Rijksmonumentenregister · Netherlands
Fort, vesting en -onderdelen, Lingesluizen bij Asperen
Acquoy, Gelderland, Netherlands
The record
- Designation
- National monument (rijksmonument)
- Class
- Fort, vesting en -onderdelen
- Category
- onroerend gebouwd
- Address
- Lingesluizen bij Asperen, Geldermalsen, Acquoy Acquoy (West Betuwe 25)
- Place
- Acquoy
- Municipality
- West Betuwe
- Province
- Gelderland
- Country
- Netherlands
- Coordinates
- 51.87770, 5.12040
- Part of complex
- 531825
- Monument number
- 531826
Slide toward Today to fade the historical sheet and see the modern map underneath.
David Rumsey Map Collection, Stanford LibrariesLeiden University LibrariesDavid Rumsey Map Collection, Stanford LibrariesLeiden University LibrariesDavid Rumsey Map Collection, Stanford Libraries
5 historical maps cover this location, the earliest the 1636 map "Hollandiae meridionalis descriptio nova" (David Rumsey Map Collection, Stanford Libraries).
This monument in the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed's register ↗
The register's description
Omschrijving
Cluster 601.
NIEUWE HOLLANDSE WATERLINIE
Inleiding
OOSTER INUNDATIE- EN KEERSLUIS / WAAIERSLUIS met BRUG en SCHOTBALKOPSLAG onder de dekking van een rond het midden van de 19de eeuw gebouwd klein, met aardwerken versterkt fort, dat mede diende ter verdediging van het rivieracces van de Linge. Het verdedigingssysteem van de Nieuwe Hollandse Waterlinie was in de eerste plaats gebaseerd op het gecontroleerd onder water zetten van (grote) terreinoppervlakken. Gecontroleerde inundatie vergde een ingenieus systeem van waterwerken, zoals sluizen, stuwen en kanalen, waarmee het noodzakelijke peil snel en binnen nauwe grenzen gesteld en gehandhaafd kon worden. Er werden vele verschillende typen sluizen toegepast, afhankelijk van de plaats waar ze in het systeem functioneerden. Soms werden reeds bestaande scheepvaart-, uitwaterings- of keersluizen gebruikt, maar ook zijn er vele nieuwe gebouwd of bestaande (sterk) aangepast. Tot de laatste categorie behoren de vier inundatiesluizen in en langs de Linge bij het Fort bij Asperen. Het betreft twee waaiersluizen in de beide Lingedijken en twee gecombineerde schutsluizen en inundatiesluizen, waarin waaierdeuren én puntdeuren. Via de sluis met waaierdeuren in de Noorder Lingedijk, die tevens als afsluiting van de gracht van het Fort bij Asperen diende, kon water uit de Linge worden ingelaten voor de inundatie van delen van de rivierpolders tussen de Linge en de Lek, met name in de Vijfheerenlanden. Minstens zo belangrijk was de echter de civiele functie als keersluis: de sluis was onder normale omstandigheden gesloten en was dan onderdeel van de rechter Lingedijk. De oorspronkelijke deuren van de inundatiesluis in de noordelijke of rechter Lingedijk waren uitgevoerd in hout, maar deze zijn later, vermoedelijk rond 1925, vervangen door de ijzeren exemplaren. Deze zijn op hun beurt in 2012 opgevolgd door replica's van de oorspronkelijke deuren. Waaiersluizen zijn meerdere keren toegepast als onderdeel van de Nieuwe Hollandse Waterlinie. Ze zijn rond 1800 geïntroduceerd door A.F. Goudriaan en J. Blanken Jzn. en waren voorzien van waaiervormige deuren die het via een ingenieus systeem mogelijk maakten ze tegen de stroom in en tegen hoog water in te bedienen. Dit was uiteraard van groot belang in geval van (oorlogs)dreiging.
