TreeAlive
‹ Rijksmonumentenregister, Netherlands

Rijksmonumentenregister · Netherlands

Fort, vesting en -onderdelen, Gageldijk bij 165

Maarssen,Utrecht, Utrecht, Netherlands

The record

Designation
National monument (rijksmonument)
Class
Fort, vesting en -onderdelen
Category
onroerend gebouwd
Address
Gageldijk bij 165, 3566 MJ Utrecht
Place
Maarssen,Utrecht
Municipality
Utrecht
Province
Utrecht
Country
Netherlands
Coordinates
52.12971, 5.10232
Part of complex
532288
Monument number
532289

Slide toward Today to fade the historical sheet and see the modern map underneath.

David Rumsey Map Collection, Stanford Libraries

5 historical maps cover this location, the earliest the 1637 map "The Bishoprick of Ultraiectum. Ultraiectum Dominium" (David Rumsey Map Collection, Stanford Libraries).

Get directions ↗

This monument in the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed's register ↗

The register's description

Cluster 30. Fortaanleg en aardwerken.

NIEUWE HOLLANDSE WATERLINIE

Inleiding

FORTAANLEG EN AARDWERKEN - WAARIN (RESTEN VAN) GESCHUTSOPSTELPLAATSEN, BETONNEN BORSTWERING, HEKPIJLERS - NATTE GRACHT MET BUITENOEVERS EN (OMLEIDINGS- EN ONDERHOUDS-)WEGEN , RESTEN GLACIS, ONTVANGSTKOM EN DE VAN OUDSHER DOOR STENEN PALEN AANGEDUIDE MILITAIRE ZONE als fundamentele onderdelen van de defensiewerken van het Fort De Gagel. Het Fort De Gagel is een van de oudste tot de Nieuwe Hollandse Waterlinie behorende forten; het werd als aarden werk aangelegd in de jaren 1819-1821 en bestond toen uit enige L-vormige aarden wallen met opstelplaatsen voor het geschut, omgeven door een gracht. Forten en vergelijkbare werken werden gewoonlijk geconstrueerd op basis van vooraf aangebrachte aardlichamen, die als een fundering fungeerden en wegzakken in (een natte en slappe) bodem moesten voorkomen. Bij de bouw van deze verdedigingswerken is, behalve dit gewoonlijk tactisch 'voorgevormde' aardlichaam - dat op zichzelf reeds een weerbare rol vervulde of kon vervullen - ook nog een specifieke aanleg gerealiseerd die bedoeld was om de defensieve kracht te vergroten, de veiligheid van de bezetting te waarborgen en intern en extern transport en verkeer te vergemakkelijken. Zo ontstonden er onder meer aarden dekkingen voor verschillende bouwwerken, om ze minder kwetsbaar te maken voor inslagen van vijandelijk vuur, aarden wallen die de bebouwing en open terreinen dekten en ook de contouren bepaalden en verder gedekte toegangen, bestrate paden en appelplaatsen. De aardwerken zijn in sterk van elkaar verschillende grondplans aangelegd, vaak met een of meer bastions, die eveneens in vorm konden verschillen. Rond het aardlichaam kwam - indien mogelijk - een natte gracht te liggen. Over de gracht lag gewoonlijk een (deels opneembare) brug - verschillende typen komen voor - maar soms bestond een vaste oeververbinding, bijvoorbeeld in de vorm van een dam, die deel (kunnen) uitmaken van het wegenstelsel. Langs de buitenzijde van de grachten lag vaak een weg of pad, eventueel in de vorm van een gedekte weg aangelegd, maar soms ook wel gelijk met of zelfs boven maaiveldniveau gelegen. Deze wegen of paden konden verschillende functies hebben, uiteenlopend van openbare weg tot onderhoudspad, en ook van militaire gedekte weg tot exclusieve toegangsweg naar het fort. Buiten de natte gracht bevindt zich bovendien vaak een (van oudsher en nog ten dele) met grenspalen als zodanig aangemerkte zone waarover het Ministerie van Oorlog de zeggenschap had, de zogenoemde Militaire Landsgrond. Het Fort De Gagel wijkt enigszins af van dit algemene patroon. Zo is het vierkante wachthuis aan de keelzijde van het fort een tamelijk zeldzaam type bouwwerk en is ook de toepassing van een landhoofd of buitenfort / voorfort aan de toegang van het fort een element dat slechts zelden voorkomt. Bastions ontbreken, terwijl het in hoofdzaak rechthoekige werk bijna overal haaks op elkaar staande belopen van de hoofdwal kende. De keelzijde van het fort is naar het zuidwesten gericht en de frontzijde naar het noordoosten. Het landhoofd is verbonden met de Klopdijk en vormt een soort 'voorburcht', waar zich onder meer een fortwachterswoning bevindt.

