Rijksmonumentenregister · Netherlands
Poterne, dr. Abraham Kuyperlaan 1 C
Bussum, Noord-Holland, Netherlands
The record
- Designation
- National monument (rijksmonument)
- Class
- Omwalling
- Function
- Poterne
- Category
- onroerend gebouwd
- Address
- dr. Abraham Kuyperlaan 1 C, 1402 SB Bussum (Gooise meren 27)
- Place
- Bussum
- Municipality
- Gooise meren
- Province
- Noord-Holland
- Country
- Netherlands
- Coordinates
- 52.27115, 5.17620
- Part of complex
- 531386
- Monument number
- 531391
Slide toward Today to fade the historical sheet and see the modern map underneath.
David Rumsey Map Collection, Stanford LibrariesUniversity Library, Vrije Universiteit AmsterdamDavid Rumsey Map Collection, Stanford LibrariesDavid Rumsey Map Collection, Stanford LibrariesDavid Rumsey Map Collection, Stanford Libraries
5 historical maps cover this location, the earliest the 1637 map "The Bishoprick of Ultraiectum. Ultraiectum Dominium" (David Rumsey Map Collection, Stanford Libraries).
This monument in the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed's register ↗
The register's description
Omschrijving
Cluster 10. Bomvrije Poterne.
NIEUWE HOLLANDSE WATERLINIE
Inleiding
BOMVRIJE POTERNE als aardgedekte ondergrondse gang van het midden naar de zuidoostzijde van het Fort Werk IV binnen het Offensief voor Naarden. Naarden is van oudsher een belangrijke vestingstad, maar de stad was kwetsbaar vanwege de hoge ligging op de uitlopers van het Gooi, die een acces tot Amsterdam boden. Behalve de doorlopende vernieuwingen aan de vesting zelf, werden hierom reeds vroeg ook buiten Naarden verdedigingswerken aangelegd. Vanaf 1868 kwam het Offensief voor Naarden tot stand. Het bestond uit een hoofdwerk (Fort Werk IV ) en vier flankerende werken. De vijf werken lagen in een halve cirkel ten zuiden en oosten van Naarden. Tot de bouwwerken op Fort Werk IV behoort een poterne, een aangeaarde 'ondergrondse' gang die het de manschappen mogelijk maakte veilig bepaalde delen van het fort te bereiken. De poterne van Fort Werk IV kon ook als wasplaats worden gebruikt. Aan de zuidoostzijde van de poterne was een portaal met privaten. Ter weerszijden van het portaal bevonden zich uitgangen naar de droge gracht achter de gecreneleerde muur. De poterne werd gebouwd in 1868 en gold naar de toenmalige maatstaven als bomvrij. Door de invoering van de brisantgranaat vanaf 1885 was van een bomvrije situatie geen sprake meer en konden gebouwen van dit type als verouderd worden beschouwd.
Omschrijving
De BOMVRIJE POTERNE van Fort Werk IV uit 1868 ligt centraal op het fort en loopt vanaf het middenterrein door tot achter de gecreneleerde muur in de droge gracht aan de zuidoostzijde van het fort. Het is een bakstenen werk met dikke muren, die vrijwel volledig zijn aangeaard en naar toenmalige maatstaf bomvrij waren. De poterne is vrijwel geheel opgenomen in het aardwerk van het fort, maar kent ongedekt metselwerk aan de keelzijde (noordwest) van het fort en de zuidoostzijde (frontzijde). De noordwestgevel wordt geflankeerd door twee iets schuin geplaatste vleugelmuren die van een hardsteendekking zijn voorzien. In deze hoge voorgevel is een opgeklampte, getoogde, enkelvoudige deur met bovenlicht aangebracht, waarnaast twee kleine door middel van luiken afgesloten vensters. De poterne is circa 40 meter lang, rechthoekig van vorm en overdekt met een tongewelf. Aan de achterzijde (zuidoostzijde) is een portaal afgescheiden dat via getoogde deuren aan weerszijden toegang biedt tot de droge gracht bij de gecreneleerde muur en dat puntvormig is uitgebouwd tot in de droge gracht van het glacis.
Waardering
BOMVRIJE POTERNE
Het onderdeel BOMVRIJE POTERNE is van algemeen belang vanwege:
* Cultuurhistorische waarden als onderdeel van de Nieuwe Hollandse Waterlinie zoals deze is ontworpen door C.R.T. Kraijenhoff en in eerste aanleg vanaf 1815 door hem, Jan Blanken en majoor-ingenieur Willem Offerhaus is aangelegd en daarna door anderen gedurende meer dan 125 jaar is versterkt en verbeterd.
