TreeAlive
‹ Rijksmonumentenregister, Netherlands

Rijksmonumentenregister · Netherlands

Militair verblijfsgebouw, Betonnen werken nabij Fort Asperen. Geldermalsen (West Betuwe 25)

Geldermalsen, Gelderland, Netherlands

The record

Designation
National monument (rijksmonument)
Class
Militair verblijfsgebouw
Category
onroerend gebouwd
Address
Betonnen werken nabij Fort Asperen. Geldermalsen (West Betuwe 25)
Place
Geldermalsen
Municipality
West Betuwe
Province
Gelderland
Country
Netherlands
Coordinates
51.87926, 5.12033
Part of complex
531794
Monument number
531802

Slide toward Today to fade the historical sheet and see the modern map underneath.

David Rumsey Map Collection, Stanford Libraries

5 historical maps cover this location, the earliest the 1636 map "Hollandiae meridionalis descriptio nova" (David Rumsey Map Collection, Stanford Libraries).

Get directions ↗

This monument in the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed's register ↗

The register's description

Cluster 69. Zie ook object nummer 531796.

NIEUWE HOLLANDSE WATERLINIE

Inleiding

Op meerdere locaties binnen het complex Betonnen Werken Asperen liggen GROEPSSCHUILPLAATSEN TYPE P, die zijn gebouwd als onderdeel van de verdediging van het sluizencomplex bij Asperen, waarmee grote delen van het voorgelegen gebied en de zuidelijke Alblasserwaard geïnundeerd konden worden. Tevens dienden ze voor de verdediging van het Lingeacces. De groepsschuilplaatsen Type P zijn volgens min of meer uniform of standaardontwerp in de jaren 1939-1940 op meerdere plaatsen in Nederland gebouwd. Het totaal aantal gebouwde exemplaren bedraagt circa 700, waarvan in de Nieuwe Hollandse Waterlinie ongeveer 570; het merendeel (circa 400) hiervan bestaat nog. Het bouwprogramma van de groepsschuilplaatsen Type P was bij het uitbreken van de Tweede Wereldoorlog niet afgerond en van een aantal exemplaren is bekend dat ze nooit zijn voltooid. Type P (vanwege de markante vorm ook wel 'de piramide' genoemd) is vermoedelijk het meest bekende type betonnen verdedigingswerk in Nederland. Het type kwam voort uit het zogenoemde VIS 77 (Voorschrift Inrichten Stellingen no. 77) uit 1928 en had onder meer als bestemming deel uit te maken van de verdediging van een aantal bestaande en nieuwe accessen, waaronder vooral (autosnel)wegen. De groepsschuilplaats Type P kwam gewoonlijk tot stand in de directe nabijheid van reeds bestaande of in dezelfde tijd gerealiseerde kazematten, geschutsopstellingen, versterkingen of loopgraven. Doordat de loopgraven en andere (aard)werken later vrijwel overal zijn geëffend of gesloopt, liggen de betonnen schuilplaatsen tegenwoordig soms voor een deel beneden het maaiveld. De van oudsher geheel gesloten voorzijde of frontzijde van de groepsschuilplaatsen Type P was in veel gevallen gedekt door aardwerken die deel konden uitmaken van een glacis ter bescherming van de loopgraaf of een gedekte weg. Deze aardwerken zijn thans meestal niet meer aanwezig of nog slechts met moeite herkenbaar, maar met name op forten of in anderszins geaccidenteerd terrein zijn ze soms nog wel aanwezig. Er zijn talrijke exemplaren van het Type P gebouwd in inundeerbare gebieden, waarbij in een aantal gevallen een zichtbaar geworden paalfundering is toegepast; bij andere is een rondom uitstekende funderingsplaat of ook wel een trog tegen inundatiewater zichtbaar.