Omschrijving

FORTAANLEG EN AARDWERKEN - WAARIN (RESTEN VAN) GESCHUTSOPSTELPLAATSEN, BETONNEN BORSTWERING, HEKPIJLERS - NATTE GRACHT MET BUITENOEVERS EN (OMLEIDINGS- EN ONDERHOUDS-)WEGEN, RESTEN GLACIS, ONTVANGSTKOM EN DE VAN OUDSHER DOOR STENEN PALEN AANGEDUIDE MILITAIRE ZONE als basis en contouren van het verdedigingswerk Fort De Gagel. Het in zijn huidige vorm in hoofdzaak uit de eerste helft van de 19e eeuw daterende fort heeft een ruwweg rechthoekig grondplan dat geheel door een gracht is omgeven. Fort De Gagel diende ter afsluiting en verdediging van twee elkaar ter plaatse kruisende accessen. Centraal aan de zuidwestzijde (keelzijde) ligt een min of meer vierkante uitstulping van het aardlichaam, waarop zich een eveneens vierkant wachthuis bevindt; rechts hiervan wijkt de contour van het werk iets schuin terug. Langs de randen van het fortlichaam is een aarden hoofdwal aangelegd - aan de frontzijde deels geëgaliseerd - waarin zich mogelijk nog sporen van geschutsemplacementen bevinden en waarin resten van een betonnen borstwering liggen. Links, voor de kazerne een helling als deel van de wal, met keermuur naar kazerne. Aan de keelzijde van het fort ligt, naast het uiteinde van de Klopdijk, een soort landhoofd - een rechthoekig schiereiland, met onder meer de fortwachterswoning en een toegangsbrug naar het fort. Bij de ingang van het fort, naast de fortwachterswoning bevinden zich twee pijlers van een toegangshek. De gracht van het Fort De Gagel, die ook het landhoofd insluit, is nog compleet aanwezig; buiten de gracht liggen de om het fort geleide Gageldijk en de Burgemeester Huydecoperweg (als voortzetting van de Klopdijk), en verder het onderhoudspad, resten van het glacis, alsmede een ontvangstkom voor inundatiewater. De begrenzing van de aanleg valt samen met die van een (eertijds) met grenspalen aangeduid gebied, de zogenoemde Militaire Rijksgrond - waarover het Ministerie van Oorlog zeggenschap had.

Waardering

De FORTAANLEG EN AARDWERKEN - WAARIN (RESTEN VAN) GESCHUTSOPSTELPLAATSEN, BETONNEN BORSTWERING, HEKPIJLERS - NATTE GRACHT MET BUITENOEVERS EN (OMLEIDINGS- EN ONDERHOUDS-)WEGEN, RESTEN GLACIS, ONTVANGSTKOM EN DE VAN OUDSHER DOOR STENEN PALEN AANGEDUIDE MILITAIRE ZONE van het Fort De Gagel is van algemeen belang vanwege:

* Cultuurhistorische waarden als onderdeel van de Nieuwe Hollandse Waterlinie zoals deze is ontworpen door C.R.T. Kraijenhoff en in eerste aanleg vanaf 1815 door hem, Jan Blanken en majoor-ingenieur Willem Offerhaus is gerealiseerd en daarna door anderen gedurende meer dan 125 jaar is versterkt en verbeterd.

