Rijksmonumentenregister · Netherlands
Fort, vesting en -onderdelen, Werk aan de Korte Uitweg
Schalkwijk,Tull en 't Waal, Utrecht, Netherlands
The record
- Designation
- National monument (rijksmonument)
- Class
- Fort, vesting en -onderdelen
- Category
- onroerend gebouwd
- Address
- Werk aan de Korte Uitweg, Houten, Schalkwijk,Tull en 't Waal Schalkwijk,Tull en 't Waal (Houten 26)
- Place
- Schalkwijk,Tull en 't Waal
- Municipality
- Houten
- Province
- Utrecht
- Country
- Netherlands
- Coordinates
- 51.98585, 5.15976
- Part of complex
- 531611
- Monument number
- 531612
Slide toward Today to fade the historical sheet and see the modern map underneath.
David Rumsey Map Collection, Stanford LibrariesTU Delft LibraryDavid Rumsey Map Collection, Stanford LibrariesDavid Rumsey Map Collection, Stanford LibrariesDavid Rumsey Map Collection, Stanford Libraries
5 historical maps cover this location, the earliest the 1637 map "The Bishoprick of Ultraiectum. Ultraiectum Dominium" (David Rumsey Map Collection, Stanford Libraries).
This monument in the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed's register ↗
The register's description
Omschrijving
Cluster 59. Fortaanleg met aardwerken, waarin resten van geschutsopstelplaatsen, natte gracht met buitenoevers, met (omleidings- en onderhouds-) wegen en met door grenspalen aangeduide zone.
NIEUWE HOLLANDSE WATERLINIE
Inleiding
FORTAANLEG MET AARDWERKEN, WAARIN RESTEN VAN GESCHUTSOPSTELPLAATSEN, NATTE GRACHT MET BUITENOEVERS, MET (OMLEIDINGS- EN ONDERHOUDS-)WEGEN EN MET DOOR GRENSPALEN AANGEDUIDE ZONE als een klein fort met in de aanleg verschillende daarvoor kenmerkende onderdelen. Forten en vergelijkbare werken werden gewoonlijk geconstrueerd op basis van vooraf aangebrachte aardlichamen, die als een fundering fungeerden en wegzakken in (een natte en slappe) bodem moesten voorkomen. Bij de bouw van de werken is, behalve dit gewoonlijk tactisch 'voorgevormde' aardlichaam - dat op zichzelf reeds een weerbare rol vervulde of kon vervullen - ook nog een specifieke aanleg gerealiseerd die bedoeld was om de defensieve kracht te vergroten, de veiligheid van de bezetting te waarborgen en intern en extern transport en verkeer te vergemakkelijken. Zo ontstonden er onder meer aarden dekkingen voor verschillende bouwwerken, om ze minder kwetsbaar te maken voor inslagen van vijandelijk vuur, aarden wallen die de bebouwing en open terreinen dekten en de contouren bepaalden, gedekte toegangen, bestrate paden en appelplaatsen. De aardwerken zijn in sterk van elkaar verschillende grondplans aangelegd, vaak met een of meer bastions, die eveneens in vorm konden verschillen. Rond het aardlichaam kwam - indien mogelijk - een natte gracht te liggen, terwijl de werken gewoonlijk waren omgeven door een militaire begrenzing, die was aangeduid met grenspalen. Over de gracht lag gewoonlijk een (beweegbare) brug - verschillende typen komen voor - maar soms bestond een vaste oeververbinding, bijvoorbeeld in de vorm van een dam, die deel (kunnen) uitmaken van het wegenstelsel. Langs de buitenzijde van de grachten lag vaak een weg of pad, dat zowel in de vorm van een gedekte weg kon zijn aangelegd, als ook wel gelijk met of zelfs boven maaiveldniveau lag. Deze wegen of paden konden verschillende functies hebben, uiteenlopend van openbare weg tot onderhoudspad, en ook van militaire gedekte weg tot exclusieve toegangsweg naar het fort.
