TreeAlive
‹ Rijksmonumentenregister, Netherlands

Rijksmonumentenregister · Netherlands

Waarnemingspost, Langendijk 60 b

Acquoy, Gelderland, Netherlands

The record

Designation
National monument (rijksmonument)
Class
Waarnemingspost
Category
onroerend gebouwd
Address
Langendijk 60 b, 4151 BR Acquoy (West Betuwe 25)
Place
Acquoy
Municipality
West Betuwe
Province
Gelderland
Country
Netherlands
Coordinates
51.87698, 5.12063
Part of complex
531771
Monument number
531773

Slide toward Today to fade the historical sheet and see the modern map underneath.

David Rumsey Map Collection, Stanford Libraries

5 historical maps cover this location, the earliest the 1636 map "Hollandiae meridionalis descriptio nova" (David Rumsey Map Collection, Stanford Libraries).

Get directions ↗

This monument in the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed's register ↗

The register's description

Cluster 67.

NIEUWE HOLLANDSE WATERLINIE

Inleiding

TOREN als onderdeel van een rond het midden van de 19de eeuw gebouwd klein, met aardwerken versterkt fort ter afsluiting en verdediging van inundatiewerken en van het rivieracces van de Linge. Torens op forten zijn tot in de jaren '60 van de 19de eeuw gebouwd, te beginnen in de Napoleontische Tijd; in Nederland - behoudens enkele uitzonderingen uit omstreeks 1810 - echter pas vanaf omstreeks 1840. Torens hebben gewoonlijk een ongeveer cirkelvormig grondplan met een diameter van enkele tientallen meters en ze worden of werden omgeven door een droge of een natte gracht. Ze zijn twee, drie of vier verdiepingen hoog en bestaan uit zwaar - meters dik - metselwerk. Uitgangspunt was dat de ronde vorm goed bestendig was tegen inslagen van kanonvuur, terwijl de defensie kracht naar alle richtingen min of meer gelijkwaardig kon zijn. Door opstelling van ver reikend geschut bovenop de torens - waar tevens de uitkijk was gevestigd - dacht men in gunstige verdedigende positie te verkeren. Voor de nabije verdediging dienden (talrijke) schietgaten voor kanon- en geweervuur. Met de komst van geschut met getrokken loop en vooral van brisantgranaten, was het echter afgelopen met de torenforten: ze bleken toch kwetsbaar, waren relatief gemakkelijke doelwitten en verloren hun defensieve vermogen dus binnen weinige jaren. Als gevolg hiervan zijn verschillende torens van hun hoogste verdieping(en) ontdaan en voorzien van aarden beschermingswallen. Wat bleef was hun functie als onderkomen voor manschappen en materieel. Bekende torens (als of op forten) in de Nieuwe Hollandse Waterlinie zijn die te Weesp, Fort Honswijk en het Fort bij Asperen. De meeste torens zijn vanaf de jaren '60 van de 19de eeuw onderdeel van in met aarden werken en (natte) grachten omgeven fortcomplexen, zoals ook die van het Fort bij Asperen. Bij restauratie en herbestemming zijn elementen van de toren aangepast, met name op het aardgedekte dak.

Omschrijving

TOREN, iets westelijk van het midden op het aardwerk van het Fort bij Asperen. Op een ronde plattegrond gebouwde, bakstenen toren die de kern van het verdedigingswerk is. De toren kwam tot stand in de jaren 1847-1850, nadat eerst aardwerken en een fundering waren gerealiseerd. De toren heeft een diameter van ongeveer 33 m. Het metselwerk van de gevel is asymmetrisch uitgevoerd: de wanden aan de oostzijde zijn dikker dan die aan de westzijde. De toren van het Fort bij Asperen telt een drietal bouwlagen, inclusief de kelderverdieping. De gevel eindigt met een rollaag; bovenop het bouwwerk bevindt zich van oudsher een metersdikke aarden dekking met hierin een systeem voor waterberging. Rond de toren lag tot omstreeks 1880 een ringvormige, natte gracht; bij de modernisering is deze gracht gedempt, waarbij het vrijkomende terrein aan de oostzijde is benut voor het opwerpen van de contrescarp. De gevel was rondom voorzien van vele gevelopeningen van verschillend type en formaat (vooral getoogde en spleetopeningen, deels verdiept); hierin bevinden zich ijzeren en houten afsluitingen. Aan de contrescarpzijde zijn deze (nu aan het aardwerk grenzende) openingen dichtgezet. De toegangsopening, met iets getoogde latei in contrasterende natuursteen en met dubbele, houten deuren, bevindt zich aan de noordwestzijde. Boven de toegang '1847'.