* Architectuurhistorische waarden in het bijzonder als uiting van de militair-strategische bouwkunde, die gebaseerd is op: - het systeem van inundatie en accesverdediging (19de eeuw), - de wedloop met de zich versterkende offensieve middelen (19de eeuw).

Het onderdeel is een voorbeeld van een aarden aanleg met gracht, omleidingsweg en door middel van grenspalen aangeduide militaire zone, hoofdzakelijk uit de periode 1819-1821 en verbeterd in latere fasen.

* Archeologische waarden vanwege de mogelijk in de bodem aanwezige resten of sporen van oudere bouw- en aanlegfasen, opstelplaatsen voor geschut, loopgraven, aardwerken, waterwerken en dergelijke.

* Ensemblewaarde en situationele waarden door de ligging binnen het systeem van de Nieuwe Hollandse Waterlinie in het algemeen en door de herkenbare relatie met de Klopvaart in het bijzonder.

* Het onderdeel is representatief omdat het een goed voorbeeld is van de aanleg van een fort dat diende als onderdeel van de verdediging van accessen, sluiswerken en een inundatiekanaal.

* Het onderdeel is tamelijk goed bewaard omdat het grondplan, de gracht en het onderhoudspad vrijwel compleet bewaard zijn gebleven.

English translation

The text above is the record as published by the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, in Dutch. The English below is a machine translation made by TreeAlive, not by the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed; it has not been checked by a person. Where the two differ, the original is the record. Report a translation error: privacy@treealive.com

Cluster 30. Fort construction and earthworks.

NEW HOLLANDIC WATER LINE

Introduction

FORT CONSTRUCTION AND EARTHWORKS - INCLUDING (REMAINS OF) GUN EMPLACEMENT POSITIONS, CONCRETE BREASTWORK, GATE PIERS - WET MOAT WITH OUTER BANKS AND (DIVERSION AND MAINTENANCE) ROADS, REMAINS OF GLACIS, RECEPTION BASIN AND THE MILITARY ZONE TRADITIONALLY DEMARCATED BY STONE POSTS as fundamental components of the defensive works of Fort De Gagel. Fort De Gagel is one of the oldest forts belonging to the New Hollandic Water Line; it was constructed as an earthwork in the years 1819-1821 and at that time consisted of several L-shaped earth ramparts with gun emplacement positions, surrounded by a moat. Forts and comparable works were usually constructed on the basis of earth structures prepared beforehand, which served as a foundation and were meant to prevent subsidence in (wet and soft) soil. In the construction of these defensive works, in addition to this usually tactically 'pre-formed' earth structure - which in itself already fulfilled or could fulfill a defensive role - a specific layout was also realised which was intended to increase defensive strength, ensure the safety of the garrison and facilitate internal and external transport and traffic. This resulted in, amongst other things, earth coverings for various structures, to make them less vulnerable to enemy fire, earth ramparts that protected buildings and open areas and also determined their contours, and furthermore covered approaches, paved paths and parade grounds. The earthworks were laid out in widely differing ground plans, often with one or more bastions, which could also vary in form. Around the earth structure came - where possible - a wet moat. Over the moat there was usually a (partly removable) bridge - various types occur - but sometimes there was a fixed bank connection, for example in the form of a dam, which (could) form part of the road system. Along the outside of the moats there was often a road or path, possibly laid out as a covered way, but sometimes also level with or even above ground level. These roads or paths could have various functions, ranging from public road to maintenance path, and also from military covered way to exclusive access road to the fort. Outside the wet moat there is moreover often a zone (traditionally and still partly) marked as such with boundary posts over which the Ministry of War had authority, the so-called Military Crown Land. Fort De Gagel deviates somewhat from this general pattern. Thus the square guardhouse at the gorge side of the fort is a fairly rare type of building and the application of a ravelin or outwork / advanced fort at the entrance to the fort is an element that occurs only rarely. Bastions are absent, while the mainly rectangular work features perpendicular intersecting runs of the main rampart almost everywhere. The gorge side of the fort faces the southwest and the front side faces the northeast. The ravelin is connected to the Klopdijk and forms a kind of 'outer strongpoint', where amongst other things a fort keeper's residence is located.

