Rijksmonumentenregister · Netherlands
Fort, vesting en -onderdelen, Fort Uitermeer Weesp (Amsterdam 27)
Weesp, Noord-Holland, Netherlands
The record
- Designation
- National monument (rijksmonument)
- Class
- Fort, vesting en -onderdelen
- Category
- onroerend gebouwd
- Address
- Fort Uitermeer Weesp (Amsterdam 27)
- Place
- Weesp
- Municipality
- Amsterdam
- Province
- Noord-Holland
- Country
- Netherlands
- Coordinates
- 52.29347, 5.08155
- Part of complex
- 531341
- Monument number
- 531342
Slide toward Today to fade the historical sheet and see the modern map underneath.
David Rumsey Map Collection, Stanford LibrariesLeiden University LibrariesDavid Rumsey Map Collection, Stanford LibrariesDavid Rumsey Map Collection, Stanford LibrariesUniversity Library, Vrije Universiteit Amsterdam
5 historical maps cover this location, the earliest the 1637 map "The Bishoprick of Ultraiectum. Ultraiectum Dominium" (David Rumsey Map Collection, Stanford Libraries).
This monument in the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed's register ↗
The register's description
Omschrijving
Cluster 4. Ruine van toren.
NIEUWE HOLLANDSE WATERLINIE
Inleiding
RUÏNE VAN DE TOREN als markantste gebouwde onderdeel van het Fort Uitermeer. Fort Uitermeer kent een aantal bouwperiodes van de 17de tot en met de 20ste eeuw, waaruit enkele bouwwerken resteren. De toren aan de noordzijde van Fort Uitermeer dateert uit 1845. Het had de functie van reduit, een plek waar de manschappen zich ter verdediging konden terugtrekken als de rest van het fort niet meer te houden was. Het torenfort Uitermeer was onderdeel van een bouwcampagne van torenforten langs de rivieraccessen onder leiding van de genieofficier Merkes van Gendt. De torens van de torenforten waren 'bomvrij' gebouwd. Afhankelijk van de periode van ontstaan - en daarmee van de te verwachten inslagkracht van projectielen - werd van 'bomvrije gebouwen' gesproken, wanneer ze werden geacht bestand te zijn tegen een van tevoren gedefinieerd aantal inslagen van zwaar kaliber. De torens hebben gewoonlijk een ongeveer cirkelvormig grondplan met een diameter van enkele tientallen meters. Ze werden oorspronkelijk omgeven door een droge of een natte gracht en waren opgenomen in een omringend aardwerk met wal(len). Ze zijn twee of drie verdiepingen hoog en bestaan uit zwaar - meters dik - metselwerk. Uitgangspunt was dat de ronde vorm goed bestand was tegen inslagen van kanonvuur, terwijl de defensieve kracht naar alle richtingen min of meer gelijkwaardig kon zijn. Door opstelling van ver reikend geschut bovenop de torens - waar tevens de uitkijk was gevestigd - dacht men in een gunstige verdedigende positie te verkeren. Voor de nabije verdediging dienden (talrijke) geweer- en geschutsopeningen. Het torenfort op Uitermeer is een van de eerste torenforten die in Nederland zijn gebouwd. Er werd een separate natte gracht omheen gegraven, die in rechtstreekse verbinding stond met de Vecht. Over de gracht lag een ophaalbrug. Omdat vanwege de verbetering van het geschut en later de uitvinding van de brisantgranaat ook de toren op Uitermeer al snel een kwetsbaar object bleek, werd het bouwwerk in 1876 ontdaan van de borstwering en geschutsopstellingen. De gracht werd gedempt, de ophaalbrug afgebroken en de toegang dichtgemetseld. Tegen de toren kwam een nieuw wachtgebouw. Zowel de toren als het wachtgebouw werd aan de oostzijde (de frontzijde) aangeaard.
Alle aardwerken, inclusief die bovenop de gebouwen, zijn verwijderd of geëgaliseerd in de jaren 1954-1955, toen het fort door defensie in gebruik werd genomen als munitieopslagterrein. Ook is destijds de gracht deels gedempt en de toren nog verder gesloopt, waardoor het in ruïneuze toestand geraakte. De ruïne is intussen geconsolideerd. Het wachthuis is verdwenen, maar ondergronds resteren de fundamenten. De huidige toegang tot het fort bevindt zich ter plaatse van de ingang van het wachthuis, maar deze is verbreed en verhoogd. De ruimtes in de toren zijn merendeels open door het grotendeels ontbreken van binnenmuren, maar daar waar de binnenmuren resteren, fungeren ze als slaap- en overwinteringsplaats voor vleermuizen. Bij de restauratie en consolidatie van het fort rond 2003-2006 is de separate gracht weer teruggebracht en is ook de directe verbinding met de Vecht hersteld.