De toegang komt uit op een cirkelvormige binnenplaats (lucht- en lichtkoker), waarop meerdere ruimten uitkomen. In de gevel zijn hier al dan niet verdiepte (rondboogvormige) gevelopeningen (met onder meer natuurstenen aanzetstukken) geplaatst. Deuren en afsluitingen ontbreken. De ronde binnenplaats van de toren strekt zich uit tot in de top van het bouwwerk. Deze kern van de toren is omgeven door een gewelfde, brede gang, die toegang geeft tot de straalsgewijze geplaatste overige ruimten, waarin van oorsprong onder meer logiesruimten. In de muren zijn verschillende boogvormige toegangs- en vensteropeningen onder dubbele strekken geplaatst. Gietijzeren ramen met bovenin straalsgewijze verdeelde lichten. De wanden binnen de toren zijn overwegend wit gesausd, met contrasterende plinten. IJzeren haken aan de plafonds voor het ophijsen van onderdelen van geschut.

Waardering

De TOREN van het Fort bij Asperen is van algemeen belang vanwege:

* Cultuurhistorische waarden als onderdeel van de Nieuwe Hollandse Waterlinie zoals deze is ontworpen door C.R.T. Kraijenhoff en in eerste aanleg vanaf 1815 door hem, Jan Blanken en majoor-ingenieur Willem Offerhaus is gerealiseerd en daarna door anderen gedurende ongeveer 125 jaar is versterkt en verbeterd.

* Architectuurhistorische waarden, in het bijzonder als uiting van de militair-strategische bouwkunde, die gebaseerd is op: a. het systeem van inundatie en accesverdediging (19de eeuw), b. de wedloop met de zich versterkende offensieve middelen (19de eeuw).

Het betreft hier een onderdeel uit de periode 1841 -1864, namelijk een voorbeeld van een toren als deel van een fort bij een rivieracces, uit de jaren 1847-1850, gebouwd naar inzichten van militair ingenieur J.G.W. Merkes van Gendt.

* Ensemblewaarde en situationele waarden als onderdeel van de Nieuwe Hollandse Waterlinie. Tevens vanwege de functionele en fysieke samenhang met de overige onderdelen van het complex.

* Het onderdeel is relatief zeldzaam omdat het een van de weinige nog bestaande torens in Nederland is en het is representatief voor de ontwikkeling van dit forttype omdat het om militair-tactische redenen is voorzien van een beschermende contrescarp.

* Het onderdeel is goed bewaard omdat talrijke kenmerkende onderdelen in exterieur en interieur behouden en herkenbaar zijn gebleven.

English translation

The text above is the record as published by the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, in Dutch. The English below is a machine translation made by TreeAlive, not by the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed; it has not been checked by a person. Where the two differ, the original is the record. Report a translation error: privacy@treealive.com

Cluster 67.

