Rijksmonumentenregister · Netherlands
Fort, vesting en -onderdelen, Vossegatsedijk 3
Bunnik, Utrecht, Netherlands
The record
- Designation
- National monument (rijksmonument)
- Class
- Fort, vesting en -onderdelen
- Category
- onroerend gebouwd
- Built (approximately)
- 1918 - 1940
- Address
- Vossegatsedijk 3, 3981 HS Bunnik
- Place
- Bunnik
- Province
- Utrecht
- Country
- Netherlands
- Coordinates
- 52.07476, 5.18025
- Part of complex
- 531112
- Monument number
- 531244
Slide toward Today to fade the historical sheet and see the modern map underneath.
University Library, Vrije Universiteit AmsterdamUniversity Library, Vrije Universiteit AmsterdamUniversity Library, Vrije Universiteit Amsterdam
3 historical maps cover this location, the earliest the 1902 map "Chromo-topographische kaart voor het Garnizoen Utrecht / [Topographische Inrichting]" (University Library, Vrije Universiteit Amsterdam).
This monument in the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed's register ↗
The register's description
Omschrijving
Cluster 40.
Inleiding
GROEPSSCHUILPLAATSEN TYPE P als uit het laat-interbellum daterende gewapend betonnen onderdelen, deel uitmakend van een aanpassing van het fort aan veranderde krijgstechnieken. (Betonnen) groepsschuilplaatsen vormden een antwoord op de komst van zware projectielen en brisante granaten. Deze laatste en zorgden voor een regen van metaalscherven, die vele slachtoffers kon maken. Naar gelang de zwaarte van de granaat en de bescherming daartegen bestaat een classificatie in weerstands- of dekkingsklassen, gevormd door twee getallen, bv. W 12-15. Het eerste geeft aan dat de dekking voldoende is voor inslagen van projectielen tot dat kaliber (in cm); het tweede dat ook bescherming bestaat tegen één of ten hoogste enkele inslagen tot dit hogere kaliber. De vroegste typen schuilplaatsen boden slechts bescherming tegen granaatscherven en werden 'scherfvrij' genoemd. De groepsschuilplaatsen Type P zijn volgens min of meer uniform of standaardontwerp in de jaren 1939-1940 op meerdere plaatsen in Nederland gebouwd. Het totaal aantal gebouwde exemplaren bedraagt circa 700, waarvan rond 570 in de Nieuwe Hollandse Waterlinie; het merendeel (circa 400) hiervan bestaat nog. Het bouwprogramma van de schuilplaatsen Type P was bij het uitbreken van de Tweede Wereldoorlog niet afgerond en een aantal exemplaren is zichtbaar onvoltooid gebleven. Type P (vanwege de markante vorm ook wel 'piramide' genoemd) is vermoedelijk het meest bekende type betonnen verdedigingswerk in Nederland. Het type kwam voort uit het zogenoemde VIS 77 (Voorschrift Inrichten Stellingen no. 77), uit 1928, en had onder meer als bestemming deel uit te maken van de verdediging van een aantal accessen. De groepsschuilplaats Type P kwam gewoonlijk tot stand in de directe nabijheid van reeds bestaande of in dezelfde tijd gerealiseerde kazematten, geschutsopstellingen, versterkingen, groepsnesten of loopgraven. Ook zijn ze veelvuldig op forten gebouwd. De loopgraven en andere (aard- en beton)werken zijn later vrijwel overal geëffend of gesloopt. De van oudsher geheel gesloten voorzijde of frontzijde van de groepsschuilplaatsen Type P was beoogd te worden gedekt door aardwerken, die deel konden uitmaken van een groepsnest of fortwal. Deze aardwerken zijn thans meestal niet meer aanwezig of nog slechts met moeite herkenbaar, maar met name op forten of in anderszins door reliëf gekenmerkt terrein bestaat er soms nog wel dekking. Er bestaan diverse varianten van het Type P, zowel qua maatvoering en dekkingsklasse als in uitvoering en detaillering. Zo zijn er exemplaren gebouwd in de dekkingsklassen W 15-21 en W 21-28 bij maten die uiteenlopen van circa 5,50 x 7,20 x 4,70 m tot 6,50 x 8,20 x 4.90 m (b x d x h). Er zijn talrijke exemplaren van het Type P gebouwd in inundeerbare gebieden, waarbij in een aantal gevallen een (later) zichtbaar (geworden) paalfundering is toegepast en bij andere een rondom uitstekende betonnen funderingsplaat aanwezig is. Er zijn exemplaren van het Type P met rechthoekige toegangen, terwijl ook een keermuur of trog tegen inundatiewater met een betonnen trap aan de binnenzijde kan zijn aangebracht, met dan een hoog gelegen, vierkante toegang. Verschillende varianten kunnen in elkaars nabijheid voorkomen.
