Rijksmonumentenregister · Netherlands
Gracht, Gageldijk bij 165
Maarssen,Utrecht, Utrecht, Netherlands
The record
- Designation
- National monument (rijksmonument)
- Class
- Gracht
- Category
- onroerend gebouwd
- Address
- Gageldijk bij 165, 3566 MJ Utrecht
- Place
- Maarssen,Utrecht
- Municipality
- Utrecht
- Province
- Utrecht
- Country
- Netherlands
- Coordinates
- 52.13022, 5.10269
- Part of complex
- 532288
- Monument number
- 532300
Slide toward Today to fade the historical sheet and see the modern map underneath.
David Rumsey Map Collection, Stanford LibrariesUniversity Library, Vrije Universiteit AmsterdamDavid Rumsey Map Collection, Stanford LibrariesDavid Rumsey Map Collection, Stanford LibrariesDavid Rumsey Map Collection, Stanford Libraries
5 historical maps cover this location, the earliest the 1637 map "The Bishoprick of Ultraiectum. Ultraiectum Dominium" (David Rumsey Map Collection, Stanford Libraries).
This monument in the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed's register ↗
The register's description
Omschrijving
Cluster 30. Restant inundatiesluis / damsluis / brug (Fortgracht - Ontvangstkom).
NIEUWE HOLLANDSE WATERLINIE
Inleiding
RESTANT INUNDATIESLUIS / DAMSLUIS / BRUG (Fortgracht - Ontvangstkom) als militair en civiel waterbouwkundig onderdeel van de Nieuwe Hollandse Waterlinie. Het verdedigingssysteem van de Nieuwe Hollandse Waterlinie was in de eerste plaats gebaseerd op het gecontroleerd onder water zetten van (grote) terreinoppervlakken. Gecontroleerde inundatie vergde een ingenieus systeem van waterwerken, zoals sluizen, stuwen, vaarten en kanalen, waarmee het peil snel en binnen nauwe grenzen gesteld en gehandhaafd kon worden. De vaarten en kanalen waren vaak reeds ter plaatse aanwezig en vergden dan hoogstens enige aanpassing. Bij het Fort De Gagel zijn verschillende waterwerken tot stand gebracht die dienden tot het nauwkeurig reguleren van de gewenste peilen van inundatievelden en fortgracht. Hiertoe behoorden in verschillende fasen schotbalkkeringen, damsluizen en een schut. Twee damsluizen vormden verbindingen tussen een rond 1880 aangelegde ontvangstkom en respectievelijk de fortgracht en de Kerkeindsche Vaart. Een derde was een damsluis die diende ter afsluiting van de Kerkeindsche Vaart. Het restant van sluis en brug bevindt zich ten noorden van het fort in de huidige Burg. Huydecoperweg en vormt een verbinding tussen de fortgracht en de ontvangstkom ten noorden hiervan. Het werk kende zowel een civiele als een militaire functie, daar het deel uitmaakte van de grens tussen polders (Binnenweg en Buitenweg, Gagel en Rozendaal) en ook tussen een inundatiekom en de fortgracht. Na een op voldoende peil komen van inundaties, werd de damsluis gesloten met twee rijen schotbalken en een kleipakket. Ontvangstkommen dienden om het kolkende water bij inlaten enigszins tot bedaren te laten komen om schade door uitschuring aan dijken en waterwerken te verminderen of te voorkomen. De oorspronkelijke brug met kering (de brug lag noordelijk naast de damsluis) is niet meer te zien daar het geheel is vervangen door een vast wegdek, maar de hoofden zijn nog in de bermen te herkennen. Er kunnen meer resten en sporen aanwezig zijn.
Omschrijving
RESTANT INUNDATIESLUIS / DAMSLUIS / BRUG (Fortgracht - Ontvangstkom) bestaande uit gemetselde hoofden met haakse en schuine vleugelmuren die van oudsher een brugdek droegen en zuidelijk hiernaast waren voorzien van schotbalksponningen voor een functie als inundatiesluis en damsluis. In de wegbermen zijn hiervan nog herkenbare resten en sporen aanwezig. Het werk dateert uit de tijd van de modernisering van het fort en de aanleg van de ontvangstkom, rond 1880.
Waardering
RESTANT INUNDATIESLUIS / DAMSLUIS / BRUG (Fortgracht - Ontvangstkom) nabij Fort De Gagel is van algemeen belang vanwege:
* Cultuurhistorische waarden als onderdeel van de Nieuwe Hollandse Waterlinie zoals deze is ontworpen door C.R.T. Kraijenhoff en in eerste aanleg vanaf 1815 door hem, Jan Blanken en majoor-ingenieur Willem Offerhaus is gerealiseerd en daarna door anderen gedurende ongeveer 125 jaar is versterkt en verbeterd.