NEW HOLLAND WATER LINE

Introduction

TOWER as part of a small fort reinforced with earthworks built around the middle of the 19th century for the closure and defence of inundation works and of the river access of the Linge. Towers on forts were built until the 1860s, beginning in the Napoleonic period; in the Netherlands - except for a few exceptions from around 1810 - however only from around 1840 onwards. Towers usually have an approximately circular ground plan with a diameter of several tens of metres and they are or were surrounded by a dry or a wet moat. They are two, three or four storeys high and consist of heavy - metres thick - masonry. The starting point was that the round form was well resistant to cannon fire impacts, while the defensive force could be more or less equally effective in all directions. By positioning far-reaching guns on top of the towers - where the lookout was also stationed - one thought to be in a favourable defensive position. For close defence, (numerous) gun embracements for cannon and rifle fire served this purpose. With the arrival of rifled artillery and especially of explosive shells, however, the tower forts came to an end: they proved to be vulnerable after all, were relatively easy targets and thus lost their defensive capability within a few years. As a result of this, various towers were stripped of their highest storey(s) and provided with earth protection ramparts. What remained was their function as accommodation for troops and material. Well-known towers (as or on forts) in the New Holland Water Line are those at Weesp, Fort Honswijk and the Fort at Asperen. Most towers from the 1860s onwards have been part of fort complexes surrounded by earthworks and (wet) moats, such as that of the Fort at Asperen. During restoration and conversion, elements of the tower were adapted, in particular on the earth-covered roof.

Description

TOWER, slightly west of centre on the earthwork of the Fort at Asperen. A brick tower built on a circular ground plan which forms the core of the defensive work. The tower was constructed in the years 1847-1850, after earthworks and a foundation had first been realised. The tower has a diameter of approximately 33 m. The masonry of the facade is executed asymmetrically: the walls on the east side are thicker than those on the west side. The tower of the Fort at Asperen has three storeys, including the basement storey. The facade ends with a roll course; on top of the building there is traditionally a several-metres-thick earth covering with a system for water storage within it. Around the tower there was until around 1880 a ring-shaped, wet moat; during modernisation this moat was filled in, with the resulting space on the east side being used for the construction of the counterscarp. The facade was provided all around with numerous facade openings of different types and sizes (especially arched and slit openings, some recessed); these contain iron and wooden closures. On the counterscarp side these (now adjacent to the earthwork) openings have been sealed. The access opening, with a slightly arched lintel in contrasting natural stone and with double wooden doors, is located on the north-west side. Above the access '1847'.

The access opens onto a circular courtyard (light and air duct), onto which several rooms open. In the facade here, more or less recessed (semi-circular) facade openings (with natural stone setting pieces among others) are placed. Doors and closures are absent. The round courtyard of the tower extends to the top of the building. This core of the tower is surrounded by a vaulted, broad corridor, which provides access to the radially placed remaining rooms, which originally contained among other things sleeping quarters. In the walls various arched access and window openings are placed under double stretches. Cast-iron window frames with radially divided lights at the top. The walls inside the tower are predominantly white-washed, with contrasting plinths. Iron hooks on the ceilings for hoisting components of guns.

Valuation

The TOWER of the Fort at Asperen is of general importance because of:

* Cultural-historical values as part of the New Holland Water Line as designed by C.R.T. Kraijenhoff and initially from 1815 realised by him, Jan Blanken and major-engineer Willem Offerhaus and thereafter strengthened and improved by others for approximately 125 years.

* Architectural-historical values, in particular as an expression of military-strategic architecture, which is based on: a. the system of inundation and access defence (19th century), b. the race with increasingly strengthening offensive means (19th century).

This concerns a component from the period 1841-1864, namely an example of a tower as part of a fort at a river access, from the years 1847-1850, built according to the insights of military engineer J.G.W. Merkes van Gendt.

* Ensemble value and situational values as part of the New Holland Water Line. Also because of the functional and physical coherence with the other components of the complex.

* The component is relatively rare because it is one of the few remaining towers in the Netherlands and it is representative of the development of this fort type because for military-tactical reasons it has been provided with a protective counterscarp.

* The component is well preserved because numerous characteristic elements in exterior and interior have been retained and remain recognisable.

Nearby in the register

Other entries of the same register within about three miles of this one, by straight line.

Rijksmonumentenregister data: Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, released under CC0 1.0. Record text is reproduced unchanged. Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed · CC0 1.0
See your own family's places on a living map