Omschrijving
GROEPSSCHUILPLAATSEN TYPE P zijn éénlaagse, gewoonlijk in gewapend, circa 100 tot 180 cm dik gietbeton uitgevoerde, granaatvrije, militaire onderkomens, die beschutting konden bieden aan 10-12 manschappen infanterie / artillerie. De drie op het Fort bij Rijnauwen en het glacis gelegen exemplaren behoren tot de zwaarste klasse. Eén ervan is bijna geheel ingegraven in de noordoostelijke hoofdwal van het fort; de twee andere - waarvan één onvoltooid - liggen in het glacis. Van deze ligt er één in het zuidoostelijk deel van het glacis, waar verder nog het contour van het bijbehorende groepsnest herkenbaar is, en de andere ligt ongeveer tegenover Flankbatterij 4. De groepsschuilplaatsen Type P zijn gebouwd op een rechthoekig grondplan. De zichtbare hoogte boven het maaiveld varieert. De beide blinde zijgevels en de keelzijde zijn tot op ongeveer 3 m hoogte verticaal uitgevoerd. Daarboven gaan deze gevels met een knik van ongeveer 45 0 naar binnen, om vervolgens over te gaan in een vlakke dekking. Rechts in de keelzijde is op plaatselijk verschillende hoogte boven maaiveld een (later al dan niet dichtgezette) toegangsopening. De in zijn geheel verticale, gesloten frontzijde weerspiegelt de hoeken van 45 0 en eindigt dus als een 'afgeknotte puntgevel'. In de gevel(s) zijn ijzeren haken of beugels meegegoten die konden dienen ter bevestiging van camouflagemateriaal. Een kenmerkend onderdeel bovenop de schuilplaats type P is de conische, betonnen 'uitlaat', die bestemd was voor toepassing van een periscoop. Deze periscopen zijn in de praktijk echter nooit aangebracht. Het interieur van de groepsschuilplaatsen Type P bestaat uit een korte gang (meestal met een betonnen keermuur en gewoonlijk enkele neergaande treden) en een van daaruit naar links gerichte 'sluis' die afgrendelbaar was door een (uit meerdere delen bestaande) zware, stalen deur met grendels. Via een tweede, vergelijkbare deur kon rechtsom een achterliggende, vrijwel vierkante ruimte worden bereikt, de echte schuilplaats. De toegang kon vanuit deze ruimte worden gedekt door een schietgat. De stalen deuren zijn echter nooit geplaatst; in een aantal gevallen wel houten deuren. De op circa twee meter boven vloerniveau gelegen plafonds zijn vlak en rechthoekig. In een aantal gevallen zijn nog interieuronderdelen aanwezig, zoals (resten van) houten banken of een steun voor de afsluiting van het schietgat ter bestrijking van de ingang.
Waardering
De GROEPSSCHUILPLAATSEN TYPE P op het Fort bij Rijnauwen zijn van algemeen belang vanwege:
* Cultuurhistorische waarden als onderdeel van de Nieuwe Hollandse Waterlinie zoals deze is ontworpen door C.R.T. Kraijenhoff en in eerste aanleg vanaf 1815 door hem, Jan Blanken en majoor-ingenieur Willem Offerhaus is gerealiseerd en daarna door anderen gedurende ongeveer 125 jaar is versterkt en verbeterd.