* Architectuurhistorische waarden, in het bijzonder als uiting van de militair-strategische bouwkunde, die gebaseerd is op en ontstond als uitvloeisel van
- het systeem van inundatie en accesverdediging (19de eeuw) en
- de wedloop met de zich versterkende offensieve middelen ( 19de eeuw).
Het betreft hier een onderdeel dat oorspronkelijk dateert van rond 1880, namelijk een aan de militair-strategische bouwkunde gerelateerde uiting van historische weg- en waterbouwkunde, bestaande uit hoofden van een brug met annexe waterinlaat en -kering.
* Ensemblewaarde en situationele waarden als onderdeel van de Nieuwe Hollandse Waterlinie, alsmede vanwege de functionele en fysieke samenhang met de overige onderdelen van het complex.
* Archeologische waarden vanwege de mogelijk in de bodem aanwezige resten of sporen van waterwerken.
English translation
The text above is the record as published by the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, in Dutch. The English below is a machine translation made by TreeAlive, not by the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed; it has not been checked by a person. Where the two differ, the original is the record. Report a translation error: privacy@treealive.com
Description
Cluster 30. Remnant inundation lock / dam lock / bridge (Fortgracht - Reception basin).
NEW HOLLAND WATER LINE
Introduction
REMANANT INUNDATION LOCK / DAM LOCK / BRIDGE (Fortgracht - Reception basin) as a military and civil hydraulic engineering component of the New Holland Water Line. The defence system of the New Holland Water Line was primarily based on the controlled flooding of (large) terrain surfaces. Controlled inundation required an ingenious system of water works, such as locks, weirs, channels and canals, by means of which the water level could be quickly set and maintained within narrow limits. The channels and canals were often already present on site and required at most some adaptation. At Fort De Gagel, various water works were constructed that served to precisely regulate the desired water levels of inundation fields and fort channel. These included in different phases stop-plank barriers, dam locks and a lock chamber. Two dam locks formed connections between a reception basin laid out around 1880 and respectively the fort channel and the Kerkeindsche Vaart. A third was a dam lock that served to close off the Kerkeindsche Vaart. The remnant of the lock and bridge is located north of the fort in the current Burg. Huydecoperweg and forms a connection between the fort channel and the reception basin to the north of it. The work had both a civil and a military function, as it formed part of the boundary between polders (Binnenweg and Buitenweg, Gagel and Rozendaal) and also between an inundation basin and the fort channel. After inundations had reached a sufficient level, the dam lock was closed with two rows of stop-planks and a clay seal. Reception basins served to calm the churning water at inlets somewhat in order to reduce or prevent damage from scour to dykes and water works. The original bridge with barrier (the bridge was located north next to the dam lock) is no longer visible as the whole has been replaced by a fixed road surface, but the abutments can still be recognised in the verges. Further remnants and traces may be present.
Description
REMANANT INUNDATION LOCK / DAM LOCK / BRIDGE (Fortgracht - Reception basin) consisting of masonry abutments with right-angled and angled wing walls that traditionally supported a bridge deck and were to the south provided with stop-plank slots for a function as inundation lock and dam lock. Recognisable remnants and traces of these are still present in the road verges. The work dates from the period of the modernisation of the fort and the construction of the reception basin, around 1880.
Valuation
REMANANT INUNDATION LOCK / DAM LOCK / BRIDGE (Fortgracht - Reception basin) near Fort De Gagel is of general interest because of:
* Cultural-historical values as part of the New Holland Water Line as designed by C.R.T. Kraijenhoff and initially realised from 1815 by him, Jan Blanken and Major-Engineer Willem Offerhaus and subsequently strengthened and improved by others over approximately 125 years.
* Architectural-historical values, in particular as an expression of military-strategic building, which was based on and arose as a consequence of
- the system of inundation and access defence (19th century) and
- the race with increasingly strengthening offensive means (19th century).
This concerns a component that originally dates from around 1880, namely an expression of historical road and hydraulic engineering related to military-strategic building, consisting of abutments of a bridge with annexed water inlet and barrier.
* Ensemble value and situational values as part of the New Holland Water Line, as well as because of the functional and physical coherence with the other components of the complex.
* Archaeological values because of possible remnants or traces of water works present in the soil.
Nearby in the register
- Versperring, Gageldijk bij 165Versperringunder 1 mi
- Gracht, Gageldijk bij 165Grachtunder 1 mi
- Fort, vesting en -onderdelen, Gageldijk bij 165Fort, vesting en -onderdelenunder 1 mi
- Bomvrij militair object, Gageldijk 167Bomvrij militair objectunder 1 mi
Other entries of the same register within about three miles of this one, by straight line.