Rijksmonumentenregister · Netherlands
Fort, vesting en -onderdelen, Werk aan het Spoel Culemborg
Culemborg, Gelderland, Netherlands
The record
- Designation
- National monument (rijksmonument)
- Class
- Fort, vesting en -onderdelen
- Category
- onroerend gebouwd
- Address
- Werk aan het Spoel Culemborg
- Place
- Culemborg
- Province
- Gelderland
- Country
- Netherlands
- Coordinates
- 51.95103, 5.19025
- Part of complex
- 531712
- Monument number
- 531722
Slide toward Today to fade the historical sheet and see the modern map underneath.
David Rumsey Map Collection, Stanford LibrariesTU Delft LibraryDavid Rumsey Map Collection, Stanford LibrariesDavid Rumsey Map Collection, Stanford LibrariesDavid Rumsey Map Collection, Stanford Libraries
5 historical maps cover this location, the earliest the 1637 map "The Bishoprick of Ultraiectum. Ultraiectum Dominium" (David Rumsey Map Collection, Stanford Libraries).
This monument in the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed's register ↗
The register's description
Omschrijving
Cluster 503.
NIEUWE HOLLANDSE WATERLINIE
Inleiding
INUNDATIESLUIS / KEERSLUIS in de Prijssedijk, als onderdeel van de sluis- en waterwerken waarmee het inundatiegebied in geval van oorlog(sdreiging) onder water gezet konden worden. Het verdedigingssysteem van de Nieuwe Hollandse Waterlinie was in de eerste plaats gebaseerd op het gecontroleerd onder water zetten van (grote) terreinoppervlakken. Gecontroleerde inundatie vergde een ingenieus systeem van waterwerken, zoals sluizen, stuwen en kanalen, waarmee het noodzakelijke peil snel en binnen nauwe grenzen gesteld en gehandhaafd kon worden. Er werden vele verschillende typen sluizen toegepast, afhankelijk van de plaats waar ze in het systeem functioneerden. Soms werden reeds bestaande scheepvaart-, uitwaterings- of keersluizen gebruikt, maar ook zijn er vele nieuwe gebouwd of bestaande (sterk) aangepast. Soms moesten locale peilverschillen tussen afzonderlijke poldereenheden worden overbrugd door het opnemen of gebruiken van keersluisjes in bestaande kades of dijken. Hiertoe zijn vaak schotbalkkeringen in vaarten of zelfs in coupures in kades toegepast, maar ook zogenoemde verlaten met houten of ijzeren hefdeuren of duikers met schuiven zijn voor dit doel benut. De op vooroorlogse kaarten voorkomende wegverbinding tussen de Zuidelijke Lekdijk en de Prijssedijk ter hoogte van het sluisje, die tevens de voormalige schietbaan begrensde, bestaat niet meer. De sluis is later - vermoedelijk na de Tweede Wereldoorlog - gewijzigd en versoberd, waarbij de doorlaat is verkleind en is uitgevoerd als een betonnen duiker / kokersluis door de middelste van de drie oorspronkelijke watergangen. De nieuwe koker is aan de noordzijde voorzien van een eenvoudige schuif. De eveneens uit 1877 daterende brug is daarbij verwijderd en gemoderniseerd tot een vaste oeververbinding. De Prijsseweg die op de dijk ligt is daarbij verbreed. De beide middelste hoofden zijn aan de noordzijde van de weg nog zichtbaar; waarschijnlijk liggen andere delen van de sluis in het talud en/of onder de weg.
Omschrijving
INUNDATIESLUIS / KEERSLUIS (1877), in het noord-zuid lopende inundatiekanaal, dat ter hoogte van de sluis wordt gekruist door middel van een brug in de Prijsseweg. In het dijktalud aan de noordzijde van de Prijssedijk/Prijsseweg liggen nu nog twee, deels gemetselde en deels in natuursteen uitgevoerde tussenhoofden van de vroegere drievoudige sluis (enbrug). De beide afgeronde hoofden van het werk laten sporen zien van schotbalksponningen, terwijl in het oostelijke exemplaar een in natuursteen gebeitelde peilschaal is te zien. Meer onderdelen bevinden zich nu vermoedelijk onder de Prijsseweg, die ter plaatse een licht afwijkende structuur kent. De lengte van de oorspronkelijke sluiskolk bedroeg ongeveer 10 m en de wijdte ongeveer ca. 3x3 m; de huidige zichtbare wijdte is ongeveer 3m. De sluis kende zowel een militaire, als een civiele functie als waterkering.
Waardering
De INUNDATIESLUIS / KEERSLUIS (1877) in de Prijsseweg is van algemeen belang vanwege:
* Cultuurhistorische waarden als onderdeel van de Nieuwe Hollandse waterlinie zoals deze is ontworpen door C.R.T. Kraijenhoff en in eerste aanleg vanaf 1815 door hem, Jan Blanken en majoor-ingenieur Willem Offerhaus is gerealiseerd en daarna door anderen gedurende ongeveer 125 jaar is versterkt en verbeterd.