* Krijgshistorische waarden als onderdeel van een aaneengesloten militaire verdedigingslinie tussen de voormalige Zuiderzee en de Biesbosch. Deze bestond hoofdzakelijk uit een samenhangend systeem van inundatievelden en bijbehorende inundatiemiddelen en van schootsvelden. Dit systeem werd aangevuld met diverse, uit verschillende perioden daterende typen gebouwde of aangelegde (verdedigings)werken die dienden tot of bijdroegen aan afsluiting van niet te inunderen terreinen of andere accessen.
* Architectuurhistorische waarden in het bijzonder als uiting van de militair-strategische bouwkunde, die gebaseerd is - op het systeem van inundatie en accesverdediging (19de en 20ste eeuw), - op de wedloop met de zich versterkende offensieve middelen (20ste eeuw) - en op het systeem van 'levende' veldversterking in de diepte (20ste eeuw).
Het betreft hier onderdelen uit de jaren 1939 -1940, namelijk groepsschuilplaatsen van een type dat ook bekend is als Piramide, uitgevoerd in gewapend beton en deels (nog) met aarden dekking.
* Ensemblewaarde en situationele waarden als onderdeel van de Nieuwe Hollandse Waterlinie. Tevens vanwege de functionele en fysieke samenhang met de overige onderdelen van het complex en in het bijzonder met een nog herkenbaar aanwezig groepsnest in het glacis.
* De onderdelen zijn representatief (karakteristiek) omdat ze binnen een 19de-eeuws verdedigingswerk als onderdeel van een gedeconcentreerde verdediging zijn toegevoegd aan het bestaande fortificatiestelsel.
* De onderdelen zijn tamelijk gaaf bewaard en laten zich als gebouwde onderdelen vrij goed op het fort herkennen.
English translation
The text above is the record as published by the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, in Dutch. The English below is a machine translation made by TreeAlive, not by the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed; it has not been checked by a person. Where the two differ, the original is the record. Report a translation error: privacy@treealive.com
Description
Cluster 40.
Introduction
GROUP SHELTERS TYPE P as reinforced concrete components dating from the late interwar period, forming part of an adaptation of the fort to changed military techniques. (Concrete) group shelters were a response to the advent of heavy projectiles and high-explosive grenades. The latter caused a rain of shrapnel fragments, which could cause many casualties. Depending on the weight of the grenade and the protection against it, there is a classification into resistance or protection classes, formed by two numbers, e.g. W 12-15. The first indicates that the protection is sufficient for impacts of projectiles up to that calibre (in cm); the second that protection also exists against one or at most a few impacts up to this higher calibre. The earliest types of shelters offered only protection against grenade fragments and were called 'shrapnel-proof'. The group shelters Type P were built in more or less uniform or standard design in the years 1939-1940 in several places in the Netherlands. The total number of built specimens is approximately 700, of which around 570 in the Nieuwe Hollandse Waterlinie; the majority (approximately 400) of these still exist. The construction programme of the Type P shelters was not completed at the outbreak of the Second World War and a number of specimens visibly remained unfinished. Type P (also called 'pyramid' because of its distinctive shape) is presumably the most well-known type of concrete defensive work in the Netherlands. The type derived from the so-called VIS 77 (Voorschrift Inrichten Stellingen no. 77), from 1928, and was intended, among other things, to form part of the defence of a number of accesses. The group shelter Type P usually came into being in the immediate vicinity of already existing or contemporary casemates, gun positions, fortifications, group nests or trenches. They were also frequently built on forts. The trenches and other (earthen and concrete) works were later almost everywhere levelled or demolished. The completely closed front or frontal side of the group shelters Type P was intended to be covered by earthworks, which could form part of a group nest or fort wall. These earthworks are now mostly no longer present or barely recognizable, but particularly on forts or in terrain otherwise characterized by relief, there is sometimes still coverage. There are various variants of Type P, both in terms of dimensions and protection class as well as in execution and detailing. For instance, there are specimens built in protection classes W 15-21 and W 21-28 with dimensions ranging from approximately 5.50 x 7.20 x 4.70 m to 6.50 x 8.20 x 4.90 m (w x d x h). Numerous specimens of Type P were built in inundatable areas, in some cases with a (later visible) pile foundation and in others with a projecting concrete foundation slab. There are specimens of Type P with rectangular entrances, while a retaining wall or trough against inundation water with a concrete staircase on the inside can also be provided, with then a high-level, square entrance. Different variants can occur in each other's vicinity.
