd of zelfs uitgewist. Zo hebben diverse moderniseringen plaatsgevonden, onder meer in de vorm van vernieuwing van ramen en kozijnen en het realiseren van een aanbouw aan de linker kopse gevel. Een (vroegere,) met ventilatiespleten uitgeruste schotbalkenloods is mogelijk (al in een vroegere fase) gesloopt, om delen hiervan tegen de rechter kopse gevel opnieuw te gebruiken bij het bouwen van een schuur. In dakvlakken tuimelramen. Het interieur is niet bezocht.
Omschrijving
SLUISWACHTERSWONING (Werkhoven) gelegen aan het begin van een landtong ten westen van de schutsluis in de Kromme Rijn. De oorspronkelijke woning is gebouwd op een rechthoekige plattegrond (ca. 12 x 8 m) en wordt gedekt door een met rode pannen gedekt zadeldak waarvan de daknok ongeveer zuidoost-noordwest is gericht - evenwijdig met de sluis. Houten windveren met makelaar. De woning telt één bouwlaag en is in de daknok voorzien van twee gemetselde rookkanalen. De geheel in baksteen opgetrokken woning kent een wit geschilderde bepleistering van de kopse gevels. De symmetrische, zuidoostelijke langsgevel (hoofdgevel) bezit een centrale toegangsopening, geflankeerd door tweemaal twee vensters; alle gevelopeningen met gestrekte boog. Goot gesteund door enkele ijzeren beugels en gevel voorzien van enkele rozetankers. In linker kopse gevel een smallere vensteropening. Rechter kopse gevel kent een onder met pannen gedekt lessenaardak gebrachte aanbouw met kenmerken van een schotbalkenloods. In de beide topgevels vensters.
Waardering
SLUISWACHTERSWONING (Werkhoven) aan de zuidwestzijde van de sluis is van algemeen belang vanwege:
* Cultuurhistorische waarden als onderdeel van de Nieuwe Hollandse Waterlinie zoals deze is ontworpen door C.R.T. Kraijenhoff en in eerste aanleg vanaf 1815 door hem, Jan Blanken en majoor-ingenieur Willem Offerhaus is gerealiseerd en daarna door anderen gedurende ongeveer 125 jaar is versterkt en verbeterd.
* Architectuurhistorische waarden, in het bijzonder als uiting van een aan de militair-strategische bouwkunde gerelateerde bebouwing, die gebaseerd is op: a. het systeem van inundatie en accesverdediging (19de eeuw).
Het betreft hier een onderdeel dat dateert van rond 1870, namelijk een militaire en civiele dienstwoning.
* Ensemblewaarde en situationele waarden als onderdeel van de Nieuwe Hollandse Waterlinie. Tevens vanwege de functionele en fysieke samenhang met de overige onderdelen van het complex en in het bijzonder met de schutsluis te Werkhoven en met de vergelijkbare woning in Cothen.
* Het onderdeel is ondanks wijzigingen tamelijk representatief omdat het een voorbeeld is van een bij een waterwerk ingerichte militaire en civiele dienstwoning.
* Het onderdeel is redelijk gaaf bewaard omdat hoofdvorm en diverse bouwkundige details, alsmede verschillende onderdelen herkenbaar zijn gebleven.
English translation
The text above is the record as published by the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, in Dutch. The English below is a machine translation made by TreeAlive, not by the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed; it has not been checked by a person. Where the two differ, the original is the record. Report a translation error: privacy@treealive.com
Description
Sluice-keeper's dwelling (Werkhoven).
NEW HOLLAND WATER LINE
Introduction
SLUICE-KEEPER'S DWELLING (Werkhoven), dating from around 1870 and built on the west side of the lock with weir / dam lock in the Kromme Rijn. Outside times of military exercise or mobilisation, the lock functioned primarily as a navigation lock for local shipping; defensive installations were not found in the terrain. The dwelling was created as part of the waterworks serving the possible inundation of the area to the southeast of Utrecht and was therefore financed by the Department of War. In the applied architecture of such dwellings there was no uniformity; the building materials used varied, but typically consisted of brick or wood, while the number of storeys also differed. As for the location of a keeper's dwelling, no clear standards existed either, and local circumstances will have played a major role. The sluice-keepers' dwellings built at approximately the same time at Cothen and near Werkhoven did, however, show important mutual similarities in construction style. These have, however, faded or even disappeared over time. Thus various modernisations have taken place, including in the form of renewal of windows and frames and the realisation of an extension to the left gable end. A (former) timber-frame shed equipped with ventilation slits may have been (in an earlier phase) demolished, to reuse parts of it against the right gable end when building a barn. Roof lights in the roof planes. The interior has not been visited.
Description
SLUICE-KEEPER'S DWELLING (Werkhoven) located at the beginning of a tongue of land west of the lock in the Kromme Rijn. The original dwelling is built on a rectangular ground plan (approximately 12 x 8 m) and is covered by a red-tiled gabled roof whose ridge is oriented approximately southeast-northwest - parallel with the lock. Wooden wind vanes with makelaar. The dwelling has one storey and is provided in the roof ridge with two brick flue stacks. The dwelling, constructed entirely in brick, has whitewashed plaster on the gable ends. The symmetrical, southeastern long facade (main facade) has a central access opening, flanked by twice two windows; all facade openings with segmental arch. Gutter supported by several iron brackets and facade provided with several ornamental wall anchors. In the left gable end a narrower window opening. Right gable end has an extension covered below with a tiled lean-to roof with characteristics of a timber-frame shed. Windows in both end gables.
Valuation
SLUICE-KEEPER'S DWELLING (Werkhoven) on the southwest side of the lock is of general interest because of:
* Cultural-historical values as part of the New Holland Water Line as designed by C.R.T. Kraijenhoff and initially from 1815 by him, Jan Blanken and Major-Engineer Willem Offerhaus, and subsequently by others over approximately 125 years strengthened and improved.
* Architectural-historical values, in particular as an expression of structures related to military-strategic building design, which are based on: a. the system of inundation and access defence (19th century).
This is a component dating from around 1870, namely a military and civil service dwelling.
* Ensemble value and situational values as part of the New Holland Water Line. Also because of the functional and physical coherence with the other components of the complex and in particular with the lock at Werkhoven and with the comparable dwelling in Cothen.
* The component is fairly well preserved despite alterations because the main form and various structural details, as well as different components, have remained recognizable.
* The component is fairly well preserved because it is an example of a military and civil service dwelling set up at a waterwork.
Nearby in the register
- SchutsluisFort, vesting en -onderdelenunder 1 mi
- Betonnen BrugFort, vesting en -onderdelenunder 1 mi
- boerderijBoerderijunder 1 mi
- Koetshuis(L), Beverweertseweg 60 eBijgebouwen kastelen enz.under 1 mi
Other entries of the same register within about three miles of this one, by straight line.