Rijksmonumentenregister · Netherlands
Militair verblijfsgebouw, Utrechtseweg bij 351
De Bilt, Utrecht, Netherlands
The record
- Designation
- National monument (rijksmonument)
- Class
- Militair verblijfsgebouw
- Category
- onroerend gebouwd
- Address
- Utrechtseweg bij 351, 3731 GB De Bilt
- Place
- De Bilt
- Province
- Utrecht
- Country
- Netherlands
- Coordinates
- 52.10132, 5.16124
- Part of complex
- 532365
- Monument number
- 532369
Slide toward Today to fade the historical sheet and see the modern map underneath.
David Rumsey Map Collection, Stanford LibrariesLeiden University LibrariesDavid Rumsey Map Collection, Stanford LibrariesDavid Rumsey Map Collection, Stanford LibrariesDavid Rumsey Map Collection, Stanford Libraries
5 historical maps cover this location, the earliest the 1637 map "The Bishoprick of Ultraiectum. Ultraiectum Dominium" (David Rumsey Map Collection, Stanford Libraries).
This monument in the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed's register ↗
The register's description
Omschrijving
Cluster 37. Schuilplaats type 1915.
NIEUWE HOLLANDSE WATERLINIE
Inleiding
Betonnen SCHUILPLAATS TYPE 1915, gelegen nabij het noordelijk uiteinde van de aarden aanleg van de Werken bij Griftensteijn en tot stand gekomen als antwoord op veranderde krijgstechnieken en als onderdeel van de voorverdediging van het Fort De Bilt (Fort op de Biltse Straatweg). (Betonnen) (groeps)schuilplaatsen vormden een antwoord op de komst van zware projectielen en brisante granaten. In de laatste decennia van de 19de eeuw werden forten hiermee gemakkelijke en kwetsbare doelwitten die grote risico's opleverden door de erin geconcentreerde functies. Ook het Fort De Bilt werd als verouderd beschouwd en dit werd in 1914 voorzien van voorwerken bij Griftenstein, die tevens een deconcentratie van functies betekenden. Vanaf het begin van de 20ste eeuw is er geëxperimenteerd met gedeconcentreerde, kleine (betonnen) (groeps)schuilplaatsen. Hierbij is soms ad hoc gebruik gemaakt van bestaande, voor handen zijnde materialen als spoorrails, puin, houten balken en betonplaten, maar hiernaast zijn geprefabriceerde onderdelen gemonteerd of werd ter plaatse beton gestort. Zo zijn nog op verschillende plaatsen binnen de Nieuwe Hollandse Waterlinie diverse - al dan niet unieke - sporen van dergelijke experimenten in beton te vinden. Soms werden ze (groeps)schuilplaatsen genoemd, maar ook wel batterijschuilplaatsen. De Schuilplaatsen Type 1915 behoren tot de experimenten die reeds zover waren doorontwikkeld dat er naar een gestandaardiseerd ontwerp kon worden gebouwd. Dit was mede mogelijk doordat ze in vrij dun beton waren uitgevoerd - vermoedelijk een gevolg van de snelle ontwikkelingen in techniek en vestingbouw; hierdoor waren ze overigens niet meer dan 'scherfvrij'. Schuilplaatsen van het Type 1915 zijn op verschillende plaatsen toegepast; er resteren er nog ongeveer 25, waaronder enige op en rond het Fort bij Rijnauwen en het Fort Vechten en dit enige overgebleven exemplaar van een groter aantal als onderdeel van de Werken bij Griftensteijn. De betonnen dekking van de Schuilplaats Type 1915 van het complex Werken bij Griftensteijn, die vlak naast de noordelijkste Groepsschuilplaats Type P van het complex is gelegen, maakt sedert de restauratie van het complex, rond 2015, deel uit van het pad naar de trap met uitzichtpunt op deze groepsschuilplaats. De Schuilplaats Type 1915 werd hierdoor - en vooral door aanbrengen van een dikke aardlaag aan de keelzijde moeilijk herkenbaar.
Omschrijving
De scherfvrije SCHUILPLAATS TYPE 1915, onderdeel van de Werken bij Griftensteijn, is een eenlaags, in vrij dun, gewapend beton uitgevoerd onderkomen, dat geschikt is voor een bezetting van 16 man. De schuilplaats deed dienst als onderkomen (afwachtingsdekking) voor een manschappengroep en was geïntegreerd in de hier in 1914 tot stand gebrachte aardwerken en/of loopgravenlinie. De afmetingen van het op een rechthoekige plattegrond gebouwde en vlak gedekte werk bedragen circa 11 x 1.40 x 1.80 meter. De schuilplaats was bovenop en aan de frontzijde voorzien van een gronddekking; deze is ten dele (aan de frontzijde) nog aanwezig. Een tweetal rechthoekige toegangen, links en rechts in de keelzijde en een vijftal, hiertussen gelegen, horizontale spleetvensters (die nauwelijks meer zichtbaar zijn) kon door middel van (niet meer aanwezige) stalen luiken worden afgesloten.
Waardering
De SCHUILPLAATS TYPE 1915 van de Werken bij Griftensteijn is van algemeen belang vanwege:
* Cultuurhistorische waarden als onderdeel van de Nieuwe Hollandse Waterlinie, zoals deze is ontworpen door C.R.T. Kraijenhoff en in eerste aanleg vanaf 1815 door hem, Jan Blanken en majoor-ingenieur Willem Offerhaus is gerealiseerd en daarna door anderen gedurende ongeveer 125 jaar versterkt en verbeterd.
