Rijksmonumentenregister · Netherlands
Kazemat, Utrechtseweg bij 351
De Bilt, Utrecht, Netherlands
The record
- Designation
- National monument (rijksmonument)
- Class
- Kazemat
- Category
- onroerend gebouwd
- Address
- Utrechtseweg bij 351, 3731 GB De Bilt
- Place
- De Bilt
- Province
- Utrecht
- Country
- Netherlands
- Coordinates
- 52.09997, 5.16227
- Part of complex
- 532365
- Monument number
- 532368
Slide toward Today to fade the historical sheet and see the modern map underneath.
David Rumsey Map Collection, Stanford LibrariesLeiden University LibrariesDavid Rumsey Map Collection, Stanford LibrariesDavid Rumsey Map Collection, Stanford LibrariesDavid Rumsey Map Collection, Stanford Libraries
5 historical maps cover this location, the earliest the 1637 map "The Bishoprick of Ultraiectum. Ultraiectum Dominium" (David Rumsey Map Collection, Stanford Libraries).
This monument in the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed's register ↗
The register's description
Omschrijving
Cluster 37. Betonblokken van gietstalen koepelkazematten type G.
NIEUWE HOLLANDSE WATERLINIE
Inleiding
Drie BETONBLOKKEN VAN GIETSTALEN KOEPELKAZEMATTEN TYPE G binnen het complex Werken bij Griftensteijn, als resten van een lineaire en accesverdediging, toegevoegd aan bestaande werken achter een aarden wal en versperringen en in combinatie met andere betonnen werken. In 1936 is, als aanvulling op de gewapend betonnen kazemat, in Nederland de zogenoemde gietstalen koepelkazemat geïntroduceerd, die was gebaseerd op een al in 1917 in Frankrijk toegepast systeem. De gebruikte pantserkoepels waren gering van omvang (gunstig i.v.m. zichtbaarheid en trefkans), rond van vorm (gunstig i.v.m. afschampen treffers en sterkte), relatief eenvoudig in serie te produceren en ze hadden een 'externe' schietopening (gunstig i.v.m. gassen en geluid). Bovendien konden ze in Nederland worden vervaardigd, wat afhankelijkheid van het buitenland belangrijk verkleinde. Een eerste bestelling van 100 stuks in Nederland (bij DEMKA) werd echter gevolgd door een tweede van 50 stuks bij de Belgische Soc. Anonyme John Cockerill. In totaal moeten er in korte tijd ruim 700 zijn gegoten, maar hiervan zijn er slechts enkele overgebleven. De gietstalen koepels, met een doorsnede van 1.75 m en dikten van 10-17 centimeter, zijn geïnstalleerd in meerdere kazemattypen met weerstandsklassen W 12-15 tot W 21-28.
Kort voor het begin van de Tweede Wereldoorlog zijn op verschillende plaatsen in de Nederlandse linies zogenoemde Gietstalen Koepelkazematten Type G tot stand gebracht, met name in de IJssellinie, de Maaslinie, de Grebbelinie (elk ca. 150) en de Nieuwe Hollandse Waterlinie (ca. 80 in een verzwaarde uitvoering met een wanddikte van 14 cm). De gebruikelijke constructie van gewapend beton met een of meer vaste schietgaten was hierbij verlaten ten gunste van een systeem dat een binnen variabele grenzen (tot 270 0) te projecteren schootsrichting, binnen een gietstalen cilinder met koepeldak bezat. De meeste koepels zijn geplaatst in de Koepelkazematten Type G. Gietstalen Koepelkazematten Type G zijn gebouwd naar een gestandaardiseerd ontwerp en bestaan uit een gietstalen koepel (meestal verwijderd), die is verankerd in een gewapend betonnen werk. Aan de frontzijde bevond zich een schietgat met uitkragend gedeelte - een 'wenkbrauw' ter bescherming van het wapen - en aan de andere zijde een door een stalen luik afsluitbare ingang. Het betonnen werk bestaat uit een relatief laag rechthoekig bouwwerk, met een afgeschuind gedeelte aan de frontzijde, om maximaal schootsveld te bereiken. De standaardbewapening voor koepelkazematten in de Nieuwe Hollandse Waterlinie bestond uit een zware mitrailleur. Het schietgat en de toegang tot de kazemat konden van binnenuit 'gasdicht' worden afgesloten.