Omschrijving
De OOSTER INUNDATIE- EN KEERSLUIS / WAAIERSLUIS in de noordelijke of rechter Lingedijk ten noorden van het Fort bij Asperen is een relatief kleine, in baksteen en natuursteen uitgevoerde sluis, met aan weerszijden hellende en iets uitlopende vleugelmuren. In de beide hoofden zijn schotbalksponningen aangebracht, waartussen overkapte houten schotbalken die door middel van twee gietijzeren windwerken op- en neer bewogen kunnen worden. Ongeveer halverwege de kolk zijn aan weerszijden vrijwel kwartcirkelvormige, van een houten afdekking voorziene waaierkassen aangebracht, waarin de beide waaierdeuren kunnen worden ondergebracht. De huidige deuren zijn replica's uit 2012 van de oorspronkelijke houten deuren. Behalve de (geopende) waaierdeuren zijn - als borg - overkapte houten schotbalken in de kolk geplaatst. De plaat- en vakwerkijzeren waaierdeuren kunnen door middel van twee kleinere windwerken worden bewogen. De sluis dateert uit 1815 (voorzien van datumsteen) en behoort daarmee tot de oudste nog bestaande exemplaren van dit type. De inundatiesluis / waaiersluis in de Zuidelijke Lingedijk, bij de Wapenplaats bij Asperen, is vrijwel identiek met dit exemplaar.
Over de sluis ligt een originele, eenvoudige, vaste BRUG, met geklonken ijzeren liggers, waarover houten planken. De later toegevoegde, en in 2012 gewijzigd vervangen, houten leuningen vallen buiten de bescherming.
De SCHOTBALKOPSLAG aan de oostzijde van de sluis bestaat uit een uit spoorrails samengestelde, licht hellende, halfopen berging. De uit planken onder een kap samengestelde bergruimte is in of rond 2012 tot stand gebracht en heeft voor de bescherming geen monumentaal belang.
Waardering
De OOSTER INUNDATIE- EN KEERSLUIS / WAAIERSLUIS met BRUG en SCHOTBALKOPSLAG zijn van algemeen belang vanwege:
* Cultuurhistorische waarden als onderdeel van de Nieuwe Hollandse Waterlinie zoals deze is ontworpen door C.R.T. Kraijenhoff en in eerste aanleg vanaf 1815 door hem, Jan Blanken en majoor-ingenieur Willem Offerhaus is gerealiseerd en daarna door anderen gedurende ongeveer 125 jaar is versterkt en verbeterd.
* Architectuurhistorische waarden, in het bijzonder als uiting van de militair-strategische bouwkunde, die gebaseerd is op het systeem van inundatie en accesverdediging (19de eeuw).
Het betreft hier een aan de militair-strategische bouwkunde gerelateerde uiting van historische waterbouwkunde, dienende als waterinlaat en waterkering, namelijk een inundatie- en waaiersluis met brug en schotbalkopslag.
* Ensemblewaarde en situationele waarden als onderdeel van de Nieuwe Hollandse Waterlinie en vanwege de functionele en fysieke samenhang met de overige onderdelen van het complex.
* Het onderdeel is vrij zeldzaam (geworden) en representatief omdat het een compleet - zij het niet meer geheel uit authentiek materiaal bestaand - voorbeeld is van een voor defensieve doeleinden gebouwde, vroeg 19e-eeuwse waaiersluis.
* Het onderdeel is tamelijk gaaf bewaard omdat de meeste 19e - en vroeg-20e-eeuwse onderdelen van de sluis in hun samenhang herkenbaar zijn gebleven en/of in oorspronkelijke vorm zijn gerestaureerd.
English translation
The text above is the record as published by the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, in Dutch. The English below is a machine translation made by TreeAlive, not by the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed; it has not been checked by a person. Where the two differ, the original is the record. Report a translation error: privacy@treealive.com
Description
Cluster 601.