Omschrijving
RUÏNE VAN DE TOREN van het Fort Uitermeer, gelegen aan de noordzijde van het forteiland. Het is een cirkelvormig bakstenen gebouw uit 1845, voorzien van dikke muren en schietgaten van verschillende afmeting op elk van de verdiepingsniveaus. Rondom de voormalige open binnenplaats bevinden zich de restanten van de ruimtes voor de manschappen, oorspronkelijk twee verdiepingen hoog, maar nu zonder tussenvloeren en binnenmuren. De bovenste verdieping heeft gedeeltelijk betonnen en deels nog de gewelfde gemetselde plafonds. Het fort was als bomvrij gebouw bedoeld en daarom zijn zowel de muren als gemetselde plafonds ruim een meter dik. Van twee van de ruimtes resteren de binnenmuren. Ook zijn er nog enkele oorspronkelijke details, zoals druipkokers die het regenwater moesten opvangen. Aan de zuidwestzijde van het torenfort is een ingang, afgesloten door een hekwerk (niet-oorspronkelijk). Deze ingang ligt ter plaatse van een uit 1846 daterend wachthuis waarvan de fundamenten zichtbaar zijn geworden bij het uitgraven van de gracht. De oorspronkelijke ingang, waar ook de ophaalbrug naar toe leidde, ligt meteen rechts hiervan. Bij de restauratie in de jaren 2003-2006 is de gedempte fortgracht uitgegraven waardeoor de toren nu weer in het water staat.
Waardering
De RUÏNE VAN DE TOREN is van algemeen belang vanwege:
* Cultuurhistorische waarden als onderdeel van de Nieuwe Hollandse Waterlinie zoals deze is ontworpen door C.R.T. Kraijenhoff en in eerste aanleg vanaf 1815 door hem, Jan Blanken en majoor-ingenieur Willem Offerhaus is aangelegd en daarna door anderen gedurende ongeveer 125 jaar versterkt en verbeterd.
* Architectuurhistorische waarden in het bijzonder als uiting van de militair-strategische bouwkunde, die gebaseerd is op: a. het systeem van inundatie en accesverdediging (19de eeuw), b. de wedloop met de zich versterkende offensieve middelen ( 19de eeuw) Het betreft hier een toren van een torenfort bij een rivieracces, gebouwd onder leiding van genieofficier Merkes van Gendt en daterend uit 1845.
* Ensemblewaarde en situationele waarden als onderdeel van de Nieuwe Hollandse Waterlinie. Tevens vanwege de functionele en fysieke samenhang met de overige onderdelen van het complex.
* Het onderdeel is zeldzaam omdat er slechts tien bomvrije torens in Nederland resteren, waarvan deze als enige als ruïne bewaard is.
* Het onderdeel is matig gaaf bewaard omdat het, deels afgebroken zijnde en later opgeblazen, is geconsolideerd als ruïne, maar mede hierdoor ook goed herkenbaar is als bomvrije toren.
English translation
The text above is the record as published by the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, in Dutch. The English below is a machine translation made by TreeAlive, not by the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed; it has not been checked by a person. Where the two differ, the original is the record. Report a translation error: privacy@treealive.com
Description
Cluster 4. Ruin of tower.
NEW HOLLANDSE WATERLINIE
Introduction
RUIN OF THE TOWER as the most striking built component of Fort Uitermeer. Fort Uitermeer has a number of building periods from the 17th through to the 20th century, from which several structures remain. The tower on the north side of Fort Uitermeer dates from 1845. It served the function of a reduit, a place where the troops could retreat for defence if the rest of the fort could no longer be held. The tower fort Uitermeer was part of a building campaign of tower forts along the river accesses under the direction of engineer officer Merkes van Gendt. The towers of the tower forts were built 'bombproof'. Depending on the period of construction - and thus the expected impact force of projectiles - 'bombproof buildings' were spoken of when they were considered capable of withstanding a predefined number of impacts from heavy calibre. The towers typically have an approximately circular ground plan with a diameter of several tens of metres. They were originally surrounded by a dry or wet moat and were incorporated into an encircling earthwork with embankment(s). They are two or three storeys high and consist of heavy - metres thick - brickwork. The starting point was that the round form was well capable of withstanding impacts from cannon fire, while the defensive force could be approximately equivalent in all directions. Through the placement of far-reaching artillery on top of the towers - where the lookout was also located - it was thought that a favourable defensive position could be achieved. For close defence, (numerous) rifle and artillery openings were provided.