Tijdens de Tweede Wereldoorlog zijn veruit de meeste koepels in het binnenland door de bezetter uit de kazematten gesloopt - meestal door deze op te blazen - om ze om te gieten voor andere staalbehoeften. Aan de kust werden ze deels in de verdediging opgenomen, maar zijn ze na de oorlog meestal alsnog gesloopt. Hierdoor zijn complete koepelkazematten zeldzaam, maar ze komen onder meer nog voor op het Fort bij Vechten. De betonnen constructies waarin ze waren geplaatst, komen vaker voor - maar meestal in beschadigde vorm. Van de drie bewaarde exemplaren binnen het complex Werken bij Griftensteijn ligt er een direct aan de Utrechtseweg (noordzijde) en de tweede op ongeveer 75 meter en een derde op 350 m ten zuiden van de weg aan het uiteinde van de linie. De frontzijde van de eerste twee zijn zodanig gericht dat frontaal vuur op de weg gegeven kon worden; de andere was bestemd voor flankerend vuur. Alle drie exemplaren liggen in de directe nabijheid van Groepsschuilplaatsen Type P. Het exemplaar aan de Utrechtseweg is bij de restauratie van het complex grotendeels blootgelegd en bovenop voorzien van een naar het vroegere geschut verwijzend 'kunstwerk'.
Omschrijving
De drie BETONBLOKKEN VAN GIETSTALEN KOEPELKAZEMATTEN TYPE G (1939-1940) binnen het complex Werken bij Griftensteijn zijn de resten van relatief lage, vrijwel vierkante, betonnen kazematten (ca. 7,00 x 6.20 x 2.50 m; b x d x h), met ter hoogte van de erin uitgespaarde ruimte voor de koepel een achterwaarts hellend oppervlak. Aan de achterzijde hebben ze een uitsparing in het beton om de koepel te kunnen betreden. Alle drie exemplaren zijn ontdaan van hun gietstalen koepel, die werden uitgenomen en zijn omgesmolten. Het exemplaar aan de Utrechtsweg is grotendeels blootgelegd en laat zich duidelijk herkennen.
Waardering
De drie BETONBLOKKEN VAN GIETSTALEN KOEPELKAZEMATTEN TYPE G binnen het complex Werken bij Griftensteijn zijn van algemeen belang vanwege:
* Cultuurhistorische waarden als onderdeel van de Nieuwe Hollandse Waterlinie zoals deze is ontworpen door C.R.T. Kraijenhoff en in eerste aanleg vanaf 1815 door hem, Jan Blanken en majoor-ingenieur Willem Offerhaus is gerealiseerd en daarna door anderen gedurende ongeveer 125 jaar versterkt en verbeterd.
* Architectuurhistorische waarden, in het bijzonder als uiting van de militair-strategische bouwkunde, die gebaseerd is op: a. het systeem van inundatie en accesverdediging (20ste eeuw), b. de wedloop met de zich versterkende offensieve middelen (20ste eeuw), c. het systeem van 'levende' veldversterking in de diepte (20ste eeuw).
Het betreft hier onderdelen uit de periode 1939-1940, namelijk gewapend betonnen resten van standaard gietstalen koepelkazematten.
* Ensemblewaarde en situationele waarden als onderdelen van de Nieuwe Hollandse Waterlinie in het algemeen en vanwege de onderlinge functionele, functioneel-ruimtelijke en fysieke samenhang met de overige onderdelen van het complex.
* De onderdelen zijn representatief (karakteristiek) omdat ze herkenbaar als onderdelen van een gedeconcentreerde verdedigingslijn en als verdediging van een belangrijk acces zijn toegevoegd aan het bestaande defensiestelsel en omdat ze als zodanig herkenbaar in het veld bewaard zijn gebleven.
* De onderdelen zijn redelijk gaaf bewaard omdat belangrijke fysieke kenmerken, ondanks moedwillige, gedeeltelijke ontmanteling, herkenbaar aanwezig zijn gebleven.
English translation
The text above is the record as published by the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, in Dutch. The English below is a machine translation made by TreeAlive, not by the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed; it has not been checked by a person. Where the two differ, the original is the record. Report a translation error: privacy@treealive.com
Description
Cluster 37. Concrete blocks of cast-steel dome casemates type G.
NEW HOLLANDSE WATERLINIE
Introduction
Three CONCRETE BLOCKS OF CAST-STEEL DOME CASEMATES TYPE G within the complex Works at Griftensteijn, as remains of a linear and access defence, added to existing works behind an earthen wall and obstructions and in combination with other concrete works. In 1936, as a supplement to the reinforced concrete casemate, the so-called cast-steel dome casemate was introduced in the Netherlands, which was based on a system already applied in France in 1917. The armoured domes used were small in size (favourable for visibility and hit probability), round in shape (favourable for deflecting hits and strength), relatively simple to produce in series, and they had an 'external' firing port (favourable for gases and sound). Moreover, they could be manufactured in the Netherlands, which significantly reduced dependence on foreign countries. A first order of 100 pieces in the Netherlands (from DEMKA) was followed by a second order of 50 pieces from the Belgian Soc. Anonyme John Cockerill. In total, more than 700 must have been cast in a short time, but only a few of them have survived. The cast-steel domes, with a diameter of 1.75 m and thicknesses of 10-17 centimetres, were installed in multiple casemate types with resistance classes W 12-15 to W 21-28.