Omschrijving

GROEPSSCHUILPLAATSEN TYPE P zijn één bouwlaag hoog en gewoonlijk in gewapend van circa 100 tot 180 centimeter dik gietbeton uitgevoerd en ze vormden granaatvrije, militaire onderkomens, die beschutting konden bieden aan 10-12 manschappen infanterie / artillerie, bij dekkingsklasse W 12-15 of W 21-28. De groepsschuilplaatsen binnen het complex Betonnen Werken Asperen behoren tot beide klassen. De groepsschuilplaatsen Type P zijn gebouwd op een rechthoekig grondplan, bij maten die uiteenlopen van ongeveer 5.50 x 7.20 x 4.70 m tot 6.50 x 8.20 x 4.90 (b x d x h). De zichtbare hoogte boven het maaiveld varieert echter. De beide blinde zijgevels en de keelzijde zijn tot op ongeveer 3.00 meter hoogte verticaal uitgevoerd. Daarboven gaan deze gevels met een knik van ongeveer 45 0 naar binnen, om vervolgens over te gaan in een vlakke dekking. Rechts in de keelzijde is op plaatselijk verschillende hoogte boven maaiveld een (later al dan niet dichtgezette), vierkante toegangsopening. De in zijn geheel verticale, gesloten frontzijde weerspiegelt de hoeken van 450 en eindigt dus als een 'afgeknotte puntgevel'. In een aantal gevallen zijn in de gevel(s) ijzeren haken of beugels meegegoten die konden dienen ter bevestiging van camouflagemateriaal. Een kenmerkend onderdeel bovenop de schuilplaats type P is de conische, betonnen 'uitlaat', die bestemd was voor toepassing van een periscoop. Deze periscopen zijn in de praktijk echter nooit aangebracht. Het interieur van de groepsschuilplaatsen Type P bestaat uit een korte gang (meestal met een betonnen keermuur of balustrade en gewoonlijk enkele neergaande treden) en een van daaruit naar links gerichte 'sluis' die afgrendelbaar was door een (uit meerdere delen bestaande) zware, stalen deur. Via een tweede, vergelijkbare deur kon rechtsom een achterliggende, vrijwel vierkante ruimte worden bereikt, de echte schuilplaats. De toegang kon vanuit deze ruimte worden gedekt door een schietgat voor een geweer. De stalen deuren zijn echter zelden of nooit geplaatst en de ingangen zijn later vaak dichtgezet met baksteen en gepleisterd. De op ruim twee meter boven vloerniveau gelegen plafonds zijn vlak en rechthoekig. In een aantal gevallen zijn nog interieuronderdelen aanwezig, zoals (resten van) houten banken of een steun voor het handvuurwapen voor de bestrijking van de ingang.

Van de Groepsschuilplaatsen Type P die deel uitmaken van het binnen het complex Betonnen Werken Asperen liggen er minimaal vier noordelijk van het Fort bij Asperen, nabij de Meerdijk, en minimaal drie ten zuiden daarvan, nabij de Langendijk.

Waardering

De GROEPSSCHUILPLAATSEN TYPE P van het complex Betonnen Werken Asperen zijn van algemeen belang vanwege:

* Cultuurhistorische waarden, als onderdeel van de Nieuwe Hollandse Waterlinie zoals deze is ontworpen door C.R.T. Kraijenhoff en in eerste aanleg vanaf 1815 door hem, Jan Blanken en majoor-ingenieur Willem Offerhaus is gerealiseerd en daarna door anderen gedurende ongeveer 125 jaar versterkt en verbeterd.

* Architectuurhistorische waarden in het bijzonder als uiting van de militair-strategische bouwkunde, die gebaseerd is op: a. het systeem van inundatie en accessen (negentiende eeuw), b. de wedloop met de zich versterkende offensieve middelen (negentiende en twintigste eeuw), c. het systeem van 'levende' veldversterking (twintigste eeuw).

Het betreft hier onderdelen uit de periode 1939 -1940, namelijk voorbeelden van gewapend betonnen manschappenschuilplaatsen, thans zonder aarden dekking.

* Ensemblewaarde en situationele waarden als onderdeel van de Nieuwe Hollandse Waterlinie. Tevens vanwege de functionele en fysieke samenhang met de overige onderdelen van het complex.

* De onderdelen zijn representatief (karakteristiek) omdat ze als onderdeel van een gedeconcentreerde verdediging(slijn) zijn toegevoegd aan het bestaande fortificatiestelsel.

* De onderdelen zijn tamelijk gaaf bewaard en laten zich als gebouwde elementen vrij goed in het veld herkennen.

English translation

The text above is the record as published by the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, in Dutch. The English below is a machine translation made by TreeAlive, not by the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed; it has not been checked by a person. Where the two differ, the original is the record. Report a translation error: privacy@treealive.com

Cluster 69. See also object number 531796.