* Architectuurhistorische waarden, in het bijzonder als uiting van aan de militair-strategische bouwkunde gerelateerde bouwwerken, die gebaseerd is op het systeem van inundatie en accesverdediging (19de eeuw).
Het betreft hier resten van een van een inundatiekanaal deel uitmakende sluis uit 1877.
* Archeologische waarden vanwege de mogelijk onder het wegdek en in het dijklichaam aanwezige resten en/of sporen van de sluis.
* Ensemblewaarde en situationele waarden als onderdeel van de Nieuwe Hollandse Waterlinie. Tevens vanwege de functionele en fysieke samenhang met de overige onderdelen van het complex.
* Het onderdeel is matig gaaf bewaard omdat door de latere aanpassingen slechts details herkenbaar zijn gebleven.
English translation
The text above is the record as published by the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, in Dutch. The English below is a machine translation made by TreeAlive, not by the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed; it has not been checked by a person. Where the two differ, the original is the record. Report a translation error: privacy@treealive.com
Description
Cluster 503.
NEW HOLLAND WATERLINE
Introduction
INUNDATION LOCK / CHECK LOCK in the Prijsse dike, as part of the lock and water works by means of which the inundation area could be submerged under water in case of war (threat). The defence system of the New Holland Waterline was based in the first place on the controlled submersion of (large) terrain surfaces. Controlled inundation required an ingenious system of water works, such as locks, weirs and canals, by means of which the necessary level could be set and maintained quickly and within narrow limits. Many different types of locks were applied, depending on the place where they functioned in the system. Sometimes already existing shipping, drainage or check locks were used, but many new ones were also built or existing ones were (strongly) adapted. Sometimes local level differences between individual polder units had to be bridged by including or using check lock sluices in existing quays or dikes. For this purpose, schotbalk barriers were often applied in waterways or even in coupures in quays, but also so-called abandoned locks with wooden or iron lifting doors or culverts with sluices were used for this purpose. The road connection between the Zuidelijke Lekdijk and the Prijsse dike at the height of the lock, which also bordered the former shooting range, shown on pre-war maps, no longer exists. The lock was later - presumably after the Second World War - modified and simplified, whereby the opening was reduced and executed as a concrete culvert / box lock through the middle of the three original water channels. The new culvert is provided with a simple sluice on the north side. The bridge, also dating from 1877, was removed at the same time and modernised into a fixed bank connection. The Prijsse road which lies on the dike was thereby widened. The two middle main heads are still visible on the north side of the road; probably other parts of the lock lie in the slope and / or under the road.
Description
INUNDATION LOCK / CHECK LOCK (1877), in the north-south running inundation canal, which at the height of the lock is crossed by means of a bridge in the Prijsse road. In the dike slope on the north side of the Prijsse dike / Prijsse road, two intermediate heads of the former triple lock (and bridge), executed partly in masonry and partly in natural stone, are now still visible. The two rounded heads of the work show traces of schotbalk seatings, while in the eastern example a water level scale hewn in natural stone can be seen. More components are now probably situated under the Prijsse road, which at this location has a slightly different structure. The length of the original lock chamber was approximately 10 m and the width approximately about 3x3 m; the currently visible width is approximately 3 m. The lock had both a military and a civil function as a water barrier.
Valuation
The INUNDATION LOCK / CHECK LOCK (1877) in the Prijsse road is of general interest because of:
* Cultural-historical values as part of the New Holland Waterline as designed by C.R.T. Kraijenhoff and initially realised from 1815 by him, Jan Blanken and Major-engineer Willem Offerhaus and subsequently strengthened and improved by others over approximately 125 years.
* Architectural-historical values, in particular as an expression of structures related to military-strategic construction, which is based on the system of inundation and access defence (19th century).
This concerns remains of a lock from 1877 forming part of an inundation canal.
* Archaeological values because of the remains and / or traces of the lock possibly present under the road surface and in the dike body.
* Ensemble value and situational values as part of the New Holland Waterline. Also because of the functional and physical coherence with the other components of the complex.
* The component is moderately well preserved because only details remain recognisable due to later alterations.
Nearby in the register
- Fort, vesting en -onderdelen, Werk aan het Spoel CulemborgFort, vesting en -onderdelenunder 1 mi
- Fort, vesting en -onderdelen, Werk aan het Spoel CulemborgFort, vesting en -onderdelenunder 1 mi
- Boerderij(M1), Goilberdingerdijk 37Boerderijunder 1 mi
- Bomvrij militair object, Werk aan het Spoel CulemborgBomvrij militair objectunder 1 mi
Other entries of the same register within about three miles of this one, by straight line.