The tower fort at Uitermeer is one of the first tower forts built in the Netherlands. A separate wet moat was dug around it, which was in direct connection with the Vecht. A drawbridge spanned the moat. Because the tower at Uitermeer also proved to be a vulnerable object due to the improvement of artillery and later the invention of the explosive shell, the building was stripped of its breastwork and artillery emplacements in 1876. The moat was filled in, the drawbridge dismantled and the entrance bricked up. A new guardhouse was built against the tower. Both the tower and the guardhouse were earthed up on the east side (the front side).
All earthworks, including those on top of the buildings, were removed or levelled in the years 1954-1955, when the fort was taken into use by defence as a munitions storage site. At that time the moat was partly filled in and the tower was further demolished, causing it to fall into a ruinous state. The ruin has since been consolidated. The guardhouse has disappeared, but the foundations remain underground. The current entrance to the fort is located at the site of the entrance to the guardhouse, but this has been widened and raised. The spaces in the tower are mostly open due to the largely absent interior walls, but where the interior walls remain, they serve as sleeping and wintering places for bats. During the restoration and consolidation of the fort around 2003-2006, the separate moat was restored and the direct connection with the Vecht was also restored.
Description
RUIN OF THE TOWER of Fort Uitermeer, located on the north side of the fort island. It is a circular brick building from 1845, provided with thick walls and gun openings of various sizes on each of the storey levels. Around the former open inner courtyard are the remains of spaces for the troops, originally two storeys high, but now without intermediate floors and interior walls. The top storey has partly concrete and partly the original vaulted brick ceilings. The fort was intended as a bombproof building and therefore both the walls and brick ceilings are well over a metre thick. Two of the spaces retain their interior walls. There are also some original details, such as drainpipes which were to catch rainwater. On the southwest side of the tower fort is an entrance, blocked by a metal gate (not original). This entrance is located at the site of a guardhouse dating from 1846, the foundations of which became visible when the fort moat was excavated. The original entrance, where the drawbridge also led, is immediately to the right of this. During the restoration in the years 2003-2006, the filled-in fort moat was excavated, causing the tower to stand in water again.
Appraisal
The RUIN OF THE TOWER is of general importance because of:
* Cultural-historical values as part of the Nieuwe Hollandse Waterlinie as designed by C.R.T. Kraijenhoff and initially laid out from 1815 by him, Jan Blanken and major-engineer Willem Offerhaus and subsequently strengthened and improved by others over approximately 125 years.
* Architectural-historical values in particular as an expression of military-strategic architecture, which is based on: a. the system of inundation and access defence (19th century), b. the race with increasingly strengthening offensive means (19th century). This concerns a tower of a tower fort at a river access, built under the direction of engineer officer Merkes van Gendt and dating from 1845.
* Ensemble and situational values as part of the Nieuwe Hollandse Waterlinie. Also due to the functional and physical relationship with the other components of the complex.
* The component is rare because only ten bombproof towers remain in the Netherlands, of which this is the only one preserved as a ruin.
* The component is moderately well preserved because it, being partly demolished and later blown up, has been consolidated as a ruin, but also for this reason is clearly recognisable as a bombproof tower.
Nearby in the register
- Fort, vesting en -onderdelen, Fort Uitermeer Weesp (Amsterdam 27)Fort, vesting en -onderdelenunder 1 mi
- Fort, vesting en -onderdelen, Fort Uitermeer Weesp (Amsterdam 27)Fort, vesting en -onderdelenunder 1 mi
- Fort, vesting en -onderdelen, Fort UitermeerFort, vesting en -onderdelenunder 1 mi
- Fort, vesting en -onderdelen, Fort Uitermeer Weesp (Amsterdam 27)Fort, vesting en -onderdelenunder 1 mi
Other entries of the same register within about three miles of this one, by straight line.