* Architectuurhistorische waarden, in het bijzonder als uiting van de militair-strategische bouwkunde, die gebaseerd is op: a. het systeem van inundatie en accesverdediging (19de eeuw), b. de wedloop met de zich versterkende offensieve middelen (19de eeuw).
Het onderdeel is een voorbeeld van een bomvrije poterne uit 1868-1870.
* Ensemblewaarde en situationele waarden als onderdeel van de Nieuwe Hollandse Waterlinie. Tevens vanwege de functionele en fysieke samenhang met de overige onderdelen van het complex.
* Het onderdeel uit 1868 is representatief als voorbeeld van een bomvrije poterne zoals die ook elders in de Nieuwe Hollandse Waterlinie zijn gebouwd volgens een vergelijkbaar stramien en met toepassing van vergelijkbare bouwmaterialen.
* Het onderdeel is gaaf bewaard omdat de poterne niet of nauwelijks is gewijzigd ten opzichte van de situatie in de bouwtijd.
English translation
The text above is the record as published by the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, in Dutch. The English below is a machine translation made by TreeAlive, not by the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed; it has not been checked by a person. Where the two differ, the original is the record. Report a translation error: privacy@treealive.com
Description
Cluster 10. Bombproof Postern.
NEW HOLLAND WATER LINE
Introduction
BOMBPROOF POSTERN as an earth-covered underground passage from the centre to the south-east side of Fort Werk IV within the Offensive Line before Naarden. Naarden has long been an important fortified city, but the city was vulnerable because of its high location on the spurs of the Gooi, which provided access to Amsterdam. Apart from continuous renewals to the fortification itself, defensive works were therefore erected outside Naarden at an early stage. From 1868 onwards, the Offensive Line before Naarden was constructed. It consisted of a main work (Fort Werk IV) and four flanking works. The five works lay in a semi-circle to the south and east of Naarden. The structures on Fort Werk IV include a postern, an earth-covered 'underground' passage that allowed the troops to reach certain parts of the fort safely. The postern of Fort Werk IV could also be used as a washroom. At the south-east side of the postern was a portal with latrines. On either side of the portal were exits to the dry ditch behind the crenellated wall. The postern was built in 1868 and was considered bombproof by the standards of the time. With the introduction of the high-explosive shell from 1885 onwards, there was no longer any bombproof situation and buildings of this type could be considered obsolete.
Description
The BOMBPROOF POSTERN of Fort Werk IV from 1868 lies centrally on the fort and runs from the central terrain to behind the crenellated wall in the dry ditch on the south-east side of the fort. It is a brick structure with thick walls, which are almost completely earth-covered and were bombproof according to the standards of the time. The postern is almost entirely incorporated into the earthwork of the fort, but has unprotected brickwork on the gorge side (north-west) of the fort and the south-east side (front side). The north-west facade is flanked by two slightly angled wing walls that are provided with a hardstone coping. In this high front facade, a clamped, arched single door with fanlight has been inserted, next to which are two small windows closed off by means of shutters. The postern is approximately 40 metres long, rectangular in shape and covered with a barrel vault. At the rear (south-east side) a portal is separated that provides access via arched doors on either side to the dry ditch at the crenellated wall and that is pointed in shape, extending into the dry ditch of the glacis.
Valuation
BOMBPROOF POSTERN
The component BOMBPROOF POSTERN is of general importance because of:
* Cultural-historical values as part of the New Holland Water Line as designed by C.R.T. Kraijenhoff and initially laid out from 1815 by him, Jan Blanken and Major-Engineer Willem Offerhaus and subsequently strengthened and improved by others for more than 125 years.
* Architectural-historical values, in particular as an expression of military-strategic building construction, which is based on: a. the system of inundation and access defence (19th century), b. the race with increasingly powerful offensive weapons (19th century).
The component is an example of a bombproof postern from 1868-1870.
* Ensemble value and situational values as part of the New Holland Water Line. Also because of the functional and physical coherence with the other components of the complex.
* The component from 1868 is representative as an example of a bombproof postern such as those built elsewhere in the New Holland Water Line according to a similar pattern and with the application of comparable building materials.
* The component is well-preserved because the postern has undergone little or no alteration compared to its situation during the construction period.
Nearby in the register
- Hoofdwal, Offensief voor NaardenOmwallingunder 1 mi
- Wachtgebouw, dr. Abraham Kuyperlaan 1 BMilitair wachtgebouwunder 1 mi
- Wachtgebouw, dr. Abraham Kuyperlaan 1 DMilitair wachtgebouwunder 1 mi
- Fort, vesting en -onderdelen, Offensief voor NaardenFort, vesting en -onderdelenunder 1 mi
Other entries of the same register within about three miles of this one, by straight line.