Description

FORT CONSTRUCTION AND EARTHWORKS - INCLUDING (REMAINS OF) GUN EMPLACEMENT POSITIONS, CONCRETE BREASTWORK, GATE PIERS - WET MOAT WITH OUTER BANKS AND (DIVERSION AND MAINTENANCE) ROADS, REMAINS OF GLACIS, RECEPTION BASIN AND THE MILITARY ZONE TRADITIONALLY DEMARCATED BY STONE POSTS as the basis and contours of the defensive work Fort De Gagel. The fort, in its current form dating mainly from the first half of the 19th century, has a roughly rectangular ground plan which is entirely surrounded by a moat. Fort De Gagel served to close off and defend two access routes that intersected at this location. Centrally on the southwest side (gorge side) lies a more or less square projection of the earth structure, on which sits an equally square guardhouse; to the right of this the contour of the work recedes somewhat at an angle. Along the edges of the fort structure an earth main rampart has been laid out - on the front side partly levelled - in which there may still be traces of gun emplacements and in which remains of a concrete breastwork lie. On the left, in front of the barracks a slope as part of the rampart, with retaining wall towards barracks. At the gorge side of the fort lies, beside the end of the Klopdijk, a kind of ravelin - a rectangular peninsula, with amongst other things the fort keeper's residence and an access bridge to the fort. At the entrance to the fort, beside the fort keeper's residence are two piers of an access gate. The moat of Fort De Gagel, which also encloses the ravelin, is still completely present; outside the moat lie the Gageldijk and the Burgemeester Huydecoperweg (as continuation of the Klopdijk) conducted around the fort, and further the maintenance path, remains of the glacis, as well as a reception basin for inundation water. The boundary of the construction coincides with that of an area (formerly) demarcated with boundary posts, the so-called Military Crown Land - over which the Ministry of War had authority.

Valuation

The FORT CONSTRUCTION AND EARTHWORKS - INCLUDING (REMAINS OF) GUN EMPLACEMENT POSITIONS, CONCRETE BREASTWORK, GATE PIERS - WET MOAT WITH OUTER BANKS AND (DIVERSION AND MAINTENANCE) ROADS, REMAINS OF GLACIS, RECEPTION BASIN AND THE MILITARY ZONE TRADITIONALLY DEMARCATED BY STONE POSTS of Fort De Gagel is of general importance for the following reasons:

* Cultural-historical values as part of the New Hollandic Water Line as designed by C.R.T. Kraijenhoff and in its initial construction from 1815 by him, Jan Blanken and Major-Engineer Willem Offerhaus and subsequently by others during more than 125 years strengthened and improved.

* Architectural-historical values in particular as an expression of military-strategic building design, which is based on: - the system of inundation and access defence (19th century), - the race with increasingly strengthened offensive means (19th century).

The component is an example of an earth construction with moat, diversion road and military zone demarcated by means of boundary posts, mainly from the period 1819-1821 and improved in later phases.

* Archaeological values due to the possible remains or traces in the soil of earlier construction and construction phases, gun emplacement positions, trenches, earthworks, water works and the like.

* Ensemble value and situational values through its location within the New Hollandic Water Line system in general and through the recognisable relationship with the Klopvaart in particular.

* The component is representative because it is a good example of the construction of a fort that served as part of the defence of access routes, sluice works and an inundation canal.

* The component is relatively well preserved because the ground plan, the moat and the maintenance path have been preserved virtually complete.

Nearby in the register

Other entries of the same register within about three miles of this one, by straight line.

Rijksmonumentenregister data: Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, released under CC0 1.0. Record text is reproduced unchanged. Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed · CC0 1.0
See your own family's places on a living map