NEW HOLLANDSE WATERLINIE

Introduction

At multiple locations within the complex Betonnen Werken Asperen lie GROUP SHELTERS TYPE P, which were built as part of the defence of the lock complex at Asperen, by means of which large parts of the foreground area and the southern Alblasserwaard could be inundated. They also served for the defence of the Lingeacces. The group shelters Type P were built according to a more or less uniform or standard design in the years 1939-1940 at multiple locations in the Netherlands. The total number of built examples amounts to approximately 700, of which in the Nieuwe Hollandse Waterlinie approximately 570; the majority (approximately 400) of which still exist. The building programme of the group shelters Type P was not completed at the outbreak of the Second World War and a number of examples are known to have never been finished. Type P (also called 'the pyramid' on account of its distinctive shape) is presumably the best-known type of concrete defensive work in the Netherlands. The type emerged from the so-called VIS 77 (Regulation for Arranging Positions no. 77) from 1928 and was designed to form part of the defence of a number of existing and new accesses, including in particular (motorway) roads. The group shelter Type P usually came into being in the direct vicinity of already existing or contemporaneously realised casemates, gun emplacements, fortifications or trenches. Because the trenches and other earthworks were subsequently levelled or demolished almost everywhere, the concrete shelters nowadays sometimes lie partly below ground level. The from time immemorial completely closed front or forward face of the group shelters Type P was in many cases covered by earthworks which could form part of a glacis to protect the trench or a covered way. These earthworks are now usually no longer present or still only recognisable with difficulty, but particularly on forts or in otherwise uneven terrain they are sometimes still present. Numerous examples of Type P were built in inundatable areas, in some cases with a visible pile foundation applied; in others a projecting foundation slab or also a trough against inundation water is visible.

Description

GROUP SHELTERS TYPE P are one storey high and usually executed in reinforced concrete of approximately 100 to 180 centimetres thick, and they formed shrapnel-proof, military shelters which could provide cover for 10-12 infantrymen / artillerymen, at cover class W 12-15 or W 21-28. The group shelters within the complex Betonnen Werken Asperen belong to both classes. The group shelters Type P were built on a rectangular ground plan, with dimensions ranging from approximately 5.50 x 7.20 x 4.70 m to 6.50 x 8.20 x 4.90 (w x d x h). The visible height above ground level varies, however. Both blank side walls and the rear wall are executed vertically to approximately 3.00 metres height. Above this these walls bend at approximately 45° inwards, and subsequently pass into a flat roof. On the right in the rear wall is at locally varying height above ground level a (later either sealed or not) square entrance opening. The entirely vertical, closed front wall reflects the 45° angles and thus ends as a 'truncated pointed gable'. In a number of cases iron hooks or brackets were cast into the wall(s) which could serve for attachment of camouflage material. A characteristic component on top of the shelter type P is the conical concrete 'outlet', which was intended for use of a periscope. These periscopes were, however, never actually installed. The interior of the group shelters Type P consists of a short corridor (usually with a concrete retaining wall or balustrade and usually a few descending steps) and from there a 'lock' directed to the left which could be sealed off by a (consisting of multiple parts) heavy steel door. Via a second, comparable door the actual shelter could be reached by going to the right, a nearly square space. Access could be covered from this space by a rifle loophole. The steel doors were, however, rarely or never installed and the entrances were later often sealed with brick and plastered. The ceilings located just over two metres above floor level are flat and rectangular. In a number of cases interior components are still present, such as (remains of) wooden benches or a support for the small arm for covering the entrance.

Of the Group Shelters Type P which form part of the complex Betonnen Werken Asperen there lie at least four to the north of the Fort at Asperen, near the Meerdijk, and at least three to the south of it, near the Langendijk.

Valuation

The GROUP SHELTERS TYPE P of the complex Betonnen Werken Asperen are of general importance because of:

* Cultural-historical values, as part of the Nieuwe Hollandse Waterlinie as designed by C.R.T. Kraijenhoff and initially realised from 1815 by him, Jan Blanken and major-engineer Willem Offerhaus, and subsequently strengthened and improved by others for approximately 125 years.

* Architectural-historical values in particular as an expression of military-strategic building design, which is based on: a. the system of inundation and accesses (nineteenth century), b. the race with increasingly strengthening offensive means (nineteenth and twentieth centuries), c. the system of 'active' field fortification (twentieth century).

These are components from the period 1939-1940, namely examples of reinforced concrete enlisted men's shelters, now without earth covering.

* Ensemble value and situational values as part of the Nieuwe Hollandse Waterlinie. Also because of the functional and physical coherence with the remaining components of the complex.

* The components are representative (characteristic) because they were added as part of a decentralised defence (line) to the existing fortification system.

* The components are reasonably well preserved and can be recognised as built elements in the field fairly readily.

Nearby in the register

Other entries of the same register within about three miles of this one, by straight line.

Rijksmonumentenregister data: Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, released under CC0 1.0. Record text is reproduced unchanged. Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed · CC0 1.0
See your own family's places on a living map