* Architectuurhistorische waarden, in het bijzonder als uiting van de militair-strategische bouwkunde, die gebaseerd is: a. op het systeem van inundatie en accesverdediging (19de en 20ste eeuw), b. op de wedloop met de zich versterkende offensieve middelen (19de en 20ste eeuw), c. op het systeem van 'levende' veldversterking in de diepte (20ste eeuw).
Het betreft hier een voorbeeld van een scherfvrije manschappenschuilplaats van het Type 1915, die tevens geldt als een doorontwikkeld, militair betonexperiment.
* Ensemblewaarde en situationele waarden, als onderdeel van de Nieuwe Hollandse Waterlinie. Tevens vanwege de functionele en fysieke samenhang met de overige onderdelen van het complex.
* Het onderdeel is relatief zeldzaam als vroeg voorbeeld van militaire betonexperimenten en het is representatief (karakteristiek) omdat hetherkenbaar als onderdeel van een gedeconcentreerde verdedigingslijn is toegevoegd aan het bestaande fortificatiestelsel.
* Het onderdeel is redelijk gaaf bewaard, maar het laat zich als gebouwd element moeilijk meer in het veldherkennen.
English translation
The text above is the record as published by the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, in Dutch. The English below is a machine translation made by TreeAlive, not by the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed; it has not been checked by a person. Where the two differ, the original is the record. Report a translation error: privacy@treealive.com
Description
Cluster 37. Shelter type 1915.
NEW HOLLAND WATERLINE
Introduction
Concrete SHELTER TYPE 1915, located near the northern end of the earthwork construction of the Works at Griftensteijn and created in response to changed military techniques and as part of the forward defence of Fort De Bilt (Fort on the Biltse Straatweg). Concrete (group) shelters were a response to the arrival of heavy projectiles and explosive grenades. In the last decades of the 19th century, forts became easy and vulnerable targets with heavy risks due to the concentrated functions within them. Fort De Bilt was also considered outdated and in 1914 it was provided with forward works at Griftenstein, which also meant a dispersal of functions. From the beginning of the 20th century, experiments were conducted with dispersed, small concrete (group) shelters. Sometimes ad hoc use was made of existing, readily available materials such as railway rails, rubble, wooden beams and concrete slabs, but alongside this prefabricated components were assembled or concrete was poured on site. Thus, in various places within the New Holland Waterline, diverse - whether unique or not - traces of such experiments in concrete can still be found. Sometimes they were called (group) shelters, but also battery shelters. The Shelters Type 1915 belong to the experiments that had been developed so far that building to a standardised design was possible. This was partly possible because they were executed in fairly thin concrete - presumably a consequence of the rapid developments in technology and fortification; as a result, they were no more than 'splinter-proof'. Shelters of Type 1915 were applied in various places; approximately 25 still remain, including some on and around the Fort at Rijnauwen and Fort Vechten and this single surviving example of a larger number as part of the Works at Griftensteijn. The concrete cover of the Shelter Type 1915 of the complex Works at Griftensteijn, located directly beside the northernmost Group Shelter Type P of the complex, has since the restoration of the complex, around 2015, formed part of the path to the staircase with a viewpoint over this group shelter. As a result, the Shelter Type 1915 - and especially through the application of a thick layer of earth on the gorge side - became difficult to recognise.
Description
The splinter-proof SHELTER TYPE 1915, part of the Works at Griftensteijn, is a single-storey accommodation built in fairly thin, reinforced concrete, suitable for occupancy by 16 men. The shelter served as accommodation (waiting cover) for a group of men and was integrated into the earthworks and/or trench line here constructed in 1914. The dimensions of the work built on a rectangular plan and flat-roofed measure approximately 11 x 1.40 x 1.80 metres. The shelter was provided with an earth cover on top and on the front side; part of this (on the front side) is still present. Two rectangular entrances, left and right in the gorge side and five horizontal slit windows (which are barely visible anymore) positioned between them could be closed by means of (no longer present) steel shutters.
Valuation
The SHELTER TYPE 1915 of the Works at Griftensteijn is of general importance because of:
* Cultural-historical values as part of the New Holland Waterline, as designed by C.R.T. Kraijenhoff and initially from 1815 realised by him, Jan Blanken and major-engineer Willem Offerhaus and subsequently by others for approximately 125 years strengthened and improved.
* Architectural-historical values, in particular as an expression of military-strategic architecture, which is based: a. on the system of inundation and access defence (19th and 20th centuries), b. on the race with strengthening offensive means (19th and 20th centuries), c. on the system of 'living' field fortification in depth (20th century).
This concerns an example of a splinter-proof troop shelter of Type 1915, which also counts as a developed military concrete experiment.
* Ensemble value and situational values, as part of the New Holland Waterline. Also because of the functional and physical coherence with the other components of the complex.
* The component is relatively rare as an early example of military concrete experiments and it is representative (characteristic) because it is recognisable as part of a dispersed defence line added to the existing fortification system.
* The component is reasonably well preserved, but as a built element it is difficult to recognise in the field.
Nearby in the register
- Militair verblijfsgebouw, Utrechtseweg bij 351Militair verblijfsgebouwunder 1 mi
- Kazemat, Utrechtseweg bij 351Kazematunder 1 mi
- Open verdedigingswerk, Utrechtseweg bij 351Open verdedigingswerkunder 1 mi
- Kazemat, Utrechtseweg bij 351Kazematunder 1 mi
Other entries of the same register within about three miles of this one, by straight line.