Rijksmonumentenregister · Netherlands
Fort, vesting en -onderdelen, Fort Honswijk Schalkwijk (Houten 26)
Schalkwijk, Utrecht, Netherlands
The record
- Designation
- National monument (rijksmonument)
- Class
- Fort, vesting en -onderdelen
- Category
- onroerend gebouwd
- Address
- Fort Honswijk Schalkwijk (Houten 26)
- Place
- Schalkwijk
- Municipality
- Houten
- Province
- Utrecht
- Country
- Netherlands
- Coordinates
- 51.97303, 5.15768
- Part of complex
- 531624
- Monument number
- 531627
Slide toward Today to fade the historical sheet and see the modern map underneath.
David Rumsey Map Collection, Stanford LibrariesTU Delft LibraryDavid Rumsey Map Collection, Stanford LibrariesDavid Rumsey Map Collection, Stanford LibrariesDavid Rumsey Map Collection, Stanford Libraries
5 historical maps cover this location, the earliest the 1637 map "The Bishoprick of Ultraiectum. Ultraiectum Dominium" (David Rumsey Map Collection, Stanford Libraries).
This monument in the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed's register ↗
The register's description
Omschrijving
Cluster 61. Contrescarpgalerij (K) met poterne en remise (L).
NIEUWE HOLLANDSE WATERLINIE
Inleiding
CONTRESCARPGALERIJ (K) MET POTERNE EN REMISE (L) als een halfrond om de bomvrije toren opgetrokken bouwwerk, dat aan de buitenzijde is bekleed met een aarden dekking, die als functie heeft de toren en het galerijgebouw en de poterne zelf tegen inslagen van projectielen te beschermen. Toen in de jaren '60 en '70 van de 19de eeuw de kracht en de trefzekerheid van het geschut toenam, waren in het bijzonder de torens op forten al gauw niet meer bestand tegen het geweld. Er zijn twee oplossingen toegepast: de hoogte van een aantal torens werd teruggebracht, wat ze als doelwit niet alleen minder zichtbaar, maar ook minder kwetsbaar maakte. Hiernaast zijn in een aantal gevallen gedeeltelijk rondom de torens aarden dekkingen of contrescarps aangelegd. Beide soorten aanpassingen vonden plaats bij Fort Honswijk. Zo'n contrescarp bestaat uit een zware, metershoge gronddekking, die als bescherming tegen vijandelijk artillerievuur diende en die de torens weer bomvrij maakte. Contrescarps en contrescarpgalerijen bij torens zijn tamelijk zeldzaam. Gewoonlijk was een contrescarp(glacis) dicht nabij of tegen de toren gelegen. Was hij dicht nabij gelegen, dan was hij hiervan gewoonlijk gescheiden door een (ten dele) rond lopende gang en een met aarde gedekt galerijgebouw, de contrescarpgalerij. Een contrescarpgalerij is dus aan de buitenzijde aangeaard en aan de kant van de toren voorzien van een de vorm van de toren volgende (bakstenen) gevel. Een poterne is een overdekte of gedekte (door)gang of uitvalsweg; een remise is een bomvrije opslag voor materieel.
