Rijksmonumentenregister · Netherlands
Sluiswachterswoning
Wijk bij Duurstede, Utrecht, Netherlands
The record
- Designation
- National monument (rijksmonument)
- Class
- Militair verblijfsgebouw
- Category
- onroerend gebouwd
- Address
- Singel 51, 3961 CH Wijk bij Duurstede
- Place
- Wijk bij Duurstede
- Province
- Utrecht
- Country
- Netherlands
- Coordinates
- 51.97329, 5.34929
- Part of complex
- 532492
- Monument number
- 532496
Slide toward Today to fade the historical sheet and see the modern map underneath.
David Rumsey Map Collection, Stanford LibrariesTU Delft LibraryDavid Rumsey Map Collection, Stanford LibrariesDavid Rumsey Map Collection, Stanford LibrariesDavid Rumsey Map Collection, Stanford Libraries
5 historical maps cover this location, the earliest the 1637 map "The Bishoprick of Ultraiectum. Ultraiectum Dominium" (David Rumsey Map Collection, Stanford Libraries).
This monument in the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed's register ↗
The register's description
Omschrijving
Sluiswachterswoning (Wijk bij Duurstede).
NIEUWE HOLLANDSE WATERLINIE
Inleiding
De SLUISWACHTERSWONING (Wijk bij Duurstede) is een tussen de inlaatsluis / inundatieduiker en de schotbalkkering aan de oostzijde van de kwelkom gelegen militaire dienstwoning, die tevens een civiele bestemming kende. Het pand dateert in eerste aanleg uit de tijd waarin ook de overige werken aan de Kromme Rijn zijn uitgevoerd, dus van 1866-1871. Een deel van de latere wijzigingen van het pand, met name de aanbouw aan de achterzijde en de verhoging, vond plaats in 1936, dus toen het nog een rol vervulde binnen de Nieuwe Hollandse Waterlinie. In de toegepaste architectuur van dergelijke woningen bestond geen uniformiteit; het gebruikte bouwmateriaal varieerde, maar bestaat gewoonlijk uit baksteen of hout, terwijl ook het aantal bouwlagen verschilde. Ook voor wat betreft de locatie van een wachterswoning zijn geen duidelijke standaarden en de lokale omstandigheden zullen hierbij een grote rol hebben gespeeld. Opmerkelijk is dat de woning te Wijk bij Duurstede afwijkt van de uit ongeveer dezelfde tijd daterende exemplaren in Cothen en bij Werkhoven. De woning aan de noordoostzijde van de inlaat te Wijk bij Duurstede ligt op een min of meer driehoekig erf tussen de beide grote waterwerken. De grootste lengte en de daknok van het in hoofdvorm redelijk herkenbare pand strekken zich uit van west naar oost. Het van meerdere posities goed waarneembare pand is in relatief recente tijd gewijzigd door verhoging van de gevels en oplichten van het dak, door de constructie van aanbouwen en van voorzieningen als rolluiken en zonnepanelen. De noordelijke of hoofdgevel (aan de Singel; schoon metselwerk) en de westgevel (aan de kanaalzijde; gecementeerd en wit gesausd) zijn in essentie vrij goed bewaard, hoewel geen van de gevelopeningen authentiek is ingevuld. De beide andere gevels - ook i.v.m. aanbouw en integratie annex bouwwerkje - en ook het zuidelijk dakvlak, met de in 2012 of 2013 geplaatste zonnepanelen, zijn veel minder goed bewaard. Aan de achterzijde (zuid) uitbouwen onder twee afzonderlijke, respectievelijk aan het zadeldakvlak geschakelde en tegen een geveldeel rustende lessenaarsdaken. De zuidelijke gevel bevat diverse ramen en sluit aan de oostzijde aan op een eerder bestaand schuurtje, dat wordt gedekt door een met rode pannen gedekt zadeldak. Het interieur is niet bezocht.
Omschrijving
SLUISWACHTERSWONING (Wijk bij Duurstede), laag gelegen aan de oostzijde van de kwelkom / ontvangkom, iets ten zuiden van de Singel. De woning is gebouwd op rechthoekige plattegrond (ca. 10 x 8 m) en wordt gedekt door een met moderne, gesmoorde (holle) pannen gedekt, zadeldak met de daknok oost-west gericht. De woning is gebouwd op een ca. 50 cm hoge geschilderde plint, telt anderhalve bouwlaag. De geheel in grauwe baksteen opgetrokken woning kent - behoudens in de noordelijke langsgevel - wit gesausde cementlagen op de gevels. De noordelijke gevel (hoofdgevel) bezit een centrale, getoogde toegangsopening waarin een latere, maar in stijl gekozen deur onder een dichtgezet bovenlicht. Ter weerszijden hiervan, symmetrisch geplaatst een rechthoekige vensteropening onder gestrekte boog. Halfhoog in de gevel enkele rozetankers; tevens goot in kroonlijst. In de westelijke (rechter) kopse gevel twee grote vensters en rechts hiervan één kleinere en ook op de verhoogde zolderverdieping twee kleinere. In oostelijke gevel op de begane grond rechts een groot venster en links een klein; één venster op de verdieping. Ook beide kopse gevels voorzien van een of meer rozetankers.
Waardering
De SLUISWACHTERSWONING (Wijk bij Duurstede) aan de oostzijde van de werken voor de waterinlaat vanuit de Neder-Rijn in de Kromme Rijn is van algemeen belang vanwege:
* Cultuurhistorische waarden als onderdeel van de Nieuwe Hollandse Waterlinie zoals deze is ontworpen door C.R.T. Kraijenhoff en in eerste aanleg vanaf 1815 door hem, Jan Blanken en majoor-ingenieur Willem Offerhaus is gerealiseerd en daarna door anderen gedurende ongeveer 125 jaar is versterkt en verbeterd.