Shortly before the start of the Second World War, so-called Cast-Steel Dome Casemates Type G were constructed in various places in the Dutch lines, particularly in the IJssellinie, the Maaslinie, the Grebbelinie (each approximately 150) and the Nieuwe Hollandse Waterlinie (approximately 80 in a reinforced version with a wall thickness of 14 cm). The usual construction of reinforced concrete with one or more fixed firing ports was abandoned here in favour of a system that had a projectile direction (up to 270 degrees) within variable limits, within a cast-steel cylinder with a domed roof. Most domes were placed in the Dome Casemates Type G. Cast-Steel Dome Casemates Type G were built to a standardised design and consist of a cast-steel dome (usually removed), which is anchored in a reinforced concrete structure. On the front side there was a firing port with a protruding element - a 'brow' for protection of the weapon - and on the other side an entrance sealed by a steel hatch. The concrete structure consists of a relatively low rectangular building, with a bevelled section on the front side, to achieve maximum field of fire. The standard armament for dome casemates in the Nieuwe Hollandse Waterlinie consisted of a heavy machine gun. The firing port and the access to the casemate could be sealed 'gas-tight' from inside.
During the Second World War, the vast majority of domes inland were demolished by the occupier from the casemates - usually by blowing them up - to be recast for other steel needs. On the coast, they were partly incorporated into the defence, but were mostly demolished again after the war. As a result, complete dome casemates are rare, but they still occur, among others at the Fort at Vechten. The concrete structures in which they were placed are more common - but usually in damaged form. Of the three preserved specimens within the complex Works at Griftensteijn, one is located directly on the Utrechtseweg (north side) and the second approximately 75 metres and a third 350 m to the south of the road at the end of the line. The front side of the first two are oriented such that frontal fire could be directed at the road; the other was intended for flanking fire. All three specimens are in the immediate vicinity of Group Shelters Type P. The specimen on the Utrechtseweg was largely exposed during the restoration of the complex and fitted on top with a 'work of art' referring to the former gun.
Description
The three CONCRETE BLOCKS OF CAST-STEEL DOME CASEMATES TYPE G (1939-1940) within the complex Works at Griftensteijn are the remains of relatively low, virtually square, concrete casemates (approximately 7.00 x 6.20 x 2.50 m; w x d x h), with a rearward sloping surface at the height of the space hollowed out for the dome. On the rear side they have a recess in the concrete to allow access to the dome. All three specimens have been stripped of their cast-steel dome, which was removed and recast. The specimen on the Utrechtseweg has been largely exposed and is clearly recognisable.
Valuation
The three CONCRETE BLOCKS OF CAST-STEEL DOME CASEMATES TYPE G within the complex Works at Griftensteijn are of general importance because of:
* Cultural-historical values as part of the Nieuwe Hollandse Waterlinie as designed by C.R.T. Kraijenhoff and initially from 1815 realised by him, Jan Blanken and major-engineer Willem Offerhaus and subsequently reinforced and improved by others over approximately 125 years.
* Architectural-historical values, in particular as an expression of military-strategic architecture, which is based on: a. the system of inundation and access defence (20th century), b. the race with increasingly strengthened offensive means (20th century), c. the system of 'living' field fortification in depth (20th century).
These are components from the period 1939-1940, namely reinforced concrete remains of standard cast-steel dome casemates.
* Ensemble value and situational values as components of the Nieuwe Hollandse Waterlinie in general and because of the mutual functional, functional-spatial and physical coherence with the other components of the complex.
* The components are representative (characteristic) because they are recognisable as components of a deconcentrated defence line and as defence of an important access added to the existing defence system and because as such they have remained recognisably preserved in the field.
* The components are reasonably well preserved because important physical characteristics, despite wilful partial dismantling, have remained recognisable.
Nearby in the register
- Militair verblijfsgebouw, Utrechtseweg bij 351Militair verblijfsgebouwunder 1 mi
- Open verdedigingswerk, Utrechtseweg bij 351Open verdedigingswerkunder 1 mi
- Kazemat, Utrechtseweg bij 351Kazematunder 1 mi
- Militair verblijfsgebouw, Utrechtseweg bij 351Militair verblijfsgebouwunder 1 mi
Other entries of the same register within about three miles of this one, by straight line.