Omschrijving
In de jaren 1881-1885 vond aanpassing en uitbreiding van Fort Honswijk met een CONTRESCARPGALERIJ (K) en aangebouwde REMISE (L) plaats. De contrescarpgalerij van Fort Honswijk ligt, ongeveer halfrond, aan de oostzijde van de bomvrije toren, op een afstand van omstreeks 4 m daarvan. De verticale, bakstenen gevel, die ongeveer even hoog is als die van de verlaagde toren zelf, is aan de binnenzijde op de begane grond en de verdieping voorzien van toegangs- en / of andere gevelopeningen, die afsluitbaar zijn door middel van houten deuren en / of latere ijzeren luiken. Op de begane grond zijn in het metselwerk gesloten ontlastingsbogen opgenomen. Bij de bouw zijn tussen toren en contrescarpgalerij enkele ijzeren bogen als afstandhouders geplaatst. Aan de buitenzijde is de contrescarpgalerij gedekt door een metersdikke, flauw hellende aardlaag. Het min of meer rechthoekig trapeziumvormige profiel van de contrescarpgalerij laat zich aan de beide bakstenen, kopse gevels goed herkennen. Ook in deze gevels zijn op twee niveaus gevelopeningen aangebracht, die deels afsluitbaar zijn met ijzeren, deels met houten deuren of ramen. Het vrijwel in oorspronkelijke staat verkerende interieur bestaat uit een reeks van 20 geschakelde vertrekken, die van elkaar zijn gescheiden door zware houten deuren. Er zijn onder meer slaapruimten, privaten en verschillende magazijnen.
Via de POTERNE of gang onder de aarddekking aan de noordoostzijde van de contrescarp door en met een gemetselde, afsluitbare toegang aan de oostzijde was vanuit de contrescarpgalerij de inmiddels verdwenen grote inlaat- en inundatiesluis aan die zijde van het fort bereikbaar; een aftakking van de poterne leidt naar het bomvrije gebouw / remise G.
De REMISE L is aangebouwd aan de zuidzijde van de contrescarpgalerij en is opgetrokken in brikkenbeton.
Waardering
De CONTRESCARPGALERIJ (K) MET POTERNE EN REMISE (L) van Fort Honswijk is van algemeen belang vanwege:
* Cultuurhistorische waarden als onderdeel van de Nieuwe Hollandse Waterlinie zoals deze is ontworpen door C.R.T. Kraijenhoff en in eerste aanleg vanaf 1815 door hem, Jan Blanken en majoor-ingenieur Willem Offerhaus is gerealiseerd en daarna door anderen gedurende ongeveer 125 jaar is versterkt en verbeterd.
* Architectuurhistorische waarden, in het bijzonder als uiting van de militair-strategische bouwkunde, die gebaseerd is op: a. het systeem van inundatie en accesverdediging (19de eeuw), b. de wedloop met de zich versterkende offensieve middelen (19de eeuw).
Het betreft een onderdeel uit de periode 1881-1885, namelijk een voorbeeld van een later toegevoegde bescherming van een toren in de vorm van een contrescarpgalerij, tevens voorzien van een poterne en een aangebouwde remise.
* Ensemblewaarde en situationele waarden als onderdeel van de Nieuwe Hollandse Waterlinie. Tevens vanwege de functionele en fysieke samenhang met de overige onderdelen van het complex en in het bijzonder met de bomvrije toren.
* Het onderdeel is tamelijk zeldzaam en zeer representatief omdat er niet veel contrescarpgalerijen bij bomvrije torens zijn gebouwd en omdat het een goed voorbeeld is van toepassing van contrescarpgalerijen in combinatie met een poterne en een aangebouwde remise.
* Het onderdeel is goed bewaard omdat talrijke kenmerkende onderdelen in exterieur en interieur behouden en herkenbaar zijn gebleven.
English translation
The text above is the record as published by the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, in Dutch. The English below is a machine translation made by TreeAlive, not by the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed; it has not been checked by a person. Where the two differ, the original is the record. Report a translation error: privacy@treealive.com
Description
Cluster 61. Counterscarp gallery (K) with postern and shed (L).