Omschrijving
FORTAANLEG MET AARDWERKEN, WAARIN RESTEN VAN GESCHUTSOPSTELPLAATSEN, NATTE GRACHT MET BUITENOEVERS, MET (OMLEIDINGS- EN ONDERHOUDS-)WEGEN EN MET DOOR GRENSPALEN AANGEDUIDE ZONE van het Werk aan de Korte Uitweg. Het Werk aan de Korte Uitweg bestaat thans in hoofdzaak uit een ruwweg rechthoekig trapeziumvormig aardwerk met verschillende niveaus, waarvan het buitentalud afgeronde vormen bezit. Het aardwerk omvat (resten van) opstelplaatsen en een remise. Op en rond het fort liggen een natte gracht of omgrachting en ten dele openbare (onderhouds)wegen. Aardwerken in de vorm van een aarden wal omsluiten het fortterrein of terreplein vrijwel geheel. De beide bomvrije bouwwerken hebben een aarden bedekking. De hoofdvorm van het werk en de eenvoudige interne wegstructuur, die nog voor een deel is uitgevoerd in klinkers, weerspiegelen nog steeds de belangrijkste historisch-ruimtelijke kenmerken en structuren. De begrenzing van de aanleg valt in principe samen met die van het (eertijds) met grenspalen aangeduide gebied. De oorspronkelijk met grenspalen als zodanig aangemerkte zone waarover het Ministerie van Oorlog zeggenschap had, is op de hierbij behorende kaart aangeduid.
Waardering
De FORTAANLEG MET AARDWERKEN, WAARIN RESTEN VAN GESCHUTSOPSTELPLAATSEN, NATTE GRACHT MET BUITENOEVERS, MET (OMLEIDINGS- EN ONDERHOUDS-)WEGEN EN MET DOOR GRENSPALEN AANGEDUIDE ZONE van het Werk aan de Korte Uitweg is van algemeen belang vanwege:
* Cultuurhistorische waarden als onderdeel van de Nieuwe Hollandse Waterlinie zoals deze is ontworpen door C.R.T. Kraijenhoff en in eerste aanleg vanaf 1815 door hem, Jan Blanken en majoor-ingenieur Willem Offerhaus is gerealiseerd en daarna door anderen gedurende ongeveer 125 jaar is versterkt en verbeterd.
* Architectuurhistorische waarden, in het bijzonder als uiting van de militair-strategische bouwkunde, die gebaseerd is op: a. het systeem van inundatie en accesverdediging (19de eeuw), b. de wedloop met de zich versterkende offensieve middelen (19de eeuw).
Het betreft hier een onderdeel uit de periode 1871-1879. Het onderdeel is een voorbeeld van een aarden aanleg met gracht, oevers, wegen en militaire zone.
* Ensemblewaarde en situationele waarden als onderdeel van de Nieuwe Hollandse Waterlinie en vanwege de functionele en fysieke samenhang met de overige onderdelen van het complex.
* Het onderdeel is representatief (karakteristiek) omdat het een goed voorbeeld is van een met aard- en waterwerken versterkt en omgeven fort.
* Het onderdeel is goed bewaard omdat het in een sinds omstreeks 1900 grotendeels ongewijzigde en goed herkenbare staat verkeert.
English translation
The text above is the record as published by the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, in Dutch. The English below is a machine translation made by TreeAlive, not by the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed; it has not been checked by a person. Where the two differ, the original is the record. Report a translation error: privacy@treealive.com
Description
Cluster 59. Fort layout with earthworks, containing remains of gun emplacements, wet ditch with outer banks, with (diversion and maintenance) roads and with military boundary marked by boundary posts.