Description
GROUP SHELTERS TYPE P are single-storey, usually reinforced, approximately 100 to 180 cm thick cast concrete, grenade-proof, military shelters, which could provide shelter for 10-12 infantry / artillery personnel. The three specimens situated on the Fort bij Rijnauwen and its glacis belong to the heaviest class. One of them is almost entirely buried in the north-eastern main wall of the fort; the two others - one of which is unfinished - lie in the glacis. Of these, one lies in the south-eastern part of the glacis, where the contour of the associated group nest is further recognizable, and the other lies approximately opposite Flankbatterij 4. The group shelters Type P were built on a rectangular ground plan. The visible height above ground level varies. Both blind side walls and the gorge side are executed vertically up to approximately 3 m height. Above this these walls bend at approximately 45° inwards, then transitioning to a flat roof. On the right of the gorge side is an (later either sealed or not sealed) entrance opening at locally varying height above ground level. The frontal side, which is entirely vertical and closed, reflects the 45° angles and thus ends as a 'truncated pointed gable'. In the gable(s) are iron hooks or brackets cast in which could serve to secure camouflage material. A characteristic component on top of the shelter type P is the conical concrete 'outlet', which was intended for the application of a periscope. These periscopes were never actually installed in practice. The interior of the group shelters Type P consists of a short corridor (usually with a concrete retaining wall and typically a few descending steps) and from there a 'sluice' directed to the left which could be locked by a (consisting of several parts) heavy steel door with bolts. Via a second, similar door, a rear, almost square space could be reached to the right, the actual shelter. The entrance could be covered from this space by a firing port. The steel doors were never installed; in some cases wooden doors were. The ceilings, situated at approximately two meters above floor level, are flat and rectangular. In some cases interior components are still present, such as (remains of) wooden benches or a support for the closure of the firing port for sweeping the entrance.
Valuation
The GROUP SHELTERS TYPE P at Fort bij Rijnauwen are of general importance because of:
* Cultural-historical values as part of the Nieuwe Hollandse Waterlinie as designed by C.R.T. Kraijenhoff and initially from 1815 realized by him, Jan Blanken and major-engineer Willem Offerhaus and subsequently reinforced and improved by others over approximately 125 years.
* Military-historical values as part of a continuous military defensive line between the former Zuiderzee and the Biesbosch. This consisted mainly of a coherent system of inundation fields and associated inundation means and of fields of fire. This system was supplemented with various types of (defensive) works from different periods that served or contributed to the closure of terrain not to be inundated or other accesses.
* Architectural-historical values in particular as an expression of military-strategic building craft, which was based - on the system of inundation and access defence (19th and 20th centuries), - on the race with increasing offensive means (20th century) - and on the system of 'living' field fortification in depth (20th century).
These are components from the years 1939-1940, namely group shelters of a type also known as Pyramid, executed in reinforced concrete and partly (still) with earthen coverage.
* Ensemble value and situational values as part of the Nieuwe Hollandse Waterlinie. Also because of the functional and physical coherence with the other components of the complex and in particular with a still recognizable group nest present in the glacis.
* The components are representative (characteristic) because they have been added as part of a deconcentrated defence to the existing fortification system within a 19th-century defensive work.
* The components are fairly well-preserved and can be recognized as built components quite clearly on the fort.
Nearby in the register
- Fort, vesting en -onderdelen, Vossegatsedijk 3Fort, vesting en -onderdelenunder 1 mi
- Kazemat, Vossegatsedijk 3Kazematunder 1 mi
- Fort, vesting en -onderdelen, Vossegatsedijk 3Fort, vesting en -onderdelenunder 1 mi
- Fort, vesting en -onderdelen, Vossegatsedijk 3Fort, vesting en -onderdelenunder 1 mi
Other entries of the same register within about three miles of this one, by straight line.