NEW DUTCH WATERLINE
Introduction
COUNTERSCARP GALLERY (K) WITH POSTERN AND SHED (L) as a semicircular structure erected around the bombproof tower, which on the outer side is covered with an earth layer, which has the function of protecting the tower and the gallery building and the postern itself against impacts of projectiles. When in the 1860s and 1870s of the 19th century the power and accuracy of artillery increased, in particular the towers on forts were soon no longer able to withstand the violence. Two solutions were applied: the height of a number of towers was reduced, which made them not only less visible as a target but also less vulnerable. In addition, in a number of cases earth coverings or counterscarps were partially built around the towers. Both types of adaptations took place at Fort Honswijk. Such a counterscarp consists of a heavy, metres-thick earth covering, which served as protection against enemy artillery fire and which made the towers bombproof again. Counterscarps and counterscarp galleries at towers are quite rare. Usually a counterscarp (glacis) was located close to or against the tower. If it was located close by, it was usually separated from it by a (partly) circular corridor and an earth-covered gallery building, the counterscarp gallery. A counterscarp gallery is thus earth-filled on the outer side and on the tower side provided with a (brick) facade following the shape of the tower. A postern is a covered or protected passage or sally-way; a shed is a bombproof storage for equipment.
Description
In the years 1881-1885 adaptation and expansion of Fort Honswijk with a COUNTERSCARP GALLERY (K) and attached SHED (L) took place. The counterscarp gallery of Fort Honswijk lies, approximately semicircular, on the east side of the bombproof tower, at a distance of approximately 4 m from it. The vertical, brick facade, which is approximately as high as that of the lowered tower itself, is on the inside at ground level and the storey provided with access and/or other facade openings, which can be closed by means of wooden doors and/or later iron shutters. At ground level closed relieving arches are incorporated in the masonry. During construction several iron arches were placed between the tower and counterscarp gallery as spacers. On the outer side the counterscarp gallery is covered by a metres-thick, gently sloping earth layer. The more or less rectangular trapezoidal profile of the counterscarp gallery can be clearly recognised at the two brick, header facades. In these facades too, facade openings have been made at two levels, which are partly closable with iron, partly with wooden doors or windows. The interior, which is virtually in original condition, consists of a series of 20 interconnected rooms, which are separated from each other by heavy wooden doors. There are, amongst other things, sleeping quarters, privies and various stores.
Via the POSTERN or corridor under the earth covering on the northeast side of the counterscarp through and with a mortared, lockable entrance on the east side the meanwhile demolished large intake and inundation sluice on that side of the fort was accessible from the counterscarp gallery; a branch of the postern leads to the bombproof building / shed G.
The SHED L is attached to the south side of the counterscarp gallery and is constructed in brick concrete.
Valuation
The COUNTERSCARP GALLERY (K) WITH POSTERN AND SHED (L) of Fort Honswijk is of general interest because of:
* Cultural-historical values as part of the New Dutch Waterline as designed by C.R.T. Kraijenhoff and initially from 1815 realised by him, Jan Blanken and major-engineer Willem Offerhaus and subsequently by others over approximately 125 years strengthened and improved.
* Architectural-historical values, in particular as an expression of military-strategic building, which is based on: a. the system of inundation and access defence (19th century), b. the race with increasingly strengthened offensive means (19th century).
This concerns a component from the period 1881-1885, namely an example of a later added protection of a tower in the form of a counterscarp gallery, also provided with a postern and an attached shed.
* Ensemble value and situational values as part of the New Dutch Waterline. Also because of the functional and physical coherence with the other components of the complex and in particular with the bombproof tower.
* The component is quite rare and highly representative because not many counterscarp galleries were built at bombproof towers and because it is a good example of the application of counterscarp galleries in combination with a postern and an attached shed.
* The component is well preserved because numerous characteristic components have been retained and remain recognisable in exterior and interior.
Nearby in the register
- Waarnemingspost, Fort Honswijk Schalkwijk (Houten 26)Waarnemingspostunder 1 mi
- Bomvrij militair object, Fort Honswijk Schalkwijk (Houten 26)Bomvrij militair objectunder 1 mi
- Fort, vesting en -onderdelen, Fort Honswijk Schalkwijk (Houten 26)Fort, vesting en -onderdelenunder 1 mi
- Fort, vesting en -onderdelen, Fort Honswijk Schalkwijk (Houten 26)Fort, vesting en -onderdelenunder 1 mi
Other entries of the same register within about three miles of this one, by straight line.