NEW HOLLAND WATERLINE
Introduction
EASTERN INUNDATION AND CHECK SLUICE / FAN SLUICE with BRIDGE and SLUICE-GATE STORAGE under the shelter of a small fort strengthened with earthworks, built around the middle of the 19th century, which also served to defend the river access of the Linge. The defence system of the New Holland Waterline was primarily based on the controlled flooding of (large) terrain surfaces. Controlled inundation required an ingenious system of water works, such as sluices, weirs and canals, with which the necessary water level could be quickly set and maintained within narrow limits. Many different types of sluices were used, depending on where they functioned in the system. Sometimes existing shipping, drainage or check sluices were used, but many new ones were also built or existing ones (significantly) adapted. The latter category includes the four inundation sluices in and along the Linge at the Fort at Asperen. These are two fan sluices in both Linge dykes and two combined lock sluices and inundation sluices, with both fan gates and point gates. Via the sluice with fan gates in the Northern Linge dyke, which also served as a closure of the moat of the Fort at Asperen, water from the Linge could be admitted for the inundation of parts of the river polders between the Linge and the Lek, in particular in the Vijfheerenlanden. At least equally important, however, was the civil function as a check sluice: under normal circumstances the sluice was closed and was then part of the right Linge dyke. The original doors of the inundation sluice in the northern or right Linge dyke were made of wood, but these were later, presumably around 1925, replaced by the iron examples. These in turn were in 2012 followed by replicas of the original doors. Fan sluices were used several times as part of the New Holland Waterline. They were introduced around 1800 by A.F. Goudriaan and J. Blanken Jzn. and were equipped with fan-shaped doors which, via an ingenious system, made it possible to operate them against the current and against high water. This was of course of great importance in case of (war) threat.
Description
The EASTERN INUNDATION AND CHECK SLUICE / FAN SLUICE in the northern or right Linge dyke north of the Fort at Asperen is a relatively small sluice constructed in brick and natural stone, with sloping and slightly flared wing walls on either side. In both heads, sluice-gate grooves have been made, between which covered wooden sluice-gates which can be moved up and down by means of two cast-iron winches. Approximately halfway along the lock chamber, on either side, virtually quarter-circle-shaped fan cases provided with a wooden covering have been built in, in which both fan gates can be accommodated. The current doors are replicas from 2012 of the original wooden doors. In addition to the (opened) fan gates, covered wooden sluice-gates are placed in the lock chamber as security. The plate and lattice work iron fan gates can be moved by means of two smaller winches. The sluice dates from 1815 (provided with a date stone) and thus belongs to the oldest still existing examples of this type. The inundation sluice / fan sluice in the Southern Linge dyke, at the Weapons Place at Asperen, is virtually identical with this example.
Over the sluice lies an original, simple, permanent BRIDGE, with riveted iron girders, over which wooden planks are laid. The later added, and in 2012 modified replacement, wooden railings fall outside the protection.
The SLUICE-GATE STORAGE on the east side of the sluice consists of a storage assembled from rail rails, slightly sloping, semi-open storage. The storage space assembled from planks under a roof was built in or around 2012 and has no monumental importance for the protection.
Valuation
The EASTERN INUNDATION AND CHECK SLUICE / FAN SLUICE with BRIDGE and SLUICE-GATE STORAGE are of general importance because of:
* Cultural-historical values as part of the New Holland Waterline as designed by C.R.T. Kraijenhoff and initially constructed from 1815 by him, Jan Blanken and Major-Engineer Willem Offerhaus, and subsequently strengthened and improved by others for approximately 125 years.
* Architectural-historical values, in particular as an expression of military-strategic building design, which is based on the system of inundation and access defence (19th century).
This is an expression of historical hydraulic engineering related to military-strategic building design, serving as water inlet and water barrier, namely an inundation and fan sluice with bridge and sluice-gate storage.
* Ensemble value and situational values as part of the New Holland Waterline and because of the functional and physical coherence with the other components of the complex.
* The component is fairly rare (become) and representative because it is a complete - albeit no longer entirely constructed from authentic material - example of an early 19th-century fan sluice built for defensive purposes.
* The component is reasonably well preserved because most of the 19th and early 20th-century components of the sluice have remained recognisable in their coherence and/or have been restored in their original form.
Nearby in the register
- Bijgebouwen, Langendijk 60 cBijgebouwenunder 1 mi
- Waarnemingspost, Fort bij Asperen Acquoy (West Betuwe 25)Waarnemingspostunder 1 mi
- Bijgebouwen, Fort bij Asperen Acquoy (West Betuwe 25)Bijgebouwenunder 1 mi
- Bijgebouwen, Langendijk 60Bijgebouwenunder 1 mi
Other entries of the same register within about three miles of this one, by straight line.