NEW HOLLANDIC WATERLINE
Introduction
FORT LAYOUT WITH EARTHWORKS, CONTAINING REMAINS OF GUN EMPLACEMENTS, WET DITCH WITH OUTER BANKS, WITH (DIVERSION AND MAINTENANCE) ROADS AND WITH MILITARY BOUNDARY MARKED BY BOUNDARY POSTS as a small fort with various characteristic components in its layout. Forts and similar works were usually constructed on the basis of pre-formed earth bodies, which served as a foundation and were intended to prevent subsidence in (a wet and soft) soil. In the construction of the works, apart from this usually tactically 'pre-formed' earth body—which in itself already fulfilled or could fulfil a defensive role—specific layout has also been realised which was intended to increase defensive strength, ensure the safety of the garrison and facilitate internal and external transport and traffic. Thus there arose, among other things, earth coverings for various structures, to make them less vulnerable to enemy fire impacts, earth ramparts which covered the buildings and open areas and determined the contours, covered accesses, paved paths and parade grounds. The earthworks were laid out in greatly differing ground plans, often with one or more bastions, which could also differ in form. Around the earth body came—if possible—a wet ditch, while the works were usually surrounded by a military boundary, which was indicated with boundary posts. Over the ditch usually lay a (moveable) bridge—various types exist—but sometimes there was a fixed bank connection, for example in the form of a dam, which could form part of the road system. Along the outside of the ditches often lay a road or path, which could be laid out both in the form of a covered way, as well as level with or even above ground level. These roads or paths could have different functions, ranging from public road to maintenance path, and also from military covered way to exclusive access route to the fort.
Description
FORT LAYOUT WITH EARTHWORKS, CONTAINING REMAINS OF GUN EMPLACEMENTS, WET DITCH WITH OUTER BANKS, WITH (DIVERSION AND MAINTENANCE) ROADS AND WITH MILITARY BOUNDARY MARKED BY BOUNDARY POSTS of the Werk aan de Korte Uitweg. The Werk aan de Korte Uitweg currently consists mainly of a roughly rectangular trapezoidal earthwork with different levels, of which the outer slope has rounded forms. The earthwork encompasses (remains of) emplacements and a gun shed. On and around the fort lie a wet ditch or moat and in part public (maintenance) roads. Earthworks in the form of an earth rampart enclose the fort terrain or parade ground almost entirely. Both bombproof structures have an earth covering. The main form of the work and the simple internal road structure, which is still partly executed in clinker bricks, still reflect the most important historical-spatial characteristics and structures. The boundary of the layout coincides in principle with that of the (formerly) boundary-post-marked area. The zone originally marked with boundary posts as such, over which the War Ministry had authority, is indicated on the accompanying map.
Valuation
The FORT LAYOUT WITH EARTHWORKS, CONTAINING REMAINS OF GUN EMPLACEMENTS, WET DITCH WITH OUTER BANKS, WITH (DIVERSION AND MAINTENANCE) ROADS AND WITH MILITARY BOUNDARY MARKED BY BOUNDARY POSTS of the Werk aan de Korte Uitweg is of general importance by virtue of:
* Cultural-historical values as part of the New Hollandic Waterline as designed by C.R.T. Kraijenhoff and initially realised from 1815 by him, Jan Blanken and major-engineer Willem Offerhaus and subsequently by others for approximately 125 years strengthened and improved.
* Architectural-historical values, in particular as an expression of military-strategic construction, which is based on: a. the system of inundation and access defence (19th century), b. the race with increasingly strengthening offensive means (19th century).
This concerns a component from the period 1871-1879. The component is an example of an earth layout with ditch, banks, roads and military zone.
* Ensemble value and situational values as part of the New Hollandic Waterline and by virtue of the functional and physical coherence with the other components of the complex.
* The component is representative (characteristic) because it is a good example of a fort strengthened and surrounded with earth and water works.
* The component is well preserved because it has been in a state largely unchanged and easily recognisable since approximately 1900.
Nearby in the register
- Bomvrij militair object, Werk aan de Korte Uitweg HoutenBomvrij militair objectunder 1 mi
- Bomvrij militair object, Lange Uitweg 42 bBomvrij militair objectunder 1 mi
- Bijgebouwen, Lange Uitweg 42 aBijgebouwenunder 1 mi
- Bijgebouwen, Lange Uitweg 42Bijgebouwenunder 1 mi
Other entries of the same register within about three miles of this one, by straight line.