* Architectuurhistorische waarden, in het bijzonder als uiting van een aan de militair-strategische bouwkunde gerelateerde bebouwing, die gebaseerd is op: a. het systeem van inundatie en accesverdediging (19de eeuw).
Het betreft hier een onderdeel dat in oorsprong dateert van rond 1870, namelijk een militaire en civiele dienstwoning.
* Ensemblewaarde en situationele waarden als onderdeel van de Nieuwe Hollandse Waterlinie. Tevens vanwege de functionele en fysieke samenhang met de overige onderdelen van het complex en in het bijzonder met de werken voor de waterinlaat.
* Het onderdeel is ondanks wijzigingen redelijk representatief omdat het een voorbeeld is van een bij een waterwerk ingerichte militaire en civiele dienstwoning.
* Het onderdeel is redelijk gaaf bewaard omdat hoofdvorm en diverse bouwkundige details, alsmede verschillende onderdelen herkenbaar zijn gebleven.
English translation
The text above is the record as published by the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, in Dutch. The English below is a machine translation made by TreeAlive, not by the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed; it has not been checked by a person. Where the two differ, the original is the record. Report a translation error: privacy@treealive.com
Description
Sluice-keeper's Dwelling (Wijk bij Duurstede).
NEW HOLLANDIC WATERLINE
Introduction
The SLUICE-KEEPER'S DWELLING (Wijk bij Duurstede) is a military service dwelling, also serving a civil purpose, located between the inlet lock / inundation culvert and the shutter-bar barrier on the east side of the seepage basin. The building dates in its original form from the period in which the other works on the Kromme Rijn were carried out, thus from 1866-1871. Part of the later alterations to the building, notably the extension on the rear side and the raising of the height, took place in 1936, when it was still fulfilling a role within the New Hollandic Waterline. In the applied architecture of such dwellings there was no uniformity; the building material used varied, but usually consists of brick or wood, while the number of storeys also differed. Nor were there clear standards regarding the location of a keeper's dwelling, and local circumstances will have played a large role in this. Remarkable is that the dwelling at Wijk bij Duurstede deviates from the examples dating from approximately the same time in Cothen and near Werkhoven. The dwelling on the north-east side of the inlet at Wijk bij Duurstede lies on a more or less triangular plot between the two large waterworks. The greatest length and the roof ridge of the building, which is reasonably recognizable in its main form, extend from west to east. The building, which can be observed well from multiple positions, has been altered in relatively recent times by raising the facades and lifting the roof, by the construction of extensions and by provisions such as roller shutters and solar panels. The northern or main facade (on the Singel; fair brickwork) and the west facade (on the canal side; cemented and whitewashed) are essentially fairly well preserved, although none of the facade openings are authentically filled in. The other two facades - also in connection with extension and integration as well as a small building - and also the southern roof slope, with the solar panels installed in 2012 or 2013, are much less well preserved. On the rear side (south) extensions under two separate roof structures, respectively connected to the gabled roof slope and resting against a facade section as lean-to roofs. The southern facade contains various windows and connects on the east side to a formerly existing shed, which is covered by a gabled roof covered with red tiles. The interior was not visited.
Description
SLUICE-KEEPER'S DWELLING (Wijk bij Duurstede), low-lying on the east side of the seepage basin / reception basin, slightly south of the Singel. The dwelling is built on a rectangular floor plan (approximately 10 x 8 m) and is covered by a gabled roof covered with modern, dampened (hollow) tiles with the roof ridge oriented east-west. The dwelling is built on a approximately 50 cm high painted plinth, has one-and-a-half storeys. The dwelling, constructed entirely in grey brick, has - except in the northern long facade - whitewashed cement layers on the facades. The northern facade (main facade) has a central, arched entrance opening with a later, but stylistically chosen door under a sealed fanlight. On either side of this, symmetrically placed, a rectangular window opening under a stretched arch. Halfway up the facade some decorative wall anchors; also gutter in cornice. In the western (right) end facade two large windows and to the right of these one smaller and also on the raised upper storey two smaller ones. In the eastern facade on the ground floor on the right a large window and on the left a small one; one window on the first floor. Both end facades also provided with one or more decorative wall anchors.
Valuation
The SLUICE-KEEPER'S DWELLING (Wijk bij Duurstede) on the east side of the works for the water inlet from the Neder-Rijn into the Kromme Rijn is of general importance because of:
* Cultural-historical values as part of the New Hollandic Waterline as designed by C.R.T. Kraijenhoff and initially realized from 1815 by him, Jan Blanken and major-engineer Willem Offerhaus and subsequently strengthened and improved by others for approximately 125 years.
* Architectural-historical values, in particular as an expression of building related to military-strategic engineering, which is based on: a. the system of inundation and access defence (19th century).
This concerns a component that originally dates from around 1870, namely a military and civil service dwelling.
* Ensemble value and situational values as part of the New Hollandic Waterline. Also because of the functional and physical coherence with the other components of the complex and in particular with the works for the water inlet.
* The component is fairly representative despite alterations because it is an example of a military and civil service dwelling installed at a waterwork.
* The component is reasonably well preserved because the main form and various structural details, as well as different components, have remained recognizable.
Nearby in the register
- Inlaatsluis/InundatieduikerFort, vesting en -onderdelenunder 1 mi
- Houten SchotbalkenloodsMilitair verblijfsgebouwunder 1 mi
- Houten LoodsMilitaire opslagplaatsunder 1 mi
- Erfscheiding, Hekpalen en Leeuwen bij rooms-katholieke kerk Wijk bij DuurstedeErfscheidingunder 1 mi
Other entries of the same register within about three